II SA/Po 97/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Fornalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2015 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2015r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi B. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], [...], Prezydent Miasta o. W. na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 993 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") orzekł o wymeldowaniu P. C. z pobytu stałego z mieszkania nr [...] przy ul. A. K. nr [...] w O. W.. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że B. O., główny lokator mieszkania spółdzielczego, złożyła wniosek o wymeldowanie skarżącego z przedmiotowego lokalu, wskazując, że P. C. nie mieszka tam od 2010 r. Fakt opuszczenia wymienionego lokalu został potwierdzony w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego. Natomiast P. C. podnosił w toku postępowania, iż co prawda od dnia [...] października 2010 r. przebywa w zakładzie karnym, jednak w przedmiotowym mieszkaniu pozostawił swoje rzeczy osobiste i dokumenty. Poza tym skarżący argumentował, że zamierza wrócić do przedmiotowego lokalu po opuszczeniu zakładu karnego, gdyż mieszka tam jego córka i pod tym adresem ma zgłoszoną działalność gospodarczą. W trakcie przesłuchania w dniu [...] czerwca 2014 r. B. O. zeznała, że skarżący nie zamieszkuje w jej mieszkaniu od dnia [...] lub [...] czerwca 2010 r., oświadczając, że P. C. po tej dacie "zniknął", zaś po kilku miesiącach dowiedziała telefonicznie od Policji, że został aresztowany. P. O., przesłuchana w charakterze świadka, zeznała, że skarżący nie mieszka w poruszanym lokalu od 2010 r. Skarżacy zostawił ją i ich wspólną córkę, później ponownie się zjawił i prosił, by do niego wróciła, wyjechali wtedy do jego matki i tam został aresztowany. P. O. oświadczyła, że nie zamierza ponownie wiązać się ze skarżącym. W toku postępowania dowodowego zeznania złożył również S. K., mieszkający naprzeciw przedmiotowego lokalu. Świadek zeznał, że zna P. C., lecz nie widuje go w miejscu zameldowania na pobyt stały. Podobnie wypowiedzieli się również świadkowie J. F. i W. M. W przedmiotowym mieszkaniu przeprowadzone zostały oględziny, podczas których ustalono na podstawie oświadczenia B. O., że nie znajdują się tam rzeczy osobiste skarżącego. Następnie organ I instancji przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, oraz omówił przesłanki trwałości i dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu jako uzasadnienie dla orzeczenia o wymeldowaniu. Prezydent Miasta O. W. wskazał również, że P. C. dwukrotnie, tj. w 2011 r. i 2012 r., składał wniosek o przydział mieszkania komunalnego. W uzasadnieniu pierwszego wniosku stwierdził, że nie widzi "możliwości powrotu do miejsca zameldowania po opuszczeniu Z.K.". Tym samym w świetle materiału zgromadzonego w aktach sprawy spełniony został w ocenie organu I instancji wymóg dobrowolności opuszczenia przez skarżącego omawianego lokalu. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. P. C. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że został wymeldowany wbrew swojej woli i nie opuścił dobrowolnie zajmowanego wcześniej lokalu. Został on bowiem zatrzymany przez Policję i osadzony w zakładzie karnym, gdzie do tej pory odbywa karę pozbawienia wolności. Ponadto skarżący zakwestionował wiarygodność zeznań złożonych przez świadków w toku postępowania dowodowego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że osadzenie w zakładzie karnym wiąże się z opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu, wypełniając przesłanki, o jakich mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W takiej sytuacji brak dobrowolności zmiany miejsca pobytu stałego nie stanowi przeszkody do wymeldowania. Opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Tym samym osoba, która popełniła przestępstwo i została skazana za ten czyn na karę pozbawienia wolności, dobrowolnie opuszcza miejsce swojego dotychczasowego zamieszkania. Ponadto z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżący nie ma możliwości powrotu do lokalu i zamieszkania w nim na stałe, gdyż osoba mająca tytuł prawny do lokalu nie wyraża na to zgody. Jednocześnie skarżący podejmował także działania w celu uzyskania lokalu z gminnego zasobu mieszkaniowego. Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. P. C. zaskarżył powyższą decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżący powtórzył swoją wcześniejszą argumentację zawartą w odwołaniu z dnia [...] grudnia 2014 r. Ponadto podniósł, że zeznania B. O. są niewiarygodne. Skarżący zaznaczył również ponownie, że nie wyprowadził się dobrowolnie z przedmiotowego lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. P. C. uzupełnił skargę z dnia [...] stycznia 20154 r., zarzucając organowi II instancji naruszenie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania i nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania wyjaśniającego. W uzasadnieniu skarżący dodał, że nie opuścił omawianego lokalu w sposób dobrowolny i trwały. Nie zerwał on bowiem wszelkich więzów z dotychczasowych miejscem pobytu i nie skoncentrował w nowym miejscu swoich interesów osobistych i majątkowych. Organy administracji publicznej wadliwe oceniły podnoszone przez skarżącego twierdzenia co do pozostawienia w mieszkaniu rzeczy osobistych, samowolnie usuniętych przez B. O. i chęci powrotu do córki mieszkającej w tym lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Na wstępie trzeba zauważyć, że pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. (data pieczęci Prezydenta Miasta O. W.) B. O. wystąpiła o wymeldowanie P. C. z należącego do niej mieszkania przy ul. A. K. [...] w O. W. (k. 1 akt adm. organu I instancji). Jednocześnie z potwierdzenia zameldowania na pobyt stały z dnia [...] grudnia 2014 r. wynika, że pod wspomnianym adresem od dnia [...] listopada 2008 r. skarżący był zameldowany (k. 2 akt adm. organu I instancji). Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 993 z późn. zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 1 powołanej ustawy, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Jak wynika z kolei z art. 15 ust. 3 cytowanej ustawy, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Kluczowe wątpliwości, jakie wyłoniły się na tle rozpatrywanej sprawy, dotyczą kwestii dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez skarżącego mieszkania znajdującego przy ul. A. K. [...] w O. W. Organy administracji publicznej twierdziły, że przesłanki te zostały spełnione, co negował P. C., wskazując przede wszystkim na istotne w jego ocenie uchybienia w zakresie kompletności materiału dowodowego i jego wnikliwej oceny. Argumentacja skarżącego okazała się jednak nietrafna, a zaskarżone decyzje odpowiadają prawu. Należy najpierw zauważyć, że ustawodawca w art. 15 ust. 1 powołanej ustawy wspomina jedynie o opuszczeniu miejsca pobytu stałego lub czasowego. Niemniej w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że wymeldowanie powinno co do zasady dotyczyć tylko tych przypadków, gdy zmiana dotychczasowego miejsca zamieszkania miała charakter (1) dobrowolny i (2) trwały (zob. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2015 r., II OSK 3151/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wraz z powołanym orzecznictwem; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 września 2004 r., II SA/Bk 259/04; wyrok NSA oz. w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2003 r., II SA/Po 2091/01, tamże). Interpretacja obu wymienionych przesłanek musi przy tym uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy. Należy zatem zauważyć, że obecnie P. C. przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Fakt ten potwierdza korespondencja kierowana przez skarżącego z Zakładu Karnego w R. i Aresztu Śledczego w P. (k. 8, 13, 44, 59, 96 akt adm. organu I instancji; k. 9 akt adm. organu II instancji; k. 3-5, 17, 26, 54 akt sądowych). Ustalenie to nie było również kwestionowane przez żadną ze stron postępowania, dlaczego należy uznać je za bezsporne. Należy przy tym zaznaczyć, że w razie aresztowania i osadzenia w zakładzie karnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu jest spowodowana w sposób zawiniony przez osobę odbywającą karę pozbawienia wolności. Takie stanowisko podzielane jest również w judykaturze (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2014 r., II OSK 2556/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl wraz z powołanym tam orzecznictwem). Uwaga ta prowadzi z kolei do wniosku, że przesłanka dobrowolności opuszczenia zajmowanego lokalu nie może być interpretowana jako prosta konieczność wyrażenia w każdym przypadku zgody na zmianę dotychczasowego miejsca stałego pobytu. W świetle art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy należy bowiem stwierdzić, że opuszczenie zajmowanego lokalu jest dobrowolne, jeżeli nie nastąpiło w wyniku bezprawnych działań osoby trzeciej. Pogląd ten spotkał się również z aprobatą w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 3 stycznia 2013 r., II SA/Op 481/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając z tej perspektywy materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy należy stwierdzić, że skarżący dobrowolnie opuścił zajmowany przez siebie dotychczas lokal przy ul. A. K. [...] w O. W. P. C. został bowiem aresztowany i osadzony w areszcie śledczym, a następnie zakładzie karnym. Takie działanie funkcjonariuszy Policji stanowiło niewątpliwie ingerencję osób trzecich w zajmowanie omawianego lokalu przez skarżącego. Niemniej ingerencja ta nastąpiła w wyniku legalnego działania policjantów, które nie nosi znamion bezprawności. W świetle powyższych uwag bez znaczenia pozostają zarazem ewentualne uchybienia dowodowe sygnalizowane przez skarżącego. Nawet bowiem w razie przyjęcia prezentowanej przez niego wersji wydarzeń, zgodnie z którą opuszczenie przedmiotowego lokalu wynikało bezpośrednio z interwencji Policji, cecha dobrowolności zmiany miejsca zamieszkania, na co zwracano już wcześniej uwagę, nie jest zawsze tożsama z niczym nieskrępowaną wolą przebywania w określonym lokalu. Konsekwentnie zatem należy przyjąć, że opuszczenie mieszkania przy ul. A. K. [...] w O. W. nastąpiło w wyniku legalnego działania funkcjonariuszy Policji, a zatem miało charakter dobrowolny. Ponadto należy stwierdzić, że P. C. opuścił w sposób trwały przedmiotowy lokal. Trzeba przy tym zauważyć, że aresztowanie i osadzenie w zakładzie karnym jako takie nie pozwala jeszcze na przyjęcie automatycznie domniemania trwałej zmiany miejsca stałego pobytu. Nie można bowiem z góry wykluczyć, że osoba pozbawiona wolności będzie utrzymywała nadal kontakt z zajmowanym poprzednio lokalem. Kontakt ten może polegać w szczególności na pokrywaniu opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, dbaniu o porządek w mieszkaniu, podejmowaniu działań mających na celu zapewnienie odpowiedniego stanu technicznego pomieszczeń i uzewnętrznianiu woli powrotu do lokalu, w którym dana osoba przebywała przed odbywaniem kary pozbawienia wolności. Powyższe stanowisko zostało również zaakceptowane w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2014 r., II OSK 2556/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wszystkie te okoliczności należy oceniać z perspektywy kryteriów obiektywnych lub zobiektywizowanych, co oznacza, że nie wystarczają w tej mierze jedynie zapewnienia o chęci zamieszkania w określonym miejscu, nieznajdujące swojego odbicia w konkretnych faktach. Uwzględniając dotychczasowy tok rozważań nie powinno zatem ulegać wątpliwości, że P. C. trwale opuścił lokal przy ul. A. K. [...] w O. W. W materiale dowodowym brakuje bowiem jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego istnienie więzi skarżącego z wymienionym lokalem. W szczególności skarżący nie partycypował w opłatach związanych z lokalem, nie podejmował czynności mających na celu zapewnienie należytego stanu technicznego lokalu czy porządku pomieszczeń. Co więcej skarżący wnioskiem z dnia [...] października 2011 r. wystąpił o przyznanie mu lokalu socjalnego i we wniosku tym wskazał, że nie widzi możliwości powrotu do miejsca dotychczasowego zameldowania po opuszczeniu zakładu karnego (k. 45 akt adm. organu I instancji). Podsumowując, w wyniku aresztowania w 2010 r. i następnie osadzenia w zakładzie karnym P. C. opuścił zajmowanym dotychczas lokal pod adresem ul. A. K. [...] w O. W. Zmiana miejsca pobytu miała charakter dobrowolny, gdyż nie została spowodowana bezprawnym działaniem osoby trzeciej. Ponadto opuszczenie wspomnianego lokalu ma charakter trwały, skoro skarżący nie przejawia rzeczywistej woli utrzymywania kontaktu z wymienionym mieszkaniem, poprzestając jedynie na słownych deklaracjach nieznajdujących odzwierciedlenia w zgromadzonym materialne dowodowym. Tym samym spełnione zostały wszystkie przesłanki, o jakich mowa w art. 15 ust. 1 i 3 powołanej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organy administracji publicznej były zatem zobowiązane do orzeczenia o wymeldowaniu P. C., co też zgodnie z prawem uczyniły. W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o wynagrodzeniu adwokata – pełniącego funkcję pełnomocnika z urzędu dla skarżącego – na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348).