II SA/Po 97/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 08 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. sp. z oo. z siedzibą w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 31 października 2022 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z 14 grudnia 2022 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania spółki M. Sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej: "strona", "spółka"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z 31 października 2022 r., nr [...] Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Prezydent Miasta O. decyzją z 31 października 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm.) i art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "K.p.a."), odmówił spółce przyznania dofinansowania z tytułu kosztów kształcenia młodocianego pracownika W. W. w celu nauki zawodu. W uzasadnieniu organ przywołując art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego wskazał, że spółka nie jest rzemieślnikiem, a młodociany pracownik zdał egzamin kwalifikacyjny w zawodzie kucharz przed Komisją Egzaminacyjną powołaną przez Izbę Rzemieślniczą w K.. W związku z tym nie został spełniony warunek wynikający z przywołanego przepisu i stronie nie należy się dofinansowanie. Kolegium utrzymując w mocy decyzję wydaną w I instancji wskazało, że przepisy przesądzają, iż w sytuacji, gdy pracodawca nie jest rzemieślnikiem wówczas kształci młodocianego pracownika, który zdaje egzamin zawodowy przez Okręgową Komisją Egzaminacyjną. Spółka nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2159 ze zm.). Młodociany pracownik zdał zaś egzamin czeladniczy w zawodzie kucharz przez Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła Spółka podnosząc, iż po stronie firmy wszystkie warunki zostały spełnione tak jak wymagają tego przepisy dotyczące kształcenia pracowników młodocianych. Spółka podniosła, iż zatrudnia na podstawie umowy o pracę pracownika, który posiada stosowne uprawnienia do i prowadzenia pracowników młodocianych. Wskazując na powyższe Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ponowne rozpatrzenie i przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia pracownika młodocianego. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "P.p.s.a.") zgodnie z którego treścią sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W przedmiotowej sprawie stosowny wniosek złożył Skarżący (pismo z 5 lipca 2023 r., k. [...]), a organ nie żądał przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, jak i naruszeniem przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "P.p.s.a.") oznacza konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 122 Prawa oświatowego w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2019 r. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle, b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy; 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. Istota sporu do jakiego doszło w realiach kontrolowanej sprawy koncentruje się wokół uznania, że w przypadku skarżącej spółki nie został spełniony warunek przyznania dofinansowania przewidziany w art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Orzekające w sprawie organy stwierdziły bowiem, że spółka nie jest rzemieślnikiem. W tym miejscu wskazać należy, iż sprawie bezoporne jest, że młodociany, którego kształcenia dotyczy dofinansowanie, o które ubiega się skarżąca spółka, zdał egzamin czeladniczy przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej. W ocenie tut. Sądu organy co najmniej przedwcześnie uznały, że w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa oświatowego dopuszczając się w tym względzie nie tylko naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, lecz także naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni lit. a tego przepisu. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażone w wyroku z dnia 1 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...], który zapadł na kanwie zbliżonej sprawy zainicjowanej skargę tej samej spółki. Z tych też względów wskazać należy, iż organy nie wyjaśniły w należyty sposób dlaczego uznały, że skarżąca spółka nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle. W tym względzie w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji ograniczyły się w istocie do jednozdaniowego stwierdzenia, że skarżąca nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu rzeczonej ustawy nie wykazując jakie konkretnie okoliczności faktyczne i prawne doprowadziły do takiej, a nie innej konstatacji. Doszło wobec powyższego do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., a więc do takiego naruszenia tych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 2 ust. 6 ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle rzemieślnikiem jest osoba fizyczna, o której mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 8, oraz spółka, o której mowa w ust. 1 pkt 3-7. W art. 2 ust. 1 pkt 6 tej ustawy przewidziano przy tym, że rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez jednoosobową spółkę kapitałową, powstałą na podstawie art. 551 § 5 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1526) w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą, z wykorzystaniem swoich zawodowych kwalifikacji i pracy własnej - jeżeli powstała spółka jest mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Przywołany tam art. 551 § 5 Kodeksu handlowego stanowi, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 162 ze zm.) – (przedsiębiorca przekształcany) może przekształcić formę prowadzonej działalności w jednoosobową spółkę kapitałową (spółkę przekształconą) (przekształcenie przedsiębiorcy w spółkę kapitałową). W świetle przywołanych ostatnio przepisów nie sposób zatem z góry wykluczyć, aby będąca spółką kapitałową spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie była rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle. Wymaga to dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności faktycznych istotnych na gruncie art. 2 ust. 6 w zw. z ust. 1 pkt 6 tej ustawy, w tym przede wszystkim okoliczności związanych z powstaniem danej spółki, jak również odnoszących się do jej składu osobowego. Na żadnym etapie postępowania przeprowadzonego w sprawie poddanej kontroli tut. Sądu żadne z tych okoliczności nie zostały natomiast wyjaśnione choćby w dostatecznym stopniu. Organy nie podjęły tu jakichkolwiek czynności wyjaśniających, nie wskazując nawet w jaki sposób skarżąca spółka powstała. Tut. Sąd nie może zaś zastępować organów w czynieniu tak istotnych dla sprawy ustaleń. Ponadto w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...], wskazać należy, iż dokonując wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego należy brać pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, jak uczyniły w sprawie organy, lecz także posłużyć się trzeba dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dopuszcza dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych pod warunkiem, że kwalifikacje takie posiada osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób uznać, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego mowa jest wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle. Trzeba zauważyć, że sam ustawodawca w przepisie tym nie odsyła wprost do ustawy o rzemiośle, a poprzez odesłanie do zdania egzaminu czeladniczego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle jako warunku przysługiwania pracodawcy dofinansowania kosztów kształcenia, jedynie do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 4 tej ustawy. Zgodnie zaś z § 5 ust. 1 i rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 10 stycznia 2017 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych do egzaminu czeladniczego izba rzemieślnicza dopuszcza osobę, która ukończyła naukę zawodu u rzemieślnika jako młodociany pracownik. Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że osoba która nie pobierała nauki u rzemieślnika nie mogła być dopuszczona do egzaminu. Przenosząc powyższe na realia kontrolowanej sprawy zauważyć należy, iż w sytuacji gdy właściwy organ samorządu zawodowego, któremu w tym zakresie prawodawca powierzył działania związane z realizowaniem funkcji administracji publicznej dopuścił daną osobę do egzaminu czeladniczego, który młodociany pracownik zdał i uzyskał kwalifikacje zawodowe czeladnika w danej dziedzinie, to stwierdzić należy, iż realizująca zadania zlecone administracji państwowej komisja egzaminacyjna izby rzemieślniczej przyjęła, że kandydat ukończył naukę zawodu w trybie przewidzianym dla małoletnich uczących się zawodu od rzemieślnika. Nie sposób także pominąć regulacji zawartych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, gdzie w § 3 wskazano, że pracodawca jest obowiązany zawrzeć z młodocianym na piśmie umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, stosownie do przepisów art. 195 § 1 Kodeksu pracy, w § 3a, iż o zawarciu umowy, o której mowa w § 3, pracodawca zawiadamia wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego, a w przypadku pracodawcy będącego rzemieślnikiem - również izbę rzemieślniczą właściwą ze względu na siedzibę rzemieślnika, zaś w § 11 ust. 4, że młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych. W tym miejscu przypomnieć należy, że jeśli na gruncie obowiązujących reguł wykładni możliwe są różne interpretacje określonego przepisu, organy stosujące prawo powinny ustalić jego rozumienie w taki sposób, aby możliwie najpełniej urzeczywistniać zasady i wartości konstytucyjne. Takimi zasadami są m.in. ochrona zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz pewności prawa. Trybunał Konstytucyjny w swoich orzeczeniach podnosi, iż zasada ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa "opiera się na pewności prawa, a więc takim zespole cech przysługujących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne; umożliwiają jej decydowanie o swoim postępowaniu w oparciu o pełną znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, jakie jej działania mogą pociągnąć za sobą. Jednostka winna mieć możliwość określenia zarówno konsekwencji poszczególnych zachowań i zdarzeń na gruncie obowiązującego w danym momencie stanu prawnego, jak też oczekiwać, że prawodawca nie zmieni ich w sposób arbitralny. Bezpieczeństwo prawne jednostki związane z pewnością prawa umożliwia więc przewidywalność działań organów państwa, a także prognozowanie działań własnych. W ten sposób urzeczywistniana jest wolność jednostki, która według swoich preferencji układa swoje sprawy i przyjmuje odpowiedzialność za swoje decyzje, a także jej godność, poprzez szacunek porządku prawnego dla jednostki, jako autonomicznej, racjonalnej istoty (...)". Inaczej ujmując, "treść omawianej zasady sprowadza się do takiego stanowienia i stosowania prawa, by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i by mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań, oraz w przekonaniu, że jego działania podejmowane pod rządami obowiązującego prawa i wszelkie związane z tym następstwa będą także i później uznawane przez porządek prawny" (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 grudnia 1999 r., sygn. K. 22/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 166, s. 904 – 905). W takiej sytuacji jak zaistniała w kontrolowanej sprawie za sprzeczne z zasadami obowiązującymi w państwie prawnym, w tym w szczególności z zasadą zaufania do władzy publicznej, zasadą informowania stron należałoby uznać takie działanie szeroko rozumianych organów władzy publicznej, które przyjmowałyby bez uwag zawiadomienie o zatrudnieniu młodocianego w celu przygotowania zawodowego w trybie przewidzianym dla adeptów rzemiosła, dopuszczały tegoż młodocianego do egzaminów kwalifikacyjnych przewidzianych dla osób uczących się zawodu od rzemieślnika, a następnie już po uzyskaniu przez młodocianego pracownika odpowiednich kwalifikacji zawodowych potwierdzonych zdaniem egzaminu czeladniczego przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej, a więc po osiągnięciu społecznie oczekiwanego celu jego kształcenia, odmawiałby pracodawcy przewidzianego prawem dofinansowania kosztów tegoż kształcenia pod pretekstem, że pracodawca młodocianego nie jest rzemieślnikiem i z pominięciem faktu, że dla wykształcenia tegoż młodocianego pracodawca ten poniósł koszty związane chociażby z zapewnieniem kształcenia młodocianego przez osobę posiadającą potwierdzone kwalifikacje zawodowe w danej dziedzinie rzemiosła. Nie sposób bowiem zaaprobować sytuacji, w której organy władzy publicznej (co obejmuje zarówno organy administracji, jak i organy działających na podstawie ustaw jednostek samorządu zawodowego) zastawiają swoistą pułapkę na obywatela w ten sposób, że początkowo bez jakichkolwiek wątpliwości uznają, iż przygotowanie zawodowe młodocianego pracownika następować będzie w trybie właściwym dla rzemiosła, a następnie już po zdobyciu przez niego w tym trybie odpowiednich kwalifikacji zawodowych potwierdzonych zdanym egzaminem i otrzymanym świadectwem czeladniczym odmawiają dofinansowania procesu jego kształcenia ze względu na to, że jego przygotowanie zawodowe i potwierdzenie kwalifikacji powinno nastąpić w innym trybie, przewidzianym dla pracodawców nie będących rzemieślnikami. Podsumowując stwierdzić trzeba, że ze względu na cel regulacji przyjąć należy, iż dofinansowanie kosztów kształcenia na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego przysługuje nie tylko pracodawcom będącym rzemieślnikami w rozumieniu ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle, ale również pracodawcom w imieniu których zakład pracy prowadzi albo u których zatrudniona jest osoba, która posiada kwalifikacje zawodowe, które umożliwiałyby uznanie jej za rzemieślnika, gdyby analogiczną działalność prowadziła samodzielnie i na własny rachunek. W tym miejscu wskazać należy, iż Sądowi znana jest odmienne stanowisko zajęte m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Po 84/23, to jednakże należy mieć na uwadze, iż w przeciwieństwie do ww. sprawy umowa z młodocianym została zawarta w dniu 26 sierpnia 2019 r., a więc przed dniem 01 września 2019 r., a więc przed nowelizacją ustawy Prawo oświatowe. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni poglądy prawne wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania co do dalszego postępowania. Oznacza to przede wszystkim, że organ ten po pierwsze, w sposób jednoznaczny i wyczerpujący wyjaśni, czemu da wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji, czy w przypadku skarżącej spełnione zostały warunki przewidziane w art. 2 ust. 6 w zw. z ust. 1 pkt 6 ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle pozwalające uznać ją za rzemieślnika w rozumieniu tej ustawy, po drugie, gdyby warunki te nie zostały jednak spełnione, wyjaśni również, czy w imieniu skarżącej zakład pracy prowadzi rzemieślnik bądź czy skarżąca zatrudnia rzemieślnika i ponownie dokona oceny spełnienia przez skarżącą warunków do przyznania wnioskowanego dofinansowania. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach postępowania obejmujących uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. w pkt II. sentencji wyroku.