II SA/Po 981/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lipca 2016 r. sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ Izabela Paluszyńska Skarżący (dalej również "wnioskodawca" lub "strona"), reprezentowany przez pełnomocnika procesowego (członka rodziny), po wydaniu wyroku w niniejszej sprawie wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku w piśmie procesowym z dnia 19 kwietnia 2016 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wniosek ten następnie – w uzupełnieniu braków wniosku – terminowo złożył na urzędowym formularzu PPF. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 – dalej: P.p.s.a.) poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych – skarżący ponownie przedłożył wypełniony wniosek o prawo pomocy; podał, że w Polsce jest na utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą koszty mediów, żywności i leczenia skarżącego; oświadczył, że nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu; przedłożył kserokopię zeznania podatkowego PIT za 2015 r., w którym wykazał 0 zł przychodu. W uzasadnieniu wniosku podał, że: w dniu 20 lutego 2016 r. wrócił do Polski z powodu urazu [...], celem leczenia po wypadku, gdyż nie był ubezpieczony za granicą, a nie stać go na leczenie prywatne w [...]; obecnie jest bezrobotny; oświadczył, że po zakończeniu leczenia wraca do syna i jego matki do [...]. Wnioskodawca podał również, że wspólnie z synem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; wozi syna do i z przedszkola, więc potrzebne jest mu prawo jazdy, by móc funkcjonować jako rodzina. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, wartościowych ruchomości, nie ma oszczędności. Nie potrafił zarazem podać dochodów partnerki z pracy dorywczej (sprzątanie domów); podał jedynie, że są bardzo niskie. W części wniosku dotyczącej stałych wydatków rodziny podał, że konkubina ponosi opłaty za czynsz, media (prąd, wodę, gaz), przedszkole, żywność. Przedłożył zaświadczenie o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna od dnia 22 lutego 2016 r., bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący po prawomocnym zakończeniu pierwszego postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, co nastąpiło poprzez wydania przez tutejszy Sąd postanowienia z dnia 11 lutego 2016 r., uiścił w dniu 1 marca 2016 r. wpis od skargi w wysokości 200 zł z należącego do niego rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Po 981/15 referendarz sądowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiła wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdziła, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek, a to z kolei oznacza, że to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Referendarz uznała, że przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. W jej ocenie wnioskodawca nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe; skarżący zaniechał udzielenia informacji wystarczających do oceny jego sytuacji finansowej, ograniczając się do stwierdzenia, że nie jest w stanie określić, ile zarabia partnerka, "bo pracuje dorywczo – nie ma etatu i umowy". Referendarz uznała oświadczenie to za niewiarygodne, skoro skarżący razem z partnerką i synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i wyjechali za granicę w celu poprawy sytuacji bytowej; tym bardziej, że skarżący przyjechał do kraju jedynie w celu podjęcia leczenia, dlatego też zarejestrował się jako bezrobotny, a po jego zakończeniu deklaruje powrót do [...]. Nadto podniosła, że z istoty prawa pomocy wynika, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, a pomimo wezwania skarżący nie podał wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania rodziny, w tym małoletniego dziecka, które wskazują na rzeczywistą wysokość środków, jakimi skarżący i jego rodzina realnie dysponują; ograniczył się bowiem do stwierdzenia, że koszty te ponosi konkubina, a w Polsce skarżącego utrzymują rodzice. Referendarz zaznaczyła, że skarżący nie złożył też oświadczeń co do posiadanych rachunków bankowych i sald na tych rachunkach, tymczasem taki rachunek w Polsce posiada, skoro dokonał z niego przelewu należności tytułem wpisu od skargi. Wobec takich ustaleń, referendarz stwierdziła, że brak współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy, uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej wnioskodawcy, stąd też niemożliwe okazało się ustalenie, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Zwróciła również uwagę na to, że skoro z tych samych powodów już raz odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, to wiedział on zatem o konsekwencjach uchylania się od przedstawienia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Skarżący wniósł w terminie sprzeciw na postanowienie z dnia 16 czerwca 2016 r., zarzucając, że rozstrzygnięcie odmowne jest niezasadne, ponieważ pozostaje on bez środków do życia z tego powodu, że jest bezrobotny – bez prawa do zasiłku i w zeznaniu PIT wykazał "0", nie posiada żadnego majątku, jak również leczy się, co potwierdził wcześniejszą dokumentacją. Ponadto podniósł, że jego partnerka, "która jest z (...) [jego] synkiem w [...]", rozstała się ze skarżącym, "dlatego jej dochody w tej sprawie nie są już istotne". Zadeklarował, że po skończeniu leczenia zamierza "wrócić do [...] i być blisko syna, pomagać w jego wychowaniu, podjąć tam pracę", dlatego tak potrzebne jest mu prawo jazdy (bo w jego sytuacji nie ma środków finansowych na uzyskanie nowego). Wobec tego zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy i ustanowienie radcy prawnego z urzędu, który sporządzi skargę kasacyjną. Zaakcentował również swoje dramatyczne, samotne położenie i sformułował prośbę o ludzkie podejście do jego sprawy i zrozumienie jego sytuacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Na wstępie należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie Skarżący składał już wniosek o przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wniosek ten został rozpoznany odmownie prawomocnym postanowieniem z dnia 11 lutego 2016r. Po wydaniu wyroku Skarżący wniosek o przyznania prawa pomocy i ustanowienie adwokata z urzędu ponowił. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być więc rozpoznany przez Sąd w oparciu o treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2016.718, powoływanej dalej jako ppsa) Zgodnie z tym przepisem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego sprawy dotyczącego sytuacji finansowej strony sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II FZ 768/12 [w:] CBOSA). Przy ocenie pierwszego wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznano, iż przedstawiona przez niego sytuacja rodzinna, majątkowa nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy i uznania, że zaszły przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, czyli, że Skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wyraźnie podkreślono w postanowieniu z 11 lutego 2016r. Skarżący nie wykazał, aby nie posiadał dostatecznych środków na poniesienie kosztów, zaniechał podania istotnych okoliczności, nie podał ile zarabia jego partnerka, jakie są ponoszone koszty koniecznego utrzymania rodziny, w tym małoletniego dziecka, nie złożył oświadczeń co do posiadanych rachunków bankowych i sald na tych rachunkach, nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych. W kolejnym wniosku podał, że nie mieszka już w [...] z partnerką i synem, tylko w [...] [Polsce] z rodzicami, gdzie wrócił, by leczyć [...]. Przedłożył zaświadczenie o pozostawaniu bezrobotnym bez prawa do zasiłku i PIT 37 za 2015r., z którego wynika, że nie osiągnął żadnego przychodu. W sprzeciwie podał, że z partnerka się rozstał. Analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy, który był poddany analizie na wcześniejszym etapie postępowania oraz wniosku, którego oceny dokonywał Referendarz w zaskarżonym postanowieniu z 19 czerwca 2016r. wskazuje, że zostały złożone w tym samym zakresie przedmiotowym (zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu), a dane w nich zawarte nie uległy istotnej zmianie. Nadal bowiem Skarżący podaje, że nie ma żadnych środków utrzymania, nadal nie przedstawia dochodów osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie (poprzednio partnerka, obecnie rodzice), nadal nie ujawnia wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania rodziny, w tym małoletniego dziecka, które wskazują na rzeczywistą wysokość środków jakimi skarżący i jego rodzina realnie dysponuje. Nadal również nie złożył oświadczeń co do posiadanych rachunków bankowych i sald na tych rachunkach. Tymczasem taki rachunek w Polsce posiada, skoro dokonał z niego przelewu należności tytułem wpisu od skargi. Z uwagi na powyższe skoro Skarżący nadal nie udziela niezbędnych do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji finansowej i sytuacja ta nie uległa zmianie od daty wydania postanowienia z dnia 11 lutego 2016r., uznać należy, że brak jest przesłanek do zmiany stanowiska Sądu w w/w kwestii i zastosowania trybu określonego w art. 165 P.p.s.a. Jak już Sąd wskazywał w postanowieniach wydanych w sprawie rozpoznania wniosków Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, ma ono charakter wyjątkowy i jest przyznawane osobom, które wykażą trudną sytuację materialną i brak możliwości pozyskania we własnym zakresie środków na pokrycie kosztów. W sytuacji Skarżącego, który najpierw mieszkał z partnerką i synem w [...], dokąd wyjechał by poprawić sytuację materialną i następnie wrócił do Polski na czas leczenia i jak podał rozstał się z partnerką, mieszka z rodzicami, zabrakło danych odnośnie ponoszonych kosztów utrzymania siebie i syna, dochodów i wydatków osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, danych dotyczących posiadanych rachunków/rachunku bankowego, prowadzonych egzekucji komorniczych, co rozwiałoby wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącego. Pozwoliłoby uznać bez wątpienia, że Skarżący znajduje się w sytuacji nie pozwalającej na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a koszty utrzymania jego i jego rodziny pokrywają najbliżsi z własnych dochodów. Skoro Skarżący takich informacji nie udzielił i nie przedstawił dokumentów obrazujących sytuację jego oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie ma podstaw do zmiany postanowienia z 11 lutego 2016r. Sam fakt dokonania rejestracji jako bezrobotny bez prawa do zasiłku od 22 lutego 2016r., czy wykazania zerowych przychodów w Polsce za 2015r. nie jest wystarczający do uznania, że Skarżący nie ma żadnych możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Wobec powyższego uznać należy, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie na tyle, aby stronie skarżącej przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu, a zatem postanowienie Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2016 r., odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Izabela Paluszyńska