II SA/Po 982/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 03 marca 2009r. sprawy ze skargi 1) G. W., 2) H. W., 3) J. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] listopada 2006r. nr [...] w przedmiocie kary za wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji; I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] października 2006r. Nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w P. na rzecz skarżących kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu wpisu od skargi, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M.Kwiecińska /-/ B.Kamieńska /-/ B.Drzazga Decyzją z dnia [...] października 2006r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. – działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym (t.jedn. Dz.U. z 2004r. Nr 204, poz. 2088) określanej dalej jako u.t.d. – nałożył na X s.c. G.W., H.W., J.J. karę pieniężną w kwocie [...],-zł z tytułu wykonywania w dniu [...] sierpnia 2006r. transportu drogowego pojazdem marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], niezgłoszonym do licencji. W uzasadnieniu wskazał, że skontrolowany pojazd został wprawdzie zgłoszony do licencji w dniu [...] sierpnia, ale nastąpiło to już po kontroli , przeprowadzonej tego dnia o godz. [...]. Licencja na ten pojazd udzielona została w dniu [...] sierpnia 2006r. Dyrektor Izby Celnej w P., rozpoznający sprawę na skutek odwołania wniesionego w imieniu spółki przez jednego ze wspólników, decyzją z dnia [...] listopada 2006r., skierowaną do X s.c. G.W., H.W., J.J.. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że art. 87 ust. 1 u.t.d. nakłada wprost obowiązek posiadania m.in. wpisu licencji w kontrolowanym pojeździe. Nie ma żadnych przesłanek do przyjęcia, że w związku z awarią pojazdu, na który strona posiada licencję, może ona korzystać zastępczo z innego pojazdu, który takiego wymogu nie spełnia. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyżej wskazana spółka. Na skardze figuruje nieczytelny podpis jednego wspólnika. W skardze podano, że organ dokonał błędnej klasyfikacji wykroczenia, bowiem wymierzył karę [...],-zł, gdy tymczasem przedmiotowe wykroczenie powinno być zakwalifikowane jako brak wpisu licencji w pojeździe, za co kara wynosi [...],-zł. Pismem z dnia 21 listopada 2007r., które wpłynęło do Sądu w dniu 23 listopada 2007r., skarżąca spółka cofnęła skargę, nie wskazując motywów swojej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny – na podstawie art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej nazywanej p.p.s.a.) uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie jest związany cofnięciem skargi, bowiem decyzje organów pierwszej i drugiej instancji rażąco naruszyły art. 14 ust. 1 u.t.d. W myśl tego przepisu, przewoźnik drogowy jest obowiązany zgłaszać na piśmie organowi, który udzielił licencji, wszelkie zmiany danych, o których mowa w art. 8 tej ustawy, nie później niż w terminie 14 dni od dnia ich powstania. Dopiero jeżeli zmiany obejmują dane zawarte w licencji, przedsiębiorca jest obowiązany wystąpić z wnioskiem o zmianę treści licencji (art. 14 ust. 2 u.t.d.). Oznacza to, że zmiana danych zawartych w licencji wymaga wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o zmianie treści licencji, natomiast zmiana pozostałych danych musi być tylko zgłoszona – i to niekoniecznie od chwili ich powstania, skoro ustawodawca wyznaczył w tym celu termin czternastodniowy. Skoro strona skarżąca złożyła wniosek o wpisanie do licencji skontrolowanego pojazdu w dniu [...] sierpnia 2006r., to zmieściła się w terminie zakreślonym w art. 14 ust. 1 u.t.d. Organy obu instancji nie udowodniły stronie skarżącej posługiwania się kontrolowanym pojazdem dłużej niż 14 dni. Zatem zarzucone przez te organy wykroczenie w ogóle nie zostało popełnione, a w konsekwencji kara pieniężna nałożona została na skarżącą bezprawnie. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez Dyrektora Izby Celnej w P., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 października 2008r. sygn. II GSK 366/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu uznając z urzędu, na podstawie art. 183 § 2 p.p.s.a., iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania polegająca na tym, że podmiot wskazany jako strona postępowania sądowego, do którego skierowany został wyrok, tj. X s.c. G.W., H.W., J.J., nie miał zdolności sądowej i nie mógł być stroną postępowania sądowego. Prowadzenie postępowania sądowego z udziałem podmiotu, który nie ma zdolności sądowej, prowadzi do nieważności tego postępowania. W konsekwencji wadliwe było traktowanie spółki cywilnej jako strony postępowania administracyjnego oraz postępowania sądowego i kierowania do niej wszystkich działań i orzeczeń. Zgodnie z art. 29 k.p.a. stronami mogą być osoby fizyczne i prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 30 § 1 k.p.c.). Według art. 33 k.c. osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną. Do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych (art. 331 § 1 k.c.). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że na gruncie prawa cywilnego spółka cywilna nie jest podmiotem prawnym odrębnym od wspólników, lecz tylko wielostronnym stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników. Rozważając sytuację spółki cywilnej w sprawach gospodarczych z dziedziny transportu drogowego Sąd ten wskazał, że obowiązująca w dacie kontroli oraz w dacie wydania decyzji ustawa z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm. )dalej zwana ustawą o s.dz.g. w art. 4 ust. 1 określiła, iż przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Ustawa ta w art. 4 ust. 2 przyjęła, że za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Zatem przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o s.dz.g. nie jest spółka cywilna, lecz poszczególni jej wspólnicy. Również żaden z przepisów ustawy o transporcie drogowym nie przyznaje spółce cywilnej, w dziedzinie transportu drogowego, zdolności prawnej ani zdolności sądowej. W ustawie tej nie ma również przepisów, które pozwalałyby przyznać spółkom cywilnym uprawnienie lub nałożyć na nie obowiązki, albo kierować do nich nakazy lub zakazy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z ustawą o s.dz.g. są wspólnicy spółki cywilnej. To oni jako przedsiębiorcy, związani umową spółki cywilnej, mogą występować jako strona postępowania administracyjnego, a następnie jako strona postępowania sądowego. Dlatego w rozpoznawanej sprawie podmiotami praw i obowiązków w sferze stosunków zewnętrznych są wszyscy wspólnicy i każdy z nich ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania. To że w nazwie spółki figurują nazwiska wszystkich wspólników nie oznacza, że postępowanie sądowe prowadzone jest z udziałem wszystkich wspólników. W podsumowaniu swych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny polecił sądowi niższej instancji, aby zapewnił udział w postępowaniu sądowym wszystkim wspólnikom, a przy rozstrzygnięciu miał na względzie fakt, że kontrolowane decyzje wydane były w stosunku do podmiotu nie mającego zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych. Kierując się powyższymi wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego i dokonaną wykładnią prawa, którą sąd ponownie rozpatrujący sprawę jest związany art. 190 p.p.s.a. – Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z przepisu art. 108 § 1 k.p.a. wynika, iż właściwe oznaczenie strony jest obowiązkowym elementem każdej decyzji. W przypadku gdy jako stronę oznaczono podmiot, który nie był i nie może być stroną postępowania, bowiem postępowanie nie dotyczyło jego interesu prawnego lub obowiązku, to taka decyzja jest obarczona kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., czyli że decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie (patrz: Komentarz do art. 107 KPA, M.Jaśkowska, A.Wróbel, Zakamycze 2005r., wyd. II). Stwierdzenie wystąpienia przyczyny określonej w tym przepisie, powoduje konieczność stwierdzenia nieważności decyzji organów obu instancji (art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego Sąd uznał za niedopuszczalne cofnięcie skargi (art. 60 zd. 2 p.p.s.a.). Poza tym woli cofnięcia skargi nie wyrazili wszyscy wspólnicy. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie – wspólnicy spółki cywilnej działającej pod nazwą X s.c. G.W., M.W. , J.J., tj. osoby fizyczne: G.W., H.W. i J.J. występują w obrocie prawnym jako odrębni przedsiębiorcy, którzy prowadzą wspólne przedsięwzięcie w postaci spółki cywilnej. Przedsiębiorcy ci są związani stosunkiem zobowiązaniowym – umową spółki. Każdy z nich oddzielnie ma zdolność prawną w postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako osoba fizyczna. Wymieniona w decyzjach organów pierwszej i drugiej instancji, jako adresat obowiązku zapłaty kary pieniężnej w kwocie [...],-zł, spółka cywilna działająca pod nazwą X s.c. G.W., H.W., J.J. nie ma zdolności prawnej i nie może być podmiotem praw i obowiązków w tym postępowaniu. Stwierdzenie przez Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, z powodu istnienia jednej z przyczyn określonych w art. 156 k.p.a., tzn. przyczyny określonej w § 1 pkt 4, czyni zbędnym rozważanie występowania przesłanek do uchylenia decyzji wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 a-c p.p.s.a.. W konsekwencji udzielenie wytycznych co do dalszego postępowania ograniczyć się musi do wskazania, że przystępując do ponownego rozpatrzenia sprawy, organy administracyjne powinny uczynić uczestnikami oraz adresatami aktu administracyjnego kończącego postępowanie każdego ze wspólników spółki cywilnej. Ze wskazanych przyczyn orzeczono jak w sentencji. /-/ M.Kwiecińska /-/ B.Kamieńska /-/ B.Drzazga MarK