II SAB/Po 112/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2018 r. sprzeciwu T. K. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] 2018r. w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak Dnia 29 grudnia 2017 roku T. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dnia 9 lutego 2018 roku T. K. przedłożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych i ustanowienia adwokata i radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika "z wyboru", brak dochodu, brak majątku, brak oszczędności. W zakresie posiadanego majątku wpisał: brak nieruchomości, brak zasobów pieniężnych, brak wartościowych przedmiotów i brak innego majątku. Powołał się na brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, a tym bardziej z tego powodu: brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca zakreślił rubrykę dotycząca źródeł dochodu i wysokość dochodu określił na 0 zł. Wysokość stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków wynosi 0 zł. Referendarz sądowy, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369, ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", zwrócił się do skarżącego o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący podał, że w formularzu o prawo pomocy zawarł informacje na temat wszystkich swoich źródeł dochodów stałych i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a także i czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Jednocześnie wskazał, że nie udzieli informacji o osobach na utrzymaniu, których się znajduje, gdyż nie ma na ten temat informacji. Wskazał, iż sąd może dokonać takich ustaleń we własnym zakresie. Zaznaczył, że nie posiada wiedzy, czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i jaki ma status. Zdaniem skarżącego Sąd może zwrócić się do Urzędu Skarbowego, ZUS oraz Powiatowego Urzędu Pracy i sprawdzić niezbędne informacje. Zaznaczył również, że nie przedłoży oryginału lub potwierdzonego za zgodność z oryginałem rocznego zeznania podatkowego PIT za rok 2016 i 2017 , ponieważ ich nie składał z powodu braku dochodów. Odnosząc się do wezwania o podanie obrotów na rachunkach bankowych, lokatach terminowych, zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych skarżący podał, że nie posiada rachunków bankowych. Skarżący w kwestii opisania wszystkich posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości wraz ze wskazaniem, jakie przynoszą dochody i jakie są związane z tym koszty utrzymania, oświadczył, że nie ma żadnych nieruchomości nie ma z tego tytułu żadnych przychodów. Następnie oświadczył, że nigdy nie zamieszkiwał przy ul. [...] w P., a sąd nie podał podstawy prawnej zapytania o tytuł prawny do tego lokalu, a także czy pytanie to dotyczyło jego czy też innej osoby. Odpowiadając na wezwanie co do prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący wskazał, że jej prowadzenie nie ma żadnego znaczenia dla przedmiotu wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdy z działalności tej nie ma dochodów, przy czym nie posiada wiedzy by taką działalność gospodarczą prowadził, a Sąd może sam sprawdzić o co wniósł. Skarżący wskazał, że w formularzu nie informował o posiadaniu jakichkolwiek samochodów, zatem absurdalne jest pytanie co do marki i roku produkcji posiadanych i użytkowanych samochodów. W kwestii szczegółowego spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania i źródeł ich finansowania, skarżący oświadczył, że nie posiada dochodów i nie dokonuje żadnych opłat. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 maja 2018r. odmówił T. K. przyznania prawa pomocy wskazując, iż to wnioskodawca winien wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego skarżący nie wykonał. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż to na osobie ubiegającej się o przyznanie praw pomocy spoczywa obowiązek dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy wezwać o wyjaśnienie sytuacji majątkowej domowników wnioskodawcy. Brak współpracy wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy, gdyż uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł T. K. podnosząc, iż referendarz sądowy dokonał błędnych ustaleń naruszając prawo skarżącego do sądu. Referendarz nie zweryfikował swoich twierdzeń o niewykazaniu przez skarżącego braku środków na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą Sądu jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu. W rozpoznawanej sprawi skarżący domagał się przyznania prawa pomocy w całości, tj. poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. Referendarz sądowy trafnie zauważył w zaskarżonym postanowieniu, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" z art. 246 § 1 P.p.s.a., które nakłada na stronę powinność uprawdopodobnienia, a w przypadku wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255 P.p.s.a., wręcz formułuje obowiązek udowodnienia przez stronę obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa uprawdopodobnienia i dowodzenia w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. W przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 24 lipca 2014 r. o sygn. akt II GZ 393/14 – dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd zgadza się ze stanowiskiem referendarza, iż T. K. uchyla się od obowiązku złożenia wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, które pozwoliłyby przyjąć, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący wskazał, że nie prowadzi własnego gospodarstwa domowego i nie posiada żadnej nieruchomości oraz dochodów. Wskazał również, że nie posiada stałych wydatków i zobowiązań. Wyjaśnienia te nie można uznać za wystarczające, skarżący musi bowiem posiadać wydatki związane z comiesięcznym utrzymaniem, takie jak wydatki mieszkaniowe, za żywność, rachunki (prąd, gaz, woda), środki czystości, ubrania, a co za tym idzie, musi posiadać źródło ich finansowania. Z kolei w przypadku, gdy wydatki te ponosi za niego rodzina (chociaż skarżący wskazał, że nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym), winien przedstawić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, albowiem dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. W sytuacji, gdy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, winien przedstawić decyzje w sprawie świadczeń społecznych (prawo do świadczeń w formie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania, zasiłku celowego). Zauważyć należy, iż skarżący w dniu 13 czerwca 2017 r. uiścił w kasie tut. Sądu kwotę [...]zł tytułem wpisu sądowego od skargi, a w dniu 30 października 2017 r. uiścił opłatę kancelaryjną za sporządzenia uzasadnienia wyroku, więc musiał dysponować jakimiś środkami finansowymi, tym niemniej nie ujawnił ich źródła. Pismem z dnia 6 marca 2017 r. skarżący pomimo udzielenia odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku nie wyjaśnił w istocie swojego stanu finansowego i rodzinnego. Nie zrobił tego także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego mimo, iż znał już powody odmowy udzielania mu wnioskowanej pomocy. Skarżący niewątpliwie pomija istotne informacje dotyczące źródła utrzymania i wysokości ponoszonych wydatków. Wobec tego niemożliwe jest dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącego, niezbędnego dla ustalenia, czy słuszne jest przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak