II SAB/Po 126/17
WyrokWSA w Poznaniu2017-08-24
Skład orzekający: Jakub Zieliński, Barbara Drzazga, Jan Szuma
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Starosta dopuścił się bezczynności i przewlekłości postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zainicjowanego wnioskiem z 1993 r., a jeśli tak, to czy miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Starosta dopuścił się bezczynności i przewlekłości postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stwierdził, że postępowanie, mimo swojej skomplikowanej natury i wielości wnioskodawców, powinno być zakończone w rozsądnym terminie, zwłaszcza po opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14, który zakwestionował warunek zgody wszystkich uprawnionych do zwrotu nieruchomości. Sąd zobowiązał Starostę do wydania decyzji kończącej postępowanie w terminie 3 miesięcy, ale jednocześnie stwierdził, że bezczynność i przewlekłość nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniało odstąpienie od wymierzenia grzywny.Stan faktyczny
Skarżąca M. M. wniosła skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania Starosty w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zainicjowanego jej wnioskiem z 1993 r. Postępowanie to, obejmujące ustalenie wielu spadkobierców poprzednich właścicieli oraz analizę stanu prawnego i faktycznego nieruchomości, trwało od lat. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r. postępowanie zostało podjęte, ale skarżąca zarzuciła organowi dalsze zwlekanie. Starosta argumentował, że ustalenie wszystkich uprawnionych jest niezbędne do merytorycznego załatwienia sprawy.Rozstrzygnięcie
Zobowiązano Starostę do wydania decyzji kończącej postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w terminie 3 miesięcy od otrzymania akt. Stwierdzono bezczynność i przewlekłość postępowania, ale nie z rażącym naruszeniem prawa. Zasądzono od Starosty na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie WSA Barbara Drzazga Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na bezczynność Starosty w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. zobowiązuje Starostę do wydania decyzji kończącej postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w zakresie w jakim zostało ono wywołane wnioskiem skarżącej M. M. z dnia 3 maja 1993 r. – w terminie 3 (trzech) miesięcy od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości postępowania; 3. stwierdza, że bezczynność i przewlekłość postępowania organu nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądza od Starosty na rzecz skarżącej M. M. kwotę [...]zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Rozpatrywana skarga M. M. dotyczy bezczynności (a także przewlekłości postępowania) Starosty w zakresie wydania decyzji kończącej postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zainicjowanego wnioskiem skarżącej z dnia 4 maja 1993 r.
Złożenie skargi poprzedziły następujące okoliczności.
Decyzją z dnia 1 grudnia 1975 r., nr [...] Prezydent Miasta P., działając na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (wówczas tekst jedn. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako działka [...] o powierzchni 3316 m2 stanowiącej tabularną własność kilkunastu osób, w tym między innymi M. P. (k. 10 akt administracyjnych, tom 1).
Pismem z dnia 18 marca 1986 r. Wydział [...] i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P. opublikował informację, że Wojewódzki Związek Gminnych Spółdzielni "S. " zgłosił zbędność terenu znajdującego się w obrębie W., arkusz mapy 23, działka [...] o powierzchni 2150 m2 (dalej zwanego też "działką nr [...]"). Poinformowano wówczas osoby wcześniej wywłaszczone o możliwości wyrażenia zgody na zwrot nieruchomości. Zgodę taką wyraził wówczas M. P. (ojciec M. M.) (okoliczności ustalone na podstawie pism skarżącej – k. 33 akt administracyjnych, tom I, oraz skargi).
Jednakże dnia 16 kwietnia 1993 r. (pismo nr [...]) Zarząd [...] i Katastru Miejskiego [...] w P. opublikował informację, że Rada Miejska w P. podjęła uchwałę z dnia 29 grudnia 1992 r., nr [...] w sprawie sprzedaży działki nr [...] przy ul. [...].
W odpowiedzi na powyższe, wnioskiem datowanym na 3 maja 1993 r. skarżąca M. M. wraz z I. P. i powołując się na art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (na datę pisma tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (Dz. U. Nr 72, poz. 315), zażądały wydania decyzji o zwrocie działki nr [...] przy ul. [...] (k. 33 akt administracyjnych, tom I).
Pismem z dnia 4 stycznia 1994 r., nr [...] Urząd Rejonowy w P. zawiadomił, że na wniosek I. P., M. M. i K. P. w dniu 18 czerwca 1993 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości stanowiące działkę nr [...] przy ul. [...] (k. 20 akt administracyjnych, tom I).
Po dacie wszczęcia postępowania żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, której dotyczy postępowanie, zgłaszało niezależnie szereg spadkobierców poprzednich właścicieli (zob. np. k 34, 35, 38, 51, 55, 57, 59, 61, 65, 67 87, 88, 90 akt administracyjnych, tom I).
Postanowieniem z dnia 3 października 1997 r., nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w P. zawiesił postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd kwestii następstwa prawnego po E. P., M. P., M. R., M. W. i A. W. (k. 120 akt administracyjnych, tom I)
Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewody Poznańskiego z dnia 10 grudnia 1997 r., nr [...] (k. 160 akt administracyjnych, tom I).
Wyrokiem z dnia 24 września 1998 r., sygn. akt II SA/Po [...] Naczelny Sąd Administracyjny, Ośrodek Zamiejscowy w P. uchylił oba wyżej wymienione postanowienia (k. 20 akt administracyjnych, tom I, uwaga: numeracja kart akt administracyjnych została w tomie I za k. 160 została ponownie liczona do "1"). W uzasadnieniu wyroku Sąd – powołując się na treść art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – wskazał, że wniosek o zwrot nieruchomości powinien być złożony przez wszystkich następców prawnych (współwłaścicieli) lub ich następców prawnych. Stwierdził więc, że jeżeli wniosek nie spełnia tego wymogu, należy stosownie do treści art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nie usunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Zarazem zdaniem Sądu nie było podstaw do zawieszenia postępowania w celu rozstrzygnięcia następstwa prawnego po wywłaszczonych współwłaścicielach.
Na dalszym etapie prowadzonego postępowania, na skutek reformy ustrojowej, sprawa została przekazana Prezydentowi Miasta P., z upoważnienia którego działał Dyrektor Zarządu [...] i Katastru Miejskiego [...] (zob. pismo z dnia 20 lipca 1999 r., k. 68 akt administracyjnych, tom I)
Postanowieniem z dnia 24 maja 2001 r., nr [...] Prezydent Miasta P. (Dyrektor Zarządu [...] i [...] Miejskiego [...] zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] do czasu rozstrzygnięcia przez sąd sprawy nabycia spadku po J. R., A. R., M. K., M. P. oraz W. M.. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i stało się ostateczne (k. 146 akt administracyjnych, tom I).
Postanowieniem z dnia 9 listopada 2005 r., nr [...] Wojewoda W. wyznaczył Starostę jako organ właściwy do załatwienia zwrotu nieruchomości (k. 201 akt administracyjnych, tom II).
Postanowieniem z dnia 7 marca 2016 r., nr [...] Starosta postanowił podjąć z urzędu postępowanie o zwrot nieruchomości stanowiącej działkę [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, w którym orzeczono, że "Art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 782) w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej" (k. 333 akt administracyjnych, tom II)
Pismem z dnia 18 kwietnia 2016 r. Starosta zwrócił się do Urzędu Miasta P., Wydziału Gospodarki Nieruchomościami o informację, czy nieruchomość jest przedmiotem umowy dzierżawy, najmu lub bezumownego korzystania. Odpowiedź nadesłano 8 czerwca 2016 r. Dnia 18 czerwca 2016 r. organ rozpoczął też poszukiwanie dokumentów dotyczących nabycia działki [...] przez Skarb Państwa zwracając się do W. Urzędu Wojewódzkiego, Archiwum Państwowego w P. i Urzędu Miasta P.. Nadto 18 kwietnia 2016 r. Starosta zwrócił się także o udostępnienie materiałów z zasobów geodezyjnego i kartograficznego dotyczących działki [...] oraz udostępnienie danych z ewidencji ludności dotyczących osób uprawnionych do żądania zwrotu nieruchomości. Dnia 6 czerwca 2016 r. Starosta zwrócił się do Miejskiej Pracowni Urbanistycznej (Urząd Miasta P.) o przesłanie wycinków z wypisu i wyrysu z planów zagospodarowania przestrzennego obowiązujących w latach 1975-85. Pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. organ poinformował strony o terminie załatwienia sprawy – do 2 lutego 2017 r. W dniu 7 czerwca 2016 r. Starosta wystąpił także do Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. o udostępnienie danych o planach miejscowych i wydawanych w odniesieniu do działki pozwoleniach na budowę. Dnia 5 sierpnia 2016 r. organ wystąpił kolejno do szeregu podmiotów – gestorów sieci o nadesłanie informacji o poczynionych na terenie działki [...] nakładach i inwestycjach związanych z funkcjonowaniem mediów. W dniach 24 sierpnia 2016 r. oraz 21 września 2016 r. Starosta występował do Urzędu Miasta P. kolejno o dostarczenie dokumentacji odpowiednio dotyczącej zaprowadzenia na działce [...] parkingu oraz dotyczącej zabudowy przy ul. M. .
Dnia 23 listopada 2016 r. powołano rzeczoznawcę majątkowego B. W. w celu sporządzenia opinii w przedmiocie ustalenia wartości nieruchomości podlegającej postępowaniu zwrotowemu. Dnia 16 grudnia 2016 r. złożono w organie przygotowany operat (k. 1122 akt administracyjnych, tom V).
Wraz z pismem z dnia 27 marca 2017 r., nr [...] Starosta przekazał akta sprawy Wojewodzie W. z zażaleniem M. M. na bezczynność i przewlekłość postępowania (k. 1125 akt administracyjnych, tom V).
Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2017 r., nr [...] Wojewoda W. uznał zażalenie na bezczynność za zasadne i wyznaczył organowi pierwszej instancji termin do załatwienia sprawy – do 30 czerwca 2017 r. Nie stwierdził natomiast przewlekłego prowadzenia postępowania (k. 1147 akt administracyjnych, tom V).
W dniu 10 maja 2017 r. odbyła się w sprawie rozprawa administracyjna z udziałem rzeczoznawcy majątkowego (k. 1180, akt administracyjnych, tom V).
Od maja do czerwca 2017 r. wpłynęło w sprawie szereg kolejnych wniosków.
W dniu 21 czerwca 2017 r. pełnomocnik wnioskodawców A. G. (zastępująca radcę prawnego G. K.) poinformowała, że zmarł jeden z wnioskodawców – H. K.. (k. 1277 akt administracyjnych, tom V)
Pismem z dnia 3 lipca 2017 r. M. M. wniosła za pośrednictwem Starosty skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na bezczynność organu w zakresie postępowania o zwrot nieruchomości stanowiącej działkę [...] przy ul. [...]. Wniosła jednocześnie o:
- zobowiązanie Starosty do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi;
- dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga;
- orzeczenie, że bezczynność i przewlekłość postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 dalej "P.p.s.a."), chociażby zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu (na skutek jego wydania po wniesieniu skargi);
- wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. w maksymalnej wysokości wynikającej z art. 154 § 6 P.p.s.a.;
- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi M. M. opisała szczegółowo przebieg postępowania, a w konkluzji skargi stwierdziła, że naruszono przepisy dotyczące terminów załatwiania spraw (art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – uw. Sądu, dalej "K.p.a."). Podkreśliła też, że w sprawie 27 osób wnioskujących o zwrot nieruchomości, mających roszczenie o [...] jej części, udowodniło swoje prawa, 10 osób ubiegających się o zwrot [...] nie przedstawiło wszystkich niezbędnych dokumentów, a w stosunku do [...] nie złożono wniosków. W ocenie M. M. rolą organu było uporządkować wszystkie te kwestie w rozsądnym terminie.
W odpowiedzi na skargę Starosta wniósł o jej oddalenie. Opisał przebieg postępowania oraz szczegółowo wymienił czynności podjęte w jego ostatniej fazie. Zaznaczył, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK [...] żądanie zwrotu nieruchomości na wniosek byłego współwłaściciela lub jego spadkobiercy nie jest uzależnione od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Dodał jednak, że wszystkich spadkobierców i potencjalnych spadkobierców trzeba ustalić , co jest wymagane w myśl art. 10 § 1 i art. 28 K.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie Sąd wyjaśnia, że skarga ma za przedmiot bezczynność i przewlekłość postępowania Starosty w zakresie wydania decyzji w zainicjowanym między innymi przez skarżącą dnia 3 maja 1993 r. (a później także przez wiele innych osób) postępowaniu w sprawie zwrotu działki nr [...] przy ul. [...] w P. wywłaszczonej w 1975 r.
Starosta przedstawił Sądowi pełne akta administracyjne sprawy. Wynika z nich, że postępowanie w sprawie zwrotu działki jest niezwykle rozbudowane, a zebrany materiał bardzo obszerny. Niezależnie od tego, sam fakt, iż postępowanie zostało wszczęte w 1993 r. prima facie nasuwa myśl, że działanie organu administracji należy uznać co najmniej za rażąco przewlekłe. Konkluzja taka byłaby jednak przedwczesna, gdyż ocena terminowości i sprawności działania organów administracji w sprawie zwrotu działki nr [...] wymaga uwzględnienia realiów postępowania, w tym także stanu prawnego w dacie jego wszczęcia.
W ocenie Sądu zasadnicze znaczenie ma fakt, że o zwrot nieruchomości nie wystąpili wszyscy, a jedynie część uprawnionych. Z kolei według prawa obowiązującego w dacie złożenia wniosku przez M. M. i w latach następnych skuteczność wniosku zwrotowego zależał od zgody wszystkich uprawnionych. Usprawiedliwione były zatem czasochłonne działania Starosty (a wcześniej innych organów prowadzących postępowanie Urzędu Rejonowego i Prezydenta Miasta P.) zmierzające do ustalenia wszystkich osób, którym przysługuje roszczenie zwrotowe. Starosta czynił te starania pomimo braku takiego obowiązku. Należy pamiętać, że w wyroku II SA/Po 44/98 z 1998 r. (wyżej opisanym) Sąd dopuścił pozostawienie wniosku zwrotowego bez rozpoznania, jeżeli nie zostanie on w terminie 7 dni uzupełniony o zgodę wszystkich uprawnionych.
Dopiero od dnia 24 lipca 2015 r., a więc do daty, gdy opublikowano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14, można mówić o skutecznym zakwestionowaniu warunku uzależniającego skuteczność wniosku zwrotowego od zgody wszystkich uprawnionych.
Mając na uwadze powyższe, zarzuty bezczynności oraz przewlekłości postępowania w sprawie zasadniczo oceniać można w odniesieniu do okresu po dacie opublikowania przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 26/14. Dopiero bowiem ten wyrok otworzył Staroście możliwość merytorycznego załatwienia sprawy, o co skarżący, w tym M. M., się ubiegają.
Zaznaczyć przy tym trzeba, że w dacie wydania wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego postępowanie administracyjne pozostawało zawieszone. Na orzeczenie SK 26/14 wnioskodawcy powołali się w dniu 11 lutego 2016 r. (za pośrednictwem ich pełnomocnika G. K.) domagając się podjęcia zawieszonego postępowania bez oczekiwania na zakończenie postępowań mających na celu ustalenie następców prawnych innych uprawnionych.
O postępowaniu w toku, które potencjalnie bez przeszkód prawnych powinno prowadzić do wydania decyzji administracyjnej, można więc mówić dopiero od dnia wydania przez Starostę postanowienia z dnia 7 marca 2016 r. o podjęciu zawieszonego postepowania (k. 333 akt administracyjnych, tom V).
Jak już wyżej wskazano, Sąd dostrzega, że postępowanie dotyczące zwrotu działki nr [...] przy ul. [...] jest szczególne skomplikowane. Wynika to nie tylko z wielości wnioskodawców, ale także z trudności związanych z zebraniem danych dotyczących samej zwracanej nieruchomości i jej stanu prawnego oraz faktycznego na przestrzeni lat. W celu wyjaśnienia tych zagadnień Starosta od kwietnia do września 2016 r. kierował do wielu instytucji i organów szereg wystąpień.
Po skompletowaniu materiału dowodowego dnia 23 listopada 2016 r. został powołany rzeczoznawca, który 16 grudnia 2016 r. przedstawił wycenę nieruchomości. Dopiero dnia 10 maja 2017 r. odbyła się w sprawie rozprawa administracyjna. Z kolei w następującym miesiącu (co zostało opisane w odpowiedzi na skargę), przedłożono do akt szereg kolejnych pism i wniosków w sprawie, w znacznej części żądań spadkobierców osób uprawnionych do zwrotu nieruchomości.
Sąd dostrzega, że po dacie przedstawienia opinii rzeczoznawcy – do maja 2017 r. organ nie podejmował żadnych odnotowanych w aktach czynności, co uzasadnia stwierdzenie bezczynności organu w tym okresie. Organ bez jednoznacznego powodu wstrzymał bowiem tok sprawy, doprowadzając z całą pewnością do nieusprawiedliwionego naruszenia terminów załatwiania spraw z art. 35 § 3 K.p.a.
Zarazem w ocenie Sądu cały tok postępowania od daty jego podjęcia w dniu 7 marca 2016 r., pomimo podejmowania przez Starostę szeregu czynności, charakteryzuje się przewlekłością. Czynności podejmowane były przez organ w znacznych odstępach czasu, np. rozprawa administracyjna odbyła się 10 maja 2017 r., a kolejną czynność, dotyczącą ustalenia kręgu osób uprawnionych podjęto 8 czerwca 2017 r.
Wreszcie Sąd zwraca uwagę, że nie jest przekonująca argumentacja Starosty sugerująca, że załatwienie sprawy jest bezwzględnie warunkowane ustaleniem, odnalezieniem i powiadomieniem wszystkich uprawnionych do zwrotu. Należy zwrócić uwagę, że co prawda w wyroku SK 26/14 wyjaśniono, że "należy w postępowaniu zwrotowym zapewnić także prawa tym osobom, które z różnych powodów nie wystąpiły z wnioskiem o zwrot udziału w nieruchomości, a są do tego uprawnione", jednakże cytowane wskazanie Trybunału należy odczytywać przede wszystkim jako zalecenie adresowane do ustawodawcy i dotyczące przyszłego stanu prawnego. Wynika to jednoznacznie ze zdania wprowadzającego do punktu 5.2 wyroku ("Prawidłowa realizacja wyroku będzie wymagała od ustawodawcy rozważenia konieczności podjęcia działań legislacyjnych na dwóch komplementarnych płaszczyznach [...]").
Zarazem nie może ujść z pola widzenia, że w wyroku SK 26/14 Trybunał Konstytucyjny upatrywał niezgodności art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (nadal nie zmienionego przez ustawodawcę) w zakresie w jakim przepis ten "nakładał na byłych współwłaścicieli nieruchomości (ich spadkobierców – uw. Sądu) odpowiedzialność za działania i zaniechania innych uprawnionych, z którymi nie pozostają oni w żadnych relacjach prawnych i na których postawę nie mają żadnego wpływu". Trybunał Konstytucyjny skrytykował też zawarte w ustawie rozwiązanie "nie dające możliwości odzyskania zwrotu udziału w nieruchomości w sytuacji braku współdziałania wszystkich byłych współwłaścicieli albo trudności w zidentyfikowaniu ich spadkobierców".
Mając to wszystko na uwadze zdaniem Sądu stwierdzić należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 26/14 zakończenie sprawy objętej skargą M. M. nie jest bezwzględnie uwarunkowane obowiązkiem ustalenia wszystkich uprawnionych do zwrotu, jeżeli ich zidentyfikowanie łączyć się będzie z istotnymi i obiektywnymi trudnościami. Odmienne stanowisko prowadziłoby bowiem do zniweczenia skutków przywołanego wyżej orzeczenia sądu konstytucyjnego i uniemożliwiłoby merytoryczne rozpoznanie żądania skarżącej. Sąd jednocześnie podkreśla, że na tyle, na ile nie stanowi to przeszkody w załatwieniu sprawy, pożądanym jest oczywiście jak najszersze włączenie do procedury zwrotowej kręgu uprawnionych osób.
Podsumowując powyższy wywód Sąd doszedł do przekonania, że Starosta dopuścił się bezczynności oraz przewlekłości postępowania w sprawie objętej skargą i zarazem zobowiązał organ do wydania decyzji kończącej postępowanie zwrotowe wywołane wnioskiem M. M..
Jednocześnie Sąd zaznacza, że zakreślił organowi stosunkowo długi termin załatwienia sprawy (trzy miesiące od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi) uznając, że w tym terminie organ będzie miał szansę wnikliwie rozpoznać wniosek M. M., podejmując starania mające na celu poszanowanie praw możliwie szerokiego kręgu uprawnionych także aktywnie działających w sprawie, albo innych osób uprawionych dających się zidentyfikować.
Sąd stwierdził też – mając na uwadze skomplikowany charakter sprawy i to, że jej opracowanie wymagało przygotowania ze strony organu – iż stwierdzona bezczynności i przewlekłość postępowania nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Z tych samych powodów Sąd nie wymierzył organowi grzywny.
Sąd uzupełniająco wyjaśnia, że według danych zawartych w aktach w odniesieniu do samej skarżącej można twierdzić, że udokumentowała ona swoją legitymację do występowania w postępowaniu o zwrot działki nr [...]. Na k. 69 akt administracyjnych (tom I) znajduje się pismo, w którym wyjaśnia ona, iż jest córką zmarłego M. P., który był jednym z wywłaszczonych w 1975 r. współwłaścicieli nieruchomości (zob. k. 10 akt administracyjnych, tom I). Z kolei na karcie 102 akt administracyjnych (tom I) włączono postanowienie o nabyciu spadku przez skarżącą po ojcu M. P. (postanowienie z dnia 6 lipca 1988 r., II Ns [...]).
Wyrok w zakresie punktów 1-3 oparto na art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a i § 2 P.p.s.a.
O kosztach postępowania (pkt 4 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się kwota wpisu w wysokości [...] zł (potwierdzenie wpłaty - k. 15 akt sądowych).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło