II SAB/Po 29/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2012r wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. L. na bezczynność K.S.-T. i P. T. prowadzących Szkołę A w P. w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego postanawia oddalić wniosek o prawo pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca A. L. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 1 d) p.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Stąd skarżąca wnosząc skargę na bezczynność w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego z mocy prawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 p.p.s.a.). Wobec powyższego skarżąca zwolniona jest na mocy ustawy z obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z jej udziałem w niniejszej sprawie - art. 239 pkt 1 d) p.p.s.a. Wyjaśnić należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych pozostaje aktualne jedynie w sytuacji, gdy na podmiocie występującym z takim żądaniem ciąży obowiązek uiszczenia tych kosztów. Skoro skarżąca zwolniona z ustawy nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sadowych, zwolnienie od tych kosztów w drodze postanowienia nie może być przyznane i w konsekwencji należy oddalić wniosek w tym zakresie (art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a.). Żądanie obejmujące wydanie orzeczenia o zwolnieniu od kosztów sądowych jest bezpodstawne. Wnioskodawczyni złożyła także wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o jej sytuację majątkową, rodzinną i finansową. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni oświadczyła, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi razem z mężem i dwiema małoletnimi córkami. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącej w wysokości [...] zł brutto miesięcznie i z dochodu z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. brutto miesięcznie oraz z wynagrodzenia za pracę męża skarżącej w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Łączny dochód, jaki wskazała we wniosku o prawo pomocy wynosi zatem [...] zł brutto miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku skarżąca wyszczególniła, że posiada dom o powierzchni 150 m² w P. przy ul. K. i działkę budowaną przy ul. B. oraz dom jednorodzinny w P. przy ul. K. Nadto podała, że nie ma oszczędności ani wartościowych ruchomości. Wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a do uzupełniania wniosku o prawo pomocy o dodatkowe oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożenia dokumentów źródłowych podała w piśmie z 14 czerwca 2012r., że dotychczasowe oświadczenie podtrzymuje w całej rozciągłości i pouczona o odpowiedzialności prawnej za składanie fałszywych zeznań złożyła oświadczenie zgodnie z posiadaną wiedzą i odpowiedzialnością, co jej zdaniem jest wystarczające do podjęcia określonej decyzji w przedmiocie jej wniosku o prawo pomocy. Wyjaśniła, że źródła dochodu zostały opisane we wniosku i nie wymagają dokładniejszego opisu, gdyż znaczenie ma tylko dochód, który został wyczerpująco wykazany. Podała, że nie ma znaczenia rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, jest on związany z opieką nad dziećmi, zatem działalność gospodarcza jest niedochodowa – obarczona bardzo dużymi kosztami. Podała, że nie przedłożyła dokumentów źródłowych, w tym rocznego zeznania podatkowego, umów, dowodów wpłaty, gdyż są one jej tajemnicą rodzinną. W kwestii przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawczyni podała, że obroty na rachunku wynikają z wpływów z umowy o pracę i z działalności gospodarczej i podanie obrotów, czyli różnicy pomiędzy sprzedażą i kosztami daje właśnie wynik z działalności gospodarczej określony, jako zysk, który w jej ocenie jest niewielki. Odmówiła przedłożenia wyciągów z rachunku z uwagi na koszt ich uzyskania. Nadto podała, że posiada kredyt na samochód na 5 lat w wysokości 25.000 zł, który spłaca terminowo, przy czym podkreśliła, że samochód już kilkanaście lat temu przestał być synonimem bogactwa i stał się normalnym przedmiotem użytkowym. Nadto wyszczególniła szacunkowe koszty utrzymania rodziny, które ponosi na łączną kwotę 5.390 zł. miesięczne. Podała, że jej umowa o pracę wygasa w dniu 31 lipca 2012r., nie może znaleźć żadnej pracy, gdyż nie posiada decyzji będącej przedmiotem skargi w niniejszej sprawie. Może pracować jedynie na stanowisku nauczyciela kontraktowego, co wiąże się z otrzymaniem niższego wynagrodzenia o około 600 zł brutto miesięcznie. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 §3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych wydatkach bieżącego utrzymania. Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strona ponosi koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek skarżącej o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania. Z akt sprawy wynika jedynie, że wnioskodawczyni wraz z rodziną utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę i z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Nadto dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci dwóch domów i działki budowlanej w P. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych pomocnych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa rodziny uzasadnia przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Nadto oświadczenia skarżącej zawarte w odpowiedzi na wezwanie potwierdziły wątpliwości, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. We wniosku złożonym na formularzu podała miesięczne dochody brutto rodziny w łącznej wysokości [...] zł, a następnie w piśmie wyjaśniającym oświadczyła, że podtrzymuje w całej rozciągłości dane jakie podała na formularzu i wskazała, że jej faktyczne wydatki koniecznego utrzymania rodziny wynoszą 5.390 zł miesięcznie. Należy w tym miejscu należy podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11 www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o prawo pomocy. Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnienie przyjąć należy, że skarżąca nie zrealizowała warunku wykazania, że nie jest w stanie uiścić kosztów niniejszego postępowania. Złożone na formularzu w niniejszej sprawie oświadczenie nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych, uzasadniających stwierdzenie, że jej sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów niniejszego postępowania w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 i art. 246 §1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 239 pkt 1d) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska