II SAB/Po 40/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2012 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. A. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca A. A. złożyła wniosek o prawo pomocy w części poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku argumentowała, że jej sytuacja materialna zmusza ją do złożenia wniosku o ustanowienie radcy prawnego. Oświadczyła, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i pełnoletnim synem. Oświadczyła, że rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę skarżącej w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz jej męża w wysokości około [...] zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 100 m² oraz działkę rolną o powierzchni 60 arów. Podała, że mąż posiada akcje energetyki, których wartość zostanie ustalona gdy wejdą na giełdę. Nadto skarżąca oświadczyła, że starszy syn z pierwszego małżeństwa studiuje w H., a młodszy na Politechnice i koszty związane z ich kształceniem stanowią około 4.000 zł miesięcznie. Skarżąca podała, że spłaca kredyt hipoteczny oraz konsumpcyjny oraz zaciągnęli kredyty na budowę w swoich zakładach pracy. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a." o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżąca wskazała, że pracuje w Gminnym Przedszkolu na stanowisku nauczyciela, a mąż zatrudniony jest w Zakładzie A na czas nieokreślony. Wynagrodzenia wpływają na rachunek w Banku Spółdzielczym (skarżącej) i w PKO BP (męża). Synowie studiują i tylko zarobki z umowy o pracę skarżącej i jej męża są źródłem utrzymania rodziny. Nadto skarżąca podała, że jej mąż prowadził działalność gospodarczą, którą zawiesił od 1 czerwca 2012r. w zasadzie z powodu braku czasu na jej prowadzenie. Skarżąca oświadczyła, że nie mają żadnych lokat. Spłacają kredyt hipoteczny na zakup ziemi, kredyt na zakup komputera, na wykończenie domu (wymiana kotłowni, garażu). Nadto skarżąca podała, że ma debet w wysokości 500 zł w Banku Spółdzielczym i w październiku 2012r. spłaca ostatnią ratę na zapłacenie debetu w PKO BP. Nadto oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 100 m² obciążony kredytem hipotecznym oraz ziemię o powierzchni 60 arów, którą wydzierżawia. Skarżąca oświadczyła, że nie uzyskuje z tego tytułu czynszu dzierżawnego, a jedynie ziemniaki na zimę. Oszacowała koszty utrzymania: - opał – ekogroszek – 4.000 zł na sezon – 333 zł na miesiąc, - kanalizacja – szambo - woda – 72,28 zł na dwa miesiące - prąd – około 100 zł na dwa miesiące, - sieci – 36 zł miesięcznie, - abonament – 114 zł, - telefon – 100 zł miesięcznie - koszty leków – średnio 54,64 zł miesięcznie. Nadto podała, że posiadają samochód Ford Eskort z 2000r. i Volkswagen z 2002r. Synowi studiującemu za granicą daje miesięcznie 1.000 zł, a młodszemu, który dopiero rozpoczyna studia zamierza dać 700 zł albo 1.500 zł miesięcznie, gdy nie dostanie akademika. Skarżąca załączyła kserokopie następujących dokumentów źródłowych: - zaświadczenie pracodawcy o zatrudnieniu skarżącej, - PIT-11 za 2011r. męża, z którego wynika dochód w wysokości [...] zł, oraz PIT-11 skarżącej z którego w 2011r, wynika dochód w wysokości [...] zł - wyciąg ze swojego rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym za okres od 1 stycznia do 1 października 2012r., z którego wynika, że korzysta z wpłaty własnej w kwocie 7.000 zł ze stycznia, 3.000 zł w kwietniu, kredytów w wysokości 5.000 zł udzielonego w kwietniu i 10.000 zł udzielonego w czerwcu, stan konta na dzień 1 października wynosi 1.500 zł, - wydruk z operacji bankowej z rachunku skarżącej i jej męża w PKO BP za okres od 9 września do 8 października 2012r., z którego wynika obsługa kredytu hipotecznego, wypłata gotówkowa w wysokości 2.200 zł 10 września 2012r. i saldo końcowe w wysokości 0,78 zł, - umowy o kredyt konsumpcyjny na kwotę 10.000 zł z 19 czerwca 2012r. wraz z deklaracją przystąpienia do grupowego ubezpieczenia za życie kredytobiorców, - faktury z apteki, - faktury za media. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie zachodziły okoliczności uniemożliwiające skarżącej uiszczenie kosztów niniejszego postępowania. Aktualnie wraz z mężem uzyskują co miesiąc wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości około [...] zł netto ([...] zł netto - ostatnie pobory skarżącej, około [...] zł netto mąż skarżącej – wyliczenie z PIT-11). Nadto z oświadczenia skarżącej wynika, że do czerwca 2012r. jej mąż realnie prowadził dodatkowo działalność gospodarczą, którą zawiesił z powodu braku czasu. Co więcej, skarżąca pomimo wezwania, nie załączyła rocznego zeznania podatkowego za 2011 r. z którego wynikałyby wszystkie łączne dochody skarżącej i jej męża. Na jej rachunek bankowy wpływały także wpłaty własne w znacznej wysokości (7.000 zł, 3.000 zł). Powołując się na koszt uzyskania wyciągów z rachunku bankowego, skarżąca nie przedłożyła, za wskazany okres ostatnich 6 miesięcy, wyciągów z rachunku posiadanego w banku PKO BP, na który wpływają dochody jej męża. Nie ma przeszkód by skarżąca przedłożyła bezpłatne wydruki komputerowe z tego rachunku za cały wskazany okres, tak jak to uczyniła przedkładając taki wydruk z komputera za wrzesień. Podkreślić należy, że to właśnie wyciągi z rachunku bankowego najpełniej obrazują wysokość środków jakimi skarżąca i jej mąż realnie dysponują. Z przedstawionych oświadczeń i materiałów źródłowych wynika, że sytuacja skarżącej jest na tyle dobra, że pozwala na korzystanie i obsługę kredytu hipotecznego na dom i jednocześnie na zaciąganie kolejnych kredytów konsumpcyjnych na łączna kwotę 15.000 zł w bankach oraz jak sama oświadczyła pożyczek w zakładach pracy. Wskazać przy tym należy, że pozytywna sytuacja finansowa skarżącej została oceniona przez profesjonalną instytucję finansową. W tym miejscu należy także podkreślić, że sam fakt korzystania z kredytów i pożyczek oraz ponoszenie z tego tytułu zobowiązań nie może być wystarczającym argumentem dla zwolnienia strony od ponoszenia kosztów zainicjowanego przez nią procesu przed sądem administracyjnym (por. post. NSA z 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, dostępne na www.cbois.gov.pl). Decyzję o zaciągnięciu tych zobowiązań skarżąca podjęła samodzielnie wiedząc o toczącym się postępowaniu sądowym i jak wynika z jej oświadczenia nie w celu zapewnienia koniecznych kosztów koniecznego utrzymania rodziny, ale w celu wykończenia domu oraz zakupu komputera. Przypomnieć bowiem należy, że prawo pomocy należy się stronie, gdy po poniesieniu niezbędnych wydatków bieżącego utrzymania nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego. Wydatki związane z wykończeniem kotłowni, garażu i zakup komputera do tych koniecznych kosztów nie należą. Ostatecznie ostatnie saldo tylko na rachunku bankowym skarżącej wynosi 1.500 zł i te środki skarżąca mogła przeznaczyć na zapłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Nadto skarżąca posiada dodatkową nieruchomość rolną, którą wydzierżawia. Skarżąca nie przedłożyła przy tym umowy dzierżawy. Z istoty prawa pomocy wynika, że posiadanie nieruchomości, ponad te które służą tylko zaspokojeniu potrzeb bytowych, powoduje oddalenie wniosku o prawo pomocy, gdyż nieruchomość taka przynosi dodatkowe dochody poprzez jej wydzierżawienie lub sprzedaż. Odnosząc się do twierdzeń o bardzo wysokich kosztach kształcenia synów, które skarżąca w pierwszej wersji oszacowała na kwotę 4.000 zł miesięcznie, to wskazać należy, że po wezwaniu do uzupełnienia tych informacji skarżąca ostatecznie oświadczyła, że starszemu synowi przekazuje kwotę 1000 zł, a koszty młodszego syna dopiero będą ponoszone w przyszłości i przypuszczalnie zamkną się w kwocie 1.500 zł, co łącznie daje kwotę 2.500 zł miesięcznie. Mając na uwadze powyższe, z oświadczenia skarżącej i dokumentacji źródłowej nie wynika, że po zaspokojeniu wszystkich niezbędnych wydatków bieżącego utrzymania, skarżąca nie potrafili zgromadzić wolnych środków które mogłaby przeznaczyć na wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Nadto, skarżąca nie podała przy tym, że zalega z terminowym uiszczaniem swoich wszystkich zobowiązań płatniczych, nawet tych cywilnoprawnych. Skoro skarżąca po zaspokojeniu konicznych kosztów niezbędnego utrzymania ma możliwości wygospodarowania wolnych środków finansowych, o czym świadczy saldo tylko na jej rachunku bankowym, to winna je w pierwszej kolejności przeznaczyć na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Mając powyższe na uwadze wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, co skutkować musiało jego oddaleniem. Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska