II SAB/Po 51/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2015 r. sprawy ze skargi M. D. na przewlekłość Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. w przedmiocie aktu urodzenia; oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2015 r. M. D. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. (dalej w skrócie: "Kierownik USC") o wydanie odpisu skróconego aktu urodzenia i przesłanie go na adres zamieszkania wnioskodawcy. Kierownik USC, nie mając możliwości potwierdzenia tożsamości wnioskodawcy, pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. przesłał wymagany dokument do Urzędu Stanu Cywilnego w K., właściwego dla miejsca zamieszkania M. D., z prośbą o wydanie skróconego aktu urodzenia, po uprzednim sprawdzeniu tożsamości. W dniu [...] stycznia 2015 r. drogą elektroniczną wpłynęło kolejne żądanie niezwłocznego przesłania wnioskowanego dokumentu na adres domowy wnioskodawcy. Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r., przesłanym drogą elektroniczną, wyjaśniono wnioskodawcy, że przesłanie dokumentu do USC w K. ma na celu ochronę danych osobowych zawartych w akcie urodzenia. Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. M. D., na podstawie art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "K.p.a.") wniósł do organu zażalenie na przewlekłe prowadzenie sprawy. W uzasadnieniu zażalenia wnioskodawca podniósł, że Kierownik USC nie zadośćuczynił wnioskowi w części w jakiej dotyczył on przesłania odpisu skróconego aktu urodzenia na adres zamieszkania. Zdaniem wnioskodawcy, działanie organu pozbawione było oparcia w przepisach prawa i doprowadziło do nieuzasadnionego wydłużenia załatwienia sprawy. Brak jest bowiem przepisów, które zakazywałyby przesłania odpisu skróconego aktu urodzenia na adres zamieszkania wnioskodawcy. Ponadto, zdaniem wnioskodawcy, pracownicy USC wyposażeni są w narzędzia umożliwiające weryfikację i wysoki stopień uprawdopodobnienia tożsamości wnoszącego poprzez wykorzystanie bazy danych PESEL, bez konieczności korzystania z pomocy prawnej innych organów. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] Wojewoda Wielkopolski, działając na podstawie art. 37 § 1 w związku z art. 35 K.p.a., uznał zażalenie za nieuzasadnione. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Wojewoda podniósł, że urzędy stanu cywilnego nie wysyłają aktów stanu cywilnego na adres domowy nie dlatego, że nie chcą, lecz dlatego że dbają o ochronę danych osobowych wnioskodawcy. Akt stanu cywilnego jest dokumentem urzędowym ze wszystkimi konsekwencjami dla jego mocy dowodowej, a co za tym idzie podlega ochronie danych osobowych. Odnosząc się do zarzutu przewlekłego załatwienia sprawy Wojewoda nie doszukał się cech przewlekłości postępowania. Pismem z dnia [...] marca 2015 r. M. D., działając na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 w związku z art. 3 § 2 pkt 4 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej w skrócie: "P.p.s.a.") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika USC. M. D. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: - art. 6 K.p.a. – tj. zasady legalizmu – poprzez pozbawioną podstaw prawnych odmowę przekazania odpisu skróconego aktu urodzenia na adres zamieszkania wnioskodawcy zgodnie z treścią podania przy braku przepisu zakazującego takiego działania przy równoczesnym istnieniu przepisów umożliwiających zadośćuczynieniu wnioskowi strony; - art. 8 K.p.a. – tj. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu – poprzez zaniechanie czynności prowadzących do bezpośredniego i zgodnego z wnioskiem strony załatwienia sprawy; - art. 12 § 1 K.p.a. – tj. zasady szybkości prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów – poprzez nieuzasadnione skorzystanie z pomocy prawnej i niezałatwienie sprawy zgodnie z wnioskiem strony z użyciem najprostszych środków. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłego prowadzenia postępowania i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu przedmiotowej skargi skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do odmowy przekazania odpisu skróconego aktu urodzenia na adres zamieszkania wnioskodawcy poprzez doręczenie pisma w trybie uregulowanym w K.p.a. Udostępnienie odpisu aktu urodzenia przez przesłanie na adres zamieszkania nie niesie za sobą zagrożenia dla zasady ograniczonej jawności akt stanu cywilnego. Zdaniem skarżącego stanowisko organów w niniejszej sprawie jest błędne i prowadzi do pozbawionego oparcia w przepisach prawa wydłużenia postępowania. Wdrożenie stanowiska prezentowanego przez organy administracji niesie zagrożenie utrudnienia w dostępie do akt stanu cywilnego, co jest szczególnie uciążliwe dla osób niepełnosprawnych. Ponadto zdaniem skarżącego, nietrafny jest argument powołany w postanowieniu Wojewody Wielkopolskiego jakoby pracownicy USC nie mieli dostępu do bazy danych PESEL. W odpowiedzi na powyższą skargę Kierownik USC podniósł, że zarzuty w niej zawarte są bezzasadne. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. skarżący złożył replikę na powyższą odpowiedź na skargę, w której podtrzymał w całości swoje stanowisko. Podczas rozprawy sądowoadministracyjnej stawił się pełnomocnik organu wnosząc i wywodząc jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przed przystąpieniem do oceny podniesionego w skardze zarzutu przewlekłości postępowania Kierownika USC konieczne jest przedstawienie pewnych uwag porządkujących, a dotyczących art. 149 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), który to przepis stanowił podstawę orzekania przez sąd administracyjny w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1). W przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6, jak o tym stanowi art. 149 § 2 P.p.s.a. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje m.in. rozpatrywanie skarg na bezczynność lub przewlekłość organów. Jednakże należy mieć na uwadze, że zakres przedmiotowy skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wyznaczają postanowienia art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. Zaskarżenie bezczynności lub przewlekłości postępowania organu administracji publicznej jest zatem dopuszczalne w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest z mocy powyższych przepisów zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było zbadanie przez Sąd, czy Kierownik USC rozpoznając wniosek skarżącego z dnia [...] stycznia 2015 r. o wydanie odpisu skróconego aktu urodzenia działał przewlekle. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że niewyczerpanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym, w szczególności w oparciu o art. 37 § 1 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), powoduje niedopuszczalność skargi (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1401/08; postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 2121/10 – orzeczenia publ. w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W niniejszej sprawie Sąd przyjął, że skarżący wyczerpał drogę administracyjną, albowiem pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. M. D. złożył do organu zażalenie na przewlekłe prowadzenie sprawy. Ze stanem przewlekłości postępowania mamy do czynienia wówczas, kiedy czynności organu można uważać za "pozorowane", w tym sensie, iż organ przeprowadza czynności nieistotne dla sprawy lub mnoży czynności postępowania dowodowego, pozostając w sprzeczności z koniecznością zachowania wymogu ekonomiki postępowania administracyjnego. Przy kwalifikowaniu "przewlekłości postępowania" powstaje więc sytuacja, w której organ działa opieszale lub tylko pozoruje działania (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser i M. Wierzbowski, wyd. 2, C.H.Beck, Warszawa 2013, str. 78). W sprawie poddanej sądowej kontroli działanie Kierownika USC nie było opieszałe, ani tym bardziej pozorne, a zatem nie nosi ono znamion przewlekłości. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Kierownik USC, nie mając możliwości potwierdzenia tożsamości wnioskodawcy, pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. przesłał wnioskowany przez skarżącego dokument do USC w K., właściwego dla miejsca zamieszkania M. D., z prośbą o wydanie skróconego aktu urodzenia, po uprzednim sprawdzeniu tożsamości. Zdaniem wnioskodawcy, powyższe działanie organu pozbawione było oparcia w przepisach prawa i doprowadziło do nieuzasadnionego wydłużenia załatwienia sprawy. Brak jest bowiem przepisów, które zakazywałyby przesłania odpisu skróconego aktu urodzenia na adres zamieszkania wnioskodawcy. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 6 K.p.a. (tj. zasady legalizmu), art. 8 K.p.a. (tj. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu i art. 12 § 1 K.p.a. (tj. zasady szybkości prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów). Powyższe zarzuty skargi nie zasługują jednak na uwzględnienie. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy, wnioskowany odpis został sporządzony niezwłocznie, a jedynie jego doręczenie nastąpiło za pośrednictwem innego organu, w celu zweryfikowania tożsamości wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, postawa Kierownika USC zasługuje na aprobatę i ma na celu ochronę dokumentów przed dostaniem się w niepowołane ręce. W świetle art. 45 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 1741 ze zm.) odpis aktu stanu cywilnego (...) wydaje się osobie, której akt dotyczy, lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organom administracji publicznej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań. Podobnie, zgodnie z art. 83 obowiązującej na dzień złożenia przez skarżącego wniosku ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1264 ze zm.), odpisy wydaje się na wniosek sądu lub innego organu państwowego, osoby, której stan cywilny został w akcie stwierdzony, jej wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, małżonka lub przedstawiciela ustawowego, a także na wniosek innych osób niż wyżej wymienione, które wykażą w tym interes prawny. Należy dodatkowo zaznaczyć, że art. 83 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego potwierdza zasadę ograniczonej jawności ksiąg stanu cywilnego, wymieniając w ust. 1 osoby i organy uprawnione do otrzymania odpisu aktu stanu cywilnego (por. A. Czajkowska i E. Pachniewska, Prawo o aktach stanu cywilnego, Komentarz, wyd. 5, LexisNexis, Warszawa 2011, str. 268). W powyższym kontekście, zdaniem Sądu, trafne i celowe jest postępowanie Kierownika USC, który w odpowiedzi na przesłany wniosek, odpis aktu stanu cywilnego przesyłał do właściwego urzędu stanu cywilnego miejsca zamieszkania wnioskodawcy, w którym przy odbiorze wnioskowanego aktu sprawdzana jest tożsamość wnioskodawcy i potwierdzane są uprawnienia do otrzymania dokumentu. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w piśmiennictwie, w którym wskazuje się, że udostępnienie niektórych informacji osobom nieuprawnionym może stanowić naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych (por. wyżej wskazany Komentarz do ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, str. 269). Dodatkowo nadmienić należy, że załatwienie wniosku skarżącego nastąpiło po upływie 18 dni, licząc od dnia wpłynięcia wniosku do USC w P. Wniosek wpłynął bowiem do USC w P. w dniu [...] stycznia 2015 r., natomiast w dniu [...] stycznia 2015 r. skarżący został poinformowany, że odpis skrócony aktu urodzenia dotarł w dniu [...] stycznia 2015 r. do USC w K., gdzie możliwy jest jego odbiór. Powyższy termin 18 dni, w którym USC w P. sporządził skrócony aktu urodzenia i przesłał go do USC w K., właściwego ze względu na miejsce zamieszkania skarżącego, nie pozwala na przypisanie działaniom organu znamion działania przewlekłego. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.