II SAB/Po 62/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2017 r. sprzeciwu T. K. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] 2017r. w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Skarżący T. K. w dniu 30 stycznia 2017r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. 89 akt sąd.). W uzasadnieniu wniosku wskazał na brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika "z wyboru", brak dochodu, brak majątku, brak oszczędności. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wpisał: brak nieruchomości, brak zasobów pieniężnych, brak wartościowych przedmiotów i brak innego majątku. Powołał się na brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, a tym bardziej z tego powodu: brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca zakreślił rubrykę dotycząca źródeł dochodu i wysokość dochodu określił na 0 zł. Wpisał brak stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków. W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm. dalej "P.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi z 28 lutego 2017 r. skarżący podał, że opisanie wszystkich źródeł dochodów stałych i dorywczych skarżącego oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe zawarł w formularzu o prawo pomocy, przy czym wskazał, że art. 255 P.p.s.a nie jest podstawa prawną do domagania się udzielenia informacji o wysokości dochodów innych osób na utrzymaniu, których się znajduje. Żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej kierowanie do niego żądania o podanie dochodów innych osób niż jego osoba. Dalej oświadczył, że dane dotyczące zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy, status oraz czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych zostało już podane w treści wniosku o prawo pomocy. Żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej żądanie od niego udzielenia informacji o zarejestrowaniu w urzędzie pracy, skoro podał, że nie ma pracy. Nadto wskazał, że zeznanie podatkowe za 2015r. nie było składane, zatem nie istnieje oryginał zeznania i jego potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia, przy czym art. 255 P.p.s.a. nie jest podstawą do żądania od osoby ubiegającej się o prawo pomocy przedłożenie takiego zeznania, sąd może sobie sam wystąpić do organu podatkowego o doręczenie zeznania określonej osoby. Żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej wezwanie do przedłożenia zeznania podatkowego. Odnosząc się do wezwania o podanie obrotów na rachunkach bankowych, lokatach terminowych, zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych skarżący podał, że nie ma żadnych obrotów i informacje zostały już podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym art. 255 P.p.s.a. nie jest podstawą do żądania od osoby ubiegającej się o prawo pomocy podania obrotów na jej koncie, skoro osoba podaje, że nie uzyskuje dochodów. Żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej wezwanie do przedłożenia danych w tym zakresie i podania mu okoliczności i czy wpływają one na wysokość dochodów, skoro osoba ich nie uzyskuje. W odpowiedzi na wezwanie o opisanie wszystkich posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości skarżący podał, że wszystko zostało już podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Następnie zażądał podania podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjęto, że zamieszkuje w P. przy ul. [...]. Odpowiedział, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżący wskazał, że podał już wszystko we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwestii dotyczącej pytania o posiadanie jakichkolwiek samochodów oraz o podanie spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania skarżącego i źródeł ich finansowania. Postanowieniem z dnia 6 marca 2017 r., sygn. akt II SAB/Po 62/16, Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia zwrócono uwagę, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny, zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe, czego, zdaniem referendarza sądowego, w tym przypadku wnioskodawca nie wykazał. Zaznaczono, iż strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w § 4 obecnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015 r. poz. 1257). Brak współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Wyjaśniono także, iż postępowanie o przyznanie prawa pomocy toczy się na wniosek, zatem Sąd z urzędu nie zwraca się do żadnych instytucji, ani organów celem uzyskania dokumentów, czy zaświadczeń dotyczących wnioskującego o prawo pomocy. Postanowienie Referendarza sądowego doręczono skarżącemu w dniu 21 marca 2017 r. W zakreślonym siedmiodniowym terminie skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, iż postanowienie Referendarza sądowego wydane zostało z naruszeniem prawa procesowego i konstytucyjnego. Zarzucił, że nie da się udokumentować okoliczności stanowiących o nieistnieniu jakichkolwiek innych okoliczności. Oświadczenia złożone we wniosku są rzetelne i pozostają w zgodzie ze stanem faktycznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z ar 260 § 1 P.p.s.a. Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a więc wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, przy czym stosownie do treści art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie skarżący wezwany, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do przedłożenia dodatkowych oświadczeń popartych dokumentami, które miały być uzupełnieniem złożonego na formularzu oświadczenia odnośnie jego stanu majątkowego, nie uczynił zadość wezwaniu Sądu, bowiem nie wykonał doręczonego mu wezwania. Analiza treści wniosku oraz pisma z 28 lutego 2017 r., stanowiącego odpowiedź na wezwanie Referendarz sądowego, prowadzi do konkluzji, iż T. K. przedstawił tylko te informacje, które mogą świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. Przede wszystkim skarżący, mimo wezwania (pismem z dnia 18 lutego 2017 r.), nie podał szczegółowego spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania oraz źródeł finansowania jego utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie wskazał, iż Sąd musi zwrócić się bezpośrednio do osób go utrzymujących o zestawienie takich kosztów, bowiem sam ich nigdy nie liczył. Wyjaśnić należy, że skoro skarżący pozostaje na utrzymaniu innych osób, to zasadne jest przypuszczenie, iż może także dysponować odpowiednimi środkami na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Aby to ustalić, należy wyjaśnić, kto i jakie konkretnie kwoty przekazuje skarżącemu na bieżące utrzymanie, czy pomoc ta ma charakter stały czy doraźny. Okoliczność, że skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów nie oznacza bowiem – w świetle niniejszej sprawy – że faktycznie nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. Zgodzić się należy ze stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2015 r. o sygn. akt I OZ 589/15, wydanym w rozpatrzeniu zażalenia skarżącego T. K. na postanowienie tut. Sądu którym również odmówiono przyznania prawa pomocy, że postawa skarżącego, w istocie uchylająca się od udzielenia odpowiedzi na temat sytuacji finansowej utrzymujących go osób, uzasadnia przypuszczenie, że skarżący posiada środki (lub możliwość ich uzyskania), których nie chce Sądowi ujawnić. Tymczasem to w interesie skarżącego jest wykazanie, iż mimo pomocy ze strony osób trzecich, do otrzymywania której się przyznaje, nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Sąd stwierdza, że Referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy wydał prawidłowe rozstrzygnięcie. Oświadczenie o braku jakichkolwiek środków finansowych oraz majątku nie może być przez Sąd uwzględniane bezkrytycznie, tym samym nie może zostać uznane za wystarczające. Jak wyżej wskazano, konieczność rozwiązania wątpliwości co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, ciąży na stronie. Podkreślić jeszcze raz należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie wydatków związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. T. K. nadal nie wykazał, aby takie przesłanki zachodziły. Uzasadnienie sprzeciwu ogranicza się do podtrzymania wcześniejszych oświadczeń skarżącego oraz inwektyw pod adresem Referendarza sądowego, które nie mają nic wspólnego z konstruktywną krytyką zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak