II SAB/Po 9/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 maja 2017 r. i umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego o prawo pomocy /-/ E. Podrazik Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P.. Zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2016 r., skutecznie doręczonym w dniu [...] lutego 2016 r., skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego. M. K. złożył następnie wniosek o przyznanie prawa pomocy – najpierw w piśmie z dnia [...] lutego 2016 r., a następnie na urzędowym formularzu z dnia [...] kwietnia 2016 r. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] maja 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Następnie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r., sygn. akt [...], Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. K. na podstawienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] października 2016 r., sygn. akt [...], o odrzuceniu zażalenia skarżącego na opisane postanowienie z dnia [...] sierpnia 2016 r. Zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2017 r., skutecznie doręczonym w dniu [...] stycznia 2017 r., skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. M. K. złożył wobec tego raz jeszcze wniosek o przyznanie prawa pomocy – najpierw w piśmie z dnia [...] lutego 2017 r., a następnie na urzędowym formularzu z dnia [...] marca 2017 r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r., skutecznie doręczonym w dniu [...] marca 2017 r, Sąd odrzucił skargę M. K. z dnia [...] stycznia 2016 r. z uwagi na nieuiszczenie wpisu. M. K. nie złożył zażalenia na powyższe postanowienie z dnia [...] lutego 2017 r. Postanowienie o odrzuceniu skargi jest prawomocne od dnia [...] marca 2017 r. Postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy omówił sytuację majątkową skarżącego opisaną w złożonych przez niego wnioskach oraz wyjaśnił, że sprawa przyznania prawa pomocy jest rozpatrywana po raz drugi. Zmiana wcześniejszego orzeczenia wymaga zatem wykazania, że doszło do zmiany okoliczności, które legły u podstaw wcześniejszego rozstrzygnięcia. Wymóg ten nie został jednak spełniony. Podobnie bowiem jak poprzednio skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową w sposób niekompletny, nie dostarczając aktualnych informacji o osiąganych dochodach, zgromadzonym majątku oraz ponoszonych kosztach. Wady te nie zostały usunięte, mimo wezwania go do złożenia odpowiednich oświadczeń lub dokumentów. Wobec tego nie można przyjąć, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie, w szczególności pogorszeniu, co z kolei wykluczało pozytywne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W pismach z dnia [...] czerwca 2017 r. M. K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza z dnia [...] maja 2017 r., wskazując, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Sprzeciw okazał się zasadny, choć z innych powodów niż w nim podniesiono. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak wynika przy tym z art. 211 p.p.s.a., koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są z kolei w myśl art. 212 § 1 p.p.s.a. wpis i opłata kancelaryjna. Wyjątek od powyższej zasady ponoszenia kosztów postepowania przez stronę stanowi w szczególności instytucja prawa pomocy. Ustawodawca wskazuje bowiem w art. 243 § 1 p.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wspomniane dobrodziejstwo może przy tym polegać w świetle art. 244 § 1 p.p.s.a. na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że prawo pomocy zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. może być przyznane przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Tym samym a contrario nie przysługuje ono co do zasady po zakończeniu postępowania, o ile strona nie zamierza zainicjować kontroli instancyjnej przez wniesienie skargi kasacyjnej (zob. postanowienie NSA z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I GZ 557/16, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt I OZ 632/15, tamże; postanowienie NSA z dnia 22 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 777/14, tamże). W rozpatrywanej sprawie postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. Sąd na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę M. K. z dnia [...] stycznia 2016 r. na bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej (k. 280 akt sądowych). Powyższe orzeczenie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu [...] marca 2017 r. Tym samym termin do wniesienia zażalenia na powyższe upłynął w dniu [...] marca 2017 r. Postanowienie z dnia [...] lutego 2017 r. nie zostało jednak zaskarżone przez M. K.. Orzeczenie to ma zatem cechę prawomocności. W konsekwencji trzeba więc stwierdzić, że postępowanie ze skargi z dnia [...] stycznia 2016 r. zakończyło się w dniu [...] marca 2017 r. wraz z uprawomocnieniem się postanowienia z dnia [...] lutego 2017 r. o odrzuceniu skargi. Wobec tego w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia przez referendarza sądowego w dniu [...] maja 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] lutego 2017 r. ( złożony na urzędowym formularzu w dniu [...] marca 2017 r.) był już bezprzedmiotowy (k. 264-265, 288-289 akt sądowych). Wykluczone w świetle art. 243 § 1 p.p.s.a. stało się zatem orzekanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zaskarżone postanowienie z dnia [...] maja 2017 r. zostało zatem wydane z naruszeniem art. 243 § 1 p.p.s.a., co uzasadniało zmianę tego orzeczenia. Ze względu natomiast na zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego prawomocnym postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. niemożliwe było orzekanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Rozpatrzenie wniosku z dnia [...] lutego 2017 r. (1 marca 2017 r.) należy zatem uznać za zbędne, co z kolei w świetle art. 249a p.p.s.a. uzasadnia umorzenie postępowania zainicjowanego tym pismem (zob. postanowienie NSA z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I GZ 557/16, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 2 i art. 249a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. /-/ E. Podrazik