II SO/Po 15/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 03 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w związku z zamiarem wniesienia skargi na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2012 r. Nr [...] w przedmiocie: umorzenia postępowania; postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak Wnioskodawca R. K. przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego domagał się przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Argumentował, że w związku z jego trudną sytuacją materialną nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczył, że sam prowadzi własne gospodarstwo domowe, a otrzymane przychody z niskiej renty inwalidzkiej powodują, że żyje w ubóstwie bez wystarczających środków na konieczne podstawowe wydatki. Jedynym źródłem utrzymania jest od 9 lat renta inwalidzka, która aktualnie wynosi 699 zł netto miesięcznie. Obowiązkowe wydatki przekraczają przychody uzyskiwane z renty, a niedobór pokrywany jest przez najbliższą rodzinę, co tym samym stanowi jego zadłużenie. Dodatkowym kosztem jest od 10 lat utrzymanie nieruchomości w stanie niepogorszonym. Zmuszony jest w związku z tym do korzystania z dobrodziejstwa rodziny – pomocy dzieci. Załączył kserokopię PIT-40 za 2011r. z którego wynika, że uzyskał dochód w wysokości 9.568,60 zł. Oświadczył, że obciążony jest chorobą. Komisja lekarska uznała, że jest całkowicie niezdolny do pracy i trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Nie posiada zdolności kredytowej. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności i nie korzysta z kredytów. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe obciążone wydatkami w wysokości ½ czynszu mieszkaniowego – 326 zł, ½ kosztów za media – prąd, gaz, telefony, TV, Internet – 295 zł, wydatki na utrzymanie – żywność, ubiór, środki czystości – 490 zł, wydatki na leczenie i rehabilitację – 120 zł, udział w utrzymaniu nieużytkowanej nieruchomości – 550 zł. Powtórzył, że niedobory finansowe na pokrycie powyżej wymienionych koniecznych wydatków ponoszone są przez najbliższą rodzinę – dorosłe dzieci. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku oświadczył, że jest najemcą mieszkania o powierzchni 69 m² i obciążony jest połową kosztów jego utrzymania. Oświadczył, że posiada nieruchomość w T. o powierzchni 1.600 m², zabudowaną budynkiem warsztatowo-mieszkalnym o powierzchni 560 m². Oświadczył, że nie prowadzą z L. K., zamieszkująca pod wspólnym adresem, wspólnego gospodarstwa domowego. Od 1994r. dzieli ich intercyza małżeńska i separacja. Oświadczył, że nie posiadają żadnego wspólnego majątku. Prawo do mieszkania własnościowego posiada L. K., a skarżący zajmuje jego część jako najemca i obciążony jest połową świadczeń. W uzupełnieniu wniosku - piśmie z dnia 14 listopada 2012r., wnioskodawca podał, że otrzymuje przychód wyłącznie z jednego źródła – renty inwalidzkiej w wysokości 699 zł netto miesięcznie. Jedyny majątek jaki posiada to nieruchomość w T. przy ul. O., która nie przynosi żadnych pożytków, a wręcz wielotysięczne straty finansowe, które z samej tylko amortyzacji budynku wynoszą 5.500 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie dotyczące opisania wszystkich źródeł przychodów wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe podał, że choć zamieszkuje z L. K. pod tym samym adresem, to nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Od 1994r. dzieli ich intercyza małżeńska i separacja, nie posiadają żadnych wspólnych interesów materialnych. Nie prowadzą wspólnej gospodarki żywieniowej, wszystkie czynności domowe wykonują oddzielnie. Żona w co najmniej 80 % przebywa poza miejscem zamieszkania. Dzieci są dorosłe, nie zamieszkują z wnioskodawcą, prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe z własnymi rodzinami, a ich status finansowy nie posiada związku z jego sytuacja materialną. Dlatego nie jest w stanie przedłożyć danych o ich stanie majątkowym. Oświadczył, że nikt z jego najbliższej rodziny (dzieci, ich małżonkowie i żona skarżącego) nie prowadzą działalności gospodarczej. Oświadczył, że jest współwłaścicielem w połowie samochodu osobowego marki Fiat Punto z 2002r. o wartości około 4.000 zł. Nadto wskazał, że z tytułu utrzymania nieużytkowanego budynku warsztatowo-mieszkalnego uiszcza w okresach rozliczeniowych średnio 46 zł za prąd i 44,48 zł za wodę oraz 518 zł podatku od nieruchomości. Następnie wskazał, że zleca osobom trzecim wykonanie prac związanych z: utrzymaniem terenu i zieleni na kwotę 6.000 zł rocznie; odnowieniem stolarki okiennej, usuwaniem nieczystości pyłowych, myciem okien, konserwacją płotów o długości 140 m, bramy wjazdowej i urządzeń elektrycznych i elektronicznych, wewnętrznych urządzeń podlegających korozji, naprawą dachu, dozorowaniem nieruchomości na kwotę około 2.500 zł; odśnieżaniem na kwotę 3.000 zł, konserwacją stacji energetycznej na wyłączne potrzeby zasilania warsztatu na kwotę 6.000 zł. Nadto wnioskodawca wskazał, że ponosi koszty umowy dzierżawy trafostacji prądowej celem zabezpieczenia odpowiedniego zaopatrzenia w energię elektryczną do prowadzenia zamierzonej działalności produkcyjnej na kwotę 200 zł miesięcznie, którą uiści po uzyskaniu możliwości płatniczych, a także ponosi koszty dojazdu do nieruchomości na kwotę 192 zł miesięcznie. Wezwany do złożenia zeznań podatkowych PIT za rok 2011, skarżący przedłożył kopię rocznego zeznania o wysokości dochodu, z którego wynika przychód w wysokości 9.568,60 zł. Załączył kserokopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości położonej w T., rachunku za energię elektryczną i wodę dotyczącego tej nieruchomości. Nadto przedłożył kserokopię aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z 1994r. Pomimo wezwania wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, ani nie wskazał, że nie posiada takich bieżących rachunków. Postanowieniem Referendarza sądowego w tut. Sądzie z dnia 26 listopada 2012 r. przedmiotowy wniosek oddalono uznając, iż obarczony jest brakiem przedstawienia dokładnych informacji skutkujących wykazaniem, że nie ma on możliwości poniesienia kosztów postępowania chociaż w części. Wskazano, iż wnioskodawca nie przedłożył żądanych przez Sąd dokumentów pozwalających na ocenę możliwości finansowych do poniesienia kosztów niniejszego postępowania przez żonę i dzieci wnioskodawcy, jak również uchylił się od przedłożenia wyciągów z jego rachunków bankowych, które pozwoliłyby ustalić jakimi środkami rzeczywiście i realnie dysponuje i rozporządza, jak również nie oświadczył, iż takimi rachunkami nie dysponuje. Zaznaczono, że z informacji zebranych w ogólnodostępnych internetowych bazach danych wynika, iż na nieruchomości położnej w T. przy ul. O., działka o numerze ewidencyjnym [...], znajduje się wykończony budynek otoczony zagospodarowanym terenem zielonym i ogrodzeniem, co udokumentowano załączonymi do akt sprawy wydrukami pozyskanymi z internetowych baz danych. R. K. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, iż złożył wystarczające dane, aby prawo pomocy uzyskać, a odmowa jego przyznania skutkuje pozbawieniem strony prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Zgodnie z dyspozycją art. 199 p.p.s.a. strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczegółowy stanowi inaczej. Jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony ustawodawca stworzył instytucję pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja ta - uregulowana w oddziale 2 rozdziału 3 p.p.s.a. - stanowi lex specialis względem normy wynikającej z art. 199 p.p.s.a. W art. 246 p.p.s.a. określone zostały przesłanki przyznania pomocy prawnej. Zgodnie z § 1 pkt 1 wskazanego artykułu, osobie fizycznej można przyznać pomoc prawną w zakresie całkowitym dopiero wówczas gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle powołanej regulacji ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o prawo pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08). Na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy. Tożsamy pogląd wyrażony został w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Wskazane uwagi odnoszą się także do kwestii pomocy prawnej w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyrażony przez orzecznictwo pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyznania pomocy prawnej jest także ugruntowany w doktrynie: "Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (por. Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r.). W opinii Sądu rozpoznającego przedmiotowy wniosek wnioskodawca nie wykazał, tak w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w jego uzupełnieniu oraz we wniesionym sprzeciwie, w sposób dostateczny niemożności poniesienia kosztów postępowania w sprawie, jaką zamierza założyć w związku z decyzją WWINB z dnia [...] 2012 r. Nr [...]. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że skarżący nie przedłożył żądanych przez Sąd wyciągów z rachunków bankowych – tak jego, jak i żony, co jest istotne w świetle wysokości wydatków i kosztów utrzymania, które skarżący wykazał w swoim wniosku. W opinii Sądu kwestia zawartej intercyzy małżeńskiej w świetle trwającego związku małżeńskiego (nie została orzeczona sądownie separacja) oraz stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu dopiero analiza operacji na rachunkach bankowych obu małżonków pozwoliłaby ustalić i ocenić rzeczywiste możliwości finansowe osoby występującej o prawo pomocy w sprawie dotyczącej nieruchomości, która stanowi współwłasność wnioskodawcy oraz jego żony. Po drugie, skarżący w żaden sposób nie wykazał, że wraz z żoną otrzymują pomoc materialną od swoich dzieci, tzn. w jakiej jest ona formie i w jakiej wysokości, jak częsta jest udzielana ta pomoc i które z dzieci pomocy tej udziela. Po trzecie, skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu wykazał jakie koszty bieżące wiążą się z utrzymaniem nieruchomości w T. oraz wyjaśnił, że koszty te są bieżąco pokrywane (jak zaznaczył - także z pomocą dzieci). Jednocześnie z pozyskanych informacji wynika, że majątek wnioskodawcy (i jego żony) jest wolny od obciążeń i wysiłkiem całej rodziny utrzymywany w stanie należytym. Wskazać należy, iż wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i w ocenie Sądu nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Ponadto zaznaczyć należy, że w tut. Sądzie zarejestrowane i rozpatrywane były i są sprawy ze skarg R. K., dotyczących nieruchomości położonej w T.. Z informacji zawartych na stronach internetowych tut. Sądu wynika, że w latach 2010-2012 spraw takich było siedemnaście i w większości z tych spraw skarżący korzystał z dobrodziejstwa prawa pomocy, co jednakże nie przesądza o sposobie rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. W tym miejscu należy mieć na uwadze, że nieruchomość w T., której dotyczą postępowania prowadzone przez organy nadzoru budowlanego, jest własnością wnioskodawcy oraz jego żony i w sprawach, w których jako strona skarżąca występowała również L. K., wpis był przez nią uiszczany (tak w sprawie o sygn. akt II SA/Po 772/12 – k. nr 32 tych akt). Zatem kwestie ponoszenia kosztów postępowania sądowego dotyczącego wspólnej nieruchomości należy każdorazowo rozpatrywać w aspekcie możliwości finansowych obu małżonków. Nie sposób tym samym podzielić stanowiska wnioskodawcy, iż dla rozpatrzenia jego wniosku wystarczające są informacje dotyczące wyłącznie jego sytuacji materialnej. Reasumując, Sąd uznał, iż w przedstawionych okolicznościach skarżący nie może skorzystać z dobrodziejstwa prawa pomocy, tak w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak