II SO/Po 9/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. K. w przedmiocie przyznania prawa pomocy postanawia 1. zwolnić R. K. od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, 2. ustanowić dla R. K. radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych. /-/ M. Kwiecińska Postanowieniem z dnia 02 października 2013 r., sygn. akt II SO/Po 8/13, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalił wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego postanowienia podniesiono, że wnioskodawca R. K. przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie II SAB/Po 13/12 domagał się przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W piśmie z (...) sierpnia 2013r. wskazał konkretnego adwokata i radcę prawnego. Skarżący podniósł, że w związku z trudną sytuacją materialną nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczył, że sam prowadzi własne gospodarstwo domowe, a otrzymane przychody z niskiej renty inwalidzkiej powodują, że żyje w ubóstwie bez wystarczających środków na konieczne podstawowe wydatki. Jest w separacji małżeńskiej faktycznej i prawnej. Jedynym źródłem utrzymania jest od 10 lat renta inwalidzka, która aktualnie wynosi (...) zł netto miesięcznie. Obowiązkowe wydatki przekraczają przychody uzyskiwane z renty, więc musi rezygnować z podstawowego wyżywienia czy zakupu leków. Nadto wskazał, że choruje, co wyklucza jego samodzielne działanie w sprawie. W związku ze stanem zdrowia uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji, co oznacza że nie może pozyskać środków na opłaty sądowe, wliczając w to brak zdolności kredytowej. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada żadnych lokat oszczędnościowych i zaciągniętych kredytów i jest zadłużony u najbliższej rodziny. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe obciążone wydatkami w wysokości ½ czynszu mieszkaniowego – (...) zł, ½ kosztów za media – prąd, gaz, telefony, TV, Internet – (...) zł, wydatki na utrzymanie – żywność, ubiór, środki czystości – (...) zł, wydatki na leczenie i rehabilitację – (...) zł, udział w utrzymaniu nieużytkowanej nieruchomości – (...) zł. Powtórzył, że niedobory finansowe na pokrycie powyżej wymienionych koniecznych wydatków stanowią rosnące zadłużenie z tytułu zaciągniętych pożyczek od rodziny. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku oświadczył, że jest najemcą mieszkania o powierzchni 69 m². Oświadczył, że posiada nieruchomość o powierzchni 1.600 m² zabudowaną budynkiem warsztatowo-mieszkalnym o powierzchni 560 m². Dodał, że pracy zawodowej nie prowadzi od 2003 r. W piśmie z dnia (...) września 2013 r. stanowiącym uzupełnienie wniosku wnioskodawca podał, że otrzymuje przychód wyłącznie z jednego źródła – renty inwalidzkiej w wysokości (...) zł netto miesięcznie. Od 10 lat nie wykonuje żadnej pracy stałej ani dorywczej, z powodu złego stanu zdrowia. Powtórzył, że nie posiada żadnych lokat bankowych, papierów wartościowych, zaciągniętych kredytów oraz nie podlega zajęciom komorniczym. Wskazał, że zadłużony jest w kancelarii adwokackiej na kwotę (...) zł za sporządzenie skargi kasacyjnej oraz u żony za uiszczenie opłaty sądowej w wysokości (...) zł. Następnie wnioskodawca oświadczył, że jest najemcą mieszkania w Poznaniu i poza nim w mieszkaniu zamieszkuje wyłącznie właścicielka mieszkania L. K., z którą jest w separacji małżeńskiej. Nie prowadzą wspólnego pożycia małżeńskiego, wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie są w żadnym względzie związani wspólnymi sprawami materialnymi. Z żoną od 1994 roku posiada rozdzielność majątkową. W czasie ustanowienia rozdzielności majątkowej posiadali jedynie budynek warsztatowy wspólnie wybudowany, a zlokalizowany w T. Budynek ten ma nieuregulowany stan prawny i nie podlega sprzedaży. Nieruchomość stanowi współwłasność na oddzielnych prawach zapisanych w akcie notarialnym po 50 %. Budynek po zakończeniu budowy nie był i nie jest użytkowany. Nieruchomość ta nie przynosi żadnych pożytków tylko olbrzymie straty na wartości z powodu braku potrzebnych funduszy na jego utrzymanie w stanie niepogorszonym. Aktualnie od (...) lipca 2013 r. do budynku nie jest doprowadzany prąd z powodu awarii stacji transformatorowej, która jest przypisana w warunkach przyłączeniowych do budynku i stanowi własność wnioskodawcy. Przybliżony koszt naprawy tej stacji energetycznej wyceniony został wstępnie na kwotę około 17 – 30 tysięcy złotych w zależności od przyczyny uszkodzenia, co znajduje się poza jego możliwościami płatniczymi. Następnie wnioskodawca oświadczył, że od L. K. u której zamieszkuję w jej mieszkaniu nie może domagać się udokumentowania jej źródeł przychodu, gdyż odmówiła ona przedstawienia swoich danych finansowych uzasadniając to własnym uczestnictwem w procesach przed sądami administracyjnymi, w których osobiście ponosi koszty i reprezentuje własny interes prawny. Nie mają względem siebie obowiązków alimentacyjnych, dlatego nie ma podstaw do żądania od L. K. wspomożenia w osobistych sprawach sądowych. Postępowanie sądowe w sprawie przyznania prawa pomocy ma na celu ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, bo to on jest co do zasady zobowiązany do ponoszenia kosztów postępowania, a nie jego krewni. Wnioskodawca wskazał, że badanie sytuacji majątkowej pozostałych osób, nie wchodzących w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest nieuprawnione i nie może być celem samym w sobie. W takiej sytuacji brak przedstawienia dokumentów dotyczących wysokości dochodów osób, z poza kręgu prowadzonego gospodarstwa domowego wnioskodawcy, nie może być traktowane jako odmowa dostarczenia dokumentów źródłowych z punktu widzenia przesłanek przyznawania prawa pomocy. Wnioskodawca oświadczył, że jest współwłaścicielem (70 %) samochodu osobowego marki Fiat Punto – rocznik produkcji 2001 r. Istotą i potrzebą utrzymywania niniejszego pojazdu, jest zły stan zdrowia, ograniczający możliwość samodzielnego poruszania się. Wnioskodawca podał szczegółowy spis miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania wskazując na udział kosztów w czynszu mieszkaniowym - (...) zł. /m-c, udział kosztów za używanie mediów – prąd, gaz, tv, Internet - (...) zł./mc, wydatki na żywność, ubiór, środki czystości - (...) zł. /mc, wydatki na leczenie i rehabilitację oraz wydatki na i utrzymanie samochodu – (...) zł./mc, opłaty abonamentowe za tel. - (...) zł./mc, opłatę podatku od nieużytkowanej nieruchomości w T. - (...) zł, koszty za przyłącza mediów w wodę, prąd - dotyczy wymienionej nieruchomości - (...) zł/mc. Podniesiono, że niedobory finansowe potrzebne na pokrycie całkowitych koniecznych wydatków, pochodzą z zaciągniętych pożyczek od najbliższej rodziny, co stanowi rosnące zadłużenie na ich rzecz. Posiada również zadłużenie na rzecz L. K. Do wniosku załączono kserokopie dokumentów: opłat czynszowych za mieszkanie, faktur za media za mieszkanie i dom, umowy majątkowej małżeńskiej, zeznania podatkowego PIT-37 wnioskodawcy, z którego wynika dochód brutto w wysokości (...) zł, pisma z "A" o reklamacji wstrzymania dostawy energii do budynku w T., z którego nie wynika koszt naprawy, decyzji o wysokości podatku od nieruchomości w T., wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od kwietnia do (...) września 2013 r., z którego wynika, że miesięczne salda są dodatnie i wynoszą (...) zł w kwietniu, (...) w maju, (...) zł w czerwcu, (...) w lipcu, (...) zł w sierpniu. Nadto z wyciągów wynika, że co miesiąc na rachunek wpływa stała kwota (...) zł. i co miesiąc wypływa kwota: (...) zł w maju i czerwcu i (...) zł w lipcu, sierpniu. W dalszej części uzasadnienie referendarz wskazał, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenie o stanie majątkowym i finansowym oraz jego obszerne uzupełnienie okazało się niewystarczające dla oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wnioskodawca pomimo wyraźnego wezwania skupił się na twierdzeniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż samodzielnie utrzymuje się jedynie z dochodu stanowiącego rentę inwalidzką w wysokości (...) zł netto miesięcznie. Natomiast brakujące wydatki koniecznego utrzymania wnioskodawcy, w tym utrzymania przedmiotowej nieruchomości w T., w łącznej wysokości (...) zł pokrywa z pożyczek od najbliższej rodziny, w tym jak sam podał od żony, z którą wspólnie zamieszkuje, ale z którą ma rozdzielność majątkową i znajduje się w separacji faktycznej. Wskazał, że nie miał zatem możliwości podania wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów i jej sytuacji majątkowej. Zdaniem referendarza z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że wnioskodawca uzyskuje i realnie dysponuje stałą kwotą w wysokości (...) zł miesięcznie. Stan środków na tym rachunku, zwłaszcza dodatnie saldo w wysokości nawet (...) zł na koniec lipca przeczy twierdzeniu wnioskodawcy, że znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, że nie ma wystarczających środków na poniesienie wszystkich swoich kosztów koniecznego utrzymania. Z istoty prawa pomocy wynika, że dobrodziejstwo to przysługuje tylko wtedy, gdy stronie, po zaspokojeniu bieżących niezbędnych kosztów swoich utrzymania, nie pozostają wystarczające środki na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Podniesiono również, że wnioskodawca prócz samej deklaracji nie wskazał wysokości pożyczek zaciągniętych u rodziny, ani nie potwierdził tych deklaracji jakimikolwiek dokumentami. Jak podkreślił referendarz wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Wnioskodawca posiada składniki majątkowe, które nie są mu niezbędne do utrzymania, bowiem za takie uznać można posiadanie udziałów we własności nieruchomości w T., w której nie zamieszkuje. Skarżący nie przedłożył żadnych danych dotyczących sytuacji finansowej żony, co jest istotne w niniejszej sprawie, skoro nieruchomość, której dotyczy zamierzona skarga stanowi współwłasność wnioskodawcy i jego żony. Żona wnioskodawcy bierze również czynny udział w postępowaniach administracyjnych i sądowych zainicjowanych przez wnioskodawcę odnoszących się do tej nieruchomości. Sprawa dotyczy, więc także i jej sfery majątkowej. Wobec powyższego kwestia zawartej intercyzy małżeńskiej w świetle trwającego związku małżeńskiego (nie została orzeczona sądownie separacja), wspólnego zamieszkiwania małżonków oraz łączącej ich więzi gospodarczej (nieruchomość stanowi własność wnioskodawcy i jego żony, nadto żona udziela pożyczek wnioskodawcy), nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach, ponoszenie kosztów postępowania sądowego dotyczącego wspólnej nieruchomości należy każdorazowo rozpatrywać w aspekcie możliwości finansowych obu małżonków. W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę wnioskodawcy dochodów oraz jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Zatem nieujawnienie przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej i finansowej żony nie pozwala na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie Referendarz zwrócił również uwagę, że z przedłożonego materiału źródłowego wynika, że wnioskodawca choć od lat nie ma możliwości zarobkowania i utrzymuje się z niewysokiej renty, wypełnia wszystkie swoje zobowiązania i nie ma żadnych zaległości w płatnościach. Utrzymuje nieruchomość w T. w stanie co najmniej niepogorszonym, natomiast ciężar kosztów postępowania związanych ze sprawami dotyczącymi statusu tej nieruchomości próbuje przerzucić na podatników, wykorzystując instytucję prawa pomocy. Zatem będąc inwestorem i właścicielem konsumentowej stacji transformatorowej nie może zasłaniać się kosztami wynikającymi z podjętych z tego tytułu zobowiązań, zwłaszcza, że przedsiębiorstwo energetyczne nie potwierdziło wysokości kosztów naprawy, na które powołuje się wnioskodawca. Prawo pomocy jest prawem ubogich i może zostać przyznane wyłącznie osobom znajdującym się w takiej trudnej sytuacji życiowej, której nie są w stanie sami przezwyciężyć. Mając powyższe na uwadze referendarz oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł R. K. podnosząc, że nie sposób zgodzić się ze wskazaną w zaskarżonym postanowieniu argumentacją, jakoby nie wskazał on w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jego obecna sytuacja finansowe nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania. Zdaniem wnioskodawcy referendarz nie dokonał obiektywnej i bezstronnej oceny przedłożonego wniosku i oparł się na ocenie niezgodnej z przedstawionymi informacjami. Skarżący podkreślił, że znajduje się z żoną w separacji prawnej oraz wyjaśnił, że jego całkowity dochód wynosi (...) zł netto miesięcznie. Przedstawione przez niego półroczne obroty na koncie bankowym stanowią całość jego zasobów finansowych, przy czym wnioskodawca wyjaśnił, że różnie pomiędzy kwotami wskazanymi w dokumentach skarbowych (PIT 37) czy ubezpieczeniowych (ZUS) wynikając z otrzymywanego przez niego zasiłku pielęgnacyjnego, który nie stanowi jednakże dochodu. Dodatkowo podniesiono, że w półrocznym okresie skarżący posiada debet na koncie oraz wskazano, że referendarz pominął jego oświadczenie, że nieruchomość w T. przynosi straty, a jego współwłaściciel nie posiada środków na jego utrzymanie. Zdaniem wnioskodawcy przedstawiony przez referendarza wywód wskazuje na jego negatywne intencje i jest oderwany od rzeczywistości. W konkluzji sprzeciwu wskazano, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez uwzględnienia oczywistych okoliczności przytoczonych w sprawie, z nieprawidłowym ustanowieniem własnych wadliwych faktów dowodowych oraz z naruszeniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wskazuje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 września 2011 r., sygn. akt II OZ 839/11, LEX 966294, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 130/13, LEX 1311388). Dla jego uzyskania nie wystarczy bowiem subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności otrzymania pomocy. Stąd też jego bierność w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej, choć nie stoi na przeszkodzie do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa. W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać więc oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W opinii Sądu przedłożone przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach dają podstawy do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w niniejszej sprawie w całości. Z uwagi na stan zdrowia nie pracuje on i utrzymuje się jedynie z renty inwalidzkiej. Uzyskiwany dochód jest w całości przeznacza na pokrycie wydatków bieżącego utrzymania, przy czym jest on niewystarczający na poniesienie wszystkich koniecznych wydatków związanych z posiadaną nieruchomością, a brakujące środki jest zmuszony pożyczać od żony, z którą pozostaje w rozdzielczości majątkowej. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca nie ma możliwości poczynienia oszczędności celem ich przeznaczenia na pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania, chociażby w części. Równocześnie przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa wskazuje, że nie ma też możliwości wygospodarowania środków na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Należało, zatem uwzględnić wniosek o prawo pomocy i w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji i zwolniono R. K. od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowiono dla niego radcę prawnego. /-/ M. Kwiecińska