III SA/Po 101/14

Dnia 20 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych - Olszanowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty O. z dnia [...] sierpnia 2013r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...],- zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania od decyzji Starosty O. z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy kategorii B, C, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Starosta O. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., działając na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2011 r. Nr 30, poz. 151 ze zm., dalej: "u.k.p."), a także na podstawie § 9 ust. 2 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 31 lipca 2012 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2012 r., poz. 1005), odmówił M. G. wydania prawa jazdy kategorii B, C. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że dnia [...] lipca 2013 r. M. G. złożył wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii B, C. Wniosek ten dotyczy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B, C, w związku z wygaśnięciem zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, który został orzeczony w wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt [...]. W powyższym wyroku orzeczono wobec wnioskodawcy zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, C na okres 12 miesięcy, to jest od dnia [...] lipca 2012 do dnia [...] lipca 2013 r. Organ stwierdził jednakże, że w aktach kierowcy znajduje się kolejny wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r., sygn. akt [...], w którym został orzeczony wobec wnioskodawcy zakaz prowadzenia rowerów i motorowerów na okres 2 lat, to jest od dnia [...] grudnia 2012 r. do dnia [...] grudnia 2014 r. W ocenie organu, na podstawie art. 12 ust. 2 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane osobie ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii B w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Jednocześnie, zgodnie z art. 11 ust. 4 u.k.p., warunkiem wydania prawa jazdy kategorii C jest posiadanie kategorii B. W odwołaniu od powyższej decyzji, wnioskodawca zarzucił organowi między innymi naruszenie art. 12 ust. 2 u.k.p., poprzez przyjęcie, że kolejne skazanie i orzeczenie jako środka karnego zakazu prowadzenia rowerów i motorowerów na okres 2 lat, stanowi podstawę do odmówienia wydania odwołującemu prawa jazdy kategorii B i C, pomimo że kolejny prawomocny wyrok skazujący i orzeczenie o środkach karnych musiałoby dotyczyć tego samego typu pojazdów mechanicznych, a więc musiałoby dotyczyć zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych przynajmniej kategorii B, oraz naruszenie art. 133 ust. 3 u.k.p., poprzez uznanie, że odwołujący posiadał prawo jazdy do kierowania motorowerem, pomimo że nigdy nie posiadał i nie musiał posiadać uprawnień do kierowania wyżej wymienionym pojazdem, bowiem osoby które ukończyły 18 lat przed dniem wejścia w życie ustawy, uznaje się za uprawnione do kierowania motorowerem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie wymaga się od nich legitymowania dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnień w tym zakresie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 12 u.k.p., który określa w jakim przypadku prawo jazdy nie może być wydane. Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia [...] listopada 2012 r. orzekł wobec odwołującego zakaz prowadzenia rowerów i motorowerów na okres 2 lat. Art. 12 ust 1 pkt. 2 u.k.p. stanowi, że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Zgodnie z art. 12 ust 2 pkt. 1 u.k.p. przepis ten stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii B w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM. Według art. 6 u.k.p. prawo jazdy kategorii AM stwierdza posiadanie uprawnień do kierowania motorowerem. Także prawo jazdy kategorii C stwierdza posiadanie uprawnienia dla kategorii AM, a więc do kierowania motorowerem. Zdaniem organu wobec tego, że w obrocie prawnym funkcjonuje wyrok, mocą którego orzeczono wobec odwołującego zakaz prowadzenia motorowerów, brak jest podstawy prawnej do wydania prawa jazdy kategorii C. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wywiódł M. G., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, oraz zarzucając między innymi naruszenie art. 12 ust. 1 pkt. 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt. 1 u.k.p., polegające na nieprawidłowej wykładni, poprzez przyjęcie, że przepisy te mają zastosowanie wobec osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B i C, pomimo iż ich funkcjonalna interpretacja wskazuje, że dotyczą one osób ubiegających się o wydanie prawa jazdy w czasie trwania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonych kategorii, a więc występujących o uprawnienie, którego nie posiadały lub które utraciły, a także poprzez zabranie skarżącemu dokumentu prawa jazdy, w sytuacji gdy dokument ten jest jedynie dowodem potwierdzającym posiadane uprawnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Badając zaskarżone decyzje według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2013 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty O. z dnia [...] sierpnia 2013 r., wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Z akt administracyjnych kontrolowanej sprawy wynika, że w wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt [...], orzeczono wobec skarżącego, na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego, środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, C na okres jednego roku, to jest od dnia [...] lipca 2012 do dnia [...] lipca 2013 r. Z kolei, wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r., sygn. akt [...], orzeczono wobec skarżącego, na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego, środek karny w postaci zakazu prowadzenia rowerów i motorowerów na okres dwóch lat, to jest od dnia [...] grudnia 2012 r. do dnia [...] grudnia 2014 r. W dniu [...] lipca 2013 r., w związku z wygaśnięciem zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B i C, orzeczonego wyrokiem z dnia [...] października 2012 r., skarżący złożył wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii B i C. W konsekwencji wystąpienia przez skarżącego z powyższym wnioskiem organ, w drodze decyzji, odmówił skarżącemu wydania prawa jazdy kategorii B, C. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący z dniem upływu okresu na jaki został orzeczony wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, C, a zatem z dniem [...] lipca 2013 r., zważywszy także na to, że z akt administracyjnych nie wynika aby uprawnienia te zostały skarżącemu cofnięte, odzyskał uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii B i C, zaś Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia [...] listopada 2012 r. orzekł wobec skarżącego o zakazie prowadzenia rowerów oraz motorowerów, na okres 2 lat, to jest do dnia [...] grudnia 2014 r. W tych okolicznościach, organ niezasadnie przyjął, że skarżący jest osobą, o której mowa w art. 12 ust. 2 pkt. 1 w zw. z ust. 1 pkt. 2 u.k.p., a więc osobą ubiegającą się o wydanie dokumentu prawa jazdy kategorii B, ponieważ skarżący w dniu, w którym wystąpił z wnioskiem o zwrot dokumentu prawa jazdy kategorii B, posiadał już uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii B, z wyłączeniem motorowerów ujętych w kategorii AM (art. 6 ust. 1 pkt 6 lit. d u.k.p.), ergo przysługiwał mu w tym zakresie stosowny dokument prawa jazdy. W takim ujęciu skarżący posiadając uprawnienia do prowadzenia pojazdów określonej kategorii nie jest osobą ubiegającą się – w rozumieniu ustawy o kierujących pojazdami - o wydanie prawa jazdy tej kategorii, lecz osobą ubiegającą się o zwrot dokumentu prawa jazdy (art. 102 ust. 2 u.k.p.), który stwierdza posiadane już przez nią uprawnień tej kategorii (art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a u.k.p.). Podobnie, skarżący występując z wnioskiem o zwrot dokumentu prawa jazdy kategorii C, posiadał już uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii C, z wyłączeniem motorowerów ujętych w kategorii AM (art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. c u.k.p.), ergo przysługiwał mu w tym zakresie stosowny dokument prawa jazdy. Względem ostatniego przypadku, skarżącego nie można w szczególności uznać za osobę, o której mowa w art. 12 ust. 2 pkt. 2 w zw. z ust. 1 pkt. 2 u.k.p., a więc osobę ubiegającą się o wydanie dokumentu prawa jazdy kategorii C (organy, w przyjętej argumentacji, odnosząc się do kategorii C w sposób chybiony powoływały się na art. 6 ust. 1 pkt. 8 lit. c oraz art. 11 ust. 4 u.k.p., a więc na przepisy, które w ogóle nie mogły stanowić podstawy do odmowy wydania prawa jazdy z uwagi na orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów). Skoro więc Sąd Rejonowy w [...] w wyroku z dnia [...] listopada 2012 r. orzekł wobec skarżącego o zakazie prowadzenia rowerów i motorowerów (odnośnie motorowerów są to pojazdy mechaniczne ujęte w kategorii AM, o czym stanowi art. 6 ust. 1 pkt. 1 lit. a u.k.p., jakkolwiek od skarżącego zgodnie z art. 133 ust. 3 u.k.p. nie wymaga się dokumentu stwierdzającego to uprawnienie), z wyłączeniem innych pojazdów, do których prowadzenia uprawnia kategoria B i C, to skarżący winien otrzymać prawo jazdy tych kategorii z powrotem. W przeciwnym razie stanowiłoby to niedopuszczalną zmianę przez organ administracji publicznej prawomocnego wyroku sądowego. Organ administracji publicznej nie może dowolnie, po złożeniu wniosku o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, badać przesłanki wydania prawa jazdy, skoro skarżący występując z wnioskiem takie uprawnienie posiadał, a stosowny dokument odnoszący się do kategorii B i C został mu już wcześniej wydany i jednocześnie żaden organ nie pozbawił wnioskodawcy nabytych uprawnień w tym zakresie. Skarżący nie może także ponosić ujemnych konsekwencji z faktu, że dokument prawa jazdy stwierdza zbiorczo uprawnienia do kierowania pojazdami różnych kategorii. Wskazać należy, że na gruncie regulacji art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 ze zm.), orzeczony przez sąd, jako środek karny, zakaz prowadzenia pojazdów może obejmować zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, wszelkich pojazdów lub wszelkich pojazdów mechanicznych. W świetle tych regulacji, sąd powszechny zależnie od stopnia winy, społecznej szkodliwości czynu i innych okoliczności konkretnej sprawy, decyduje o zakresie orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów. Natomiast zgodnie z art. 182 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 ze zm.), w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, sąd przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji właściwemu dla miejsca zamieszkania skazanego celem wykonania wyroku w tym zakresie. Stosownie bowiem do art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego, organ do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Z przytoczonym art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego koresponduje obecnie art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p. W świetle tych regulacji starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. Z powołanych powyżej przepisów wynika, że to sąd powszechny, a nie organ administracji, orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów, ustalając jednocześnie jakiego rodzaju pojazdów zakaz ten dotyczy i dopiero to orzeczenie stanowi podstawę do cofnięcia uprawnień do ich prowadzenia - w orzeczonym zakresie - przez właściwy organ. Organ administracji nie może wobec tego rozszerzać zakazu orzeczonego przez sąd powszechny. Innymi słowy organ nie może pozbawiać skazanego przez sąd powszechny, w stosunku do którego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów w określonym zakresie, uprawnień do kierowania pojazdami w szerszym zakresie niż orzeczono w prawomocnym wyroku sądu powszechnego. Nie ulega wątpliwości, że uregulowania zawarte w art. 12 ust. 2 u.k.p. winny być stosowane jedynie do osób, które ubiegają się dopiero o wydanie prawa jazdy określonych kategorii (ubiegają się o uprawnienia tej kategorii), które jednocześnie nigdy ich nie posiadały, lecz wobec których orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w określonym zakresie. Reasumując, stwierdzić trzeba, że prawidłowa wykładnia art. 12 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 u.k.p. prowadzi do wniosku, że w przypadku zastosowania przez sąd powszechny art. 42 § 2 Kodeksu karnego i orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jedynie określonego rodzaju, organ administracji publicznej jest zobowiązany zwrócić osobie, wobec której orzeczono taki zakaz, prawo jazdy kategorii, której ten zakaz nie obejmuje, jeżeli oczywiście osoba ta posiada uprawnienia w zakresie tej kategorii. Gdyby wolą ustawodawcy było uniemożliwienie takim osobom zwrotu prawa jazdy w pozostałym zakresie, wówczas dokonałby stosownych zmian w Kodeksie Karnym bądź innych właściwych regulacjach, czego jednak nie uczynił uchwalając w dniu 5 stycznia 2011 r. ustawę o kierujących pojazdami. W tym miejscu, na marginesie dotychczasowych rozważań, należy zauważyć, że z dniem 25 października 2014 r. nastąpiła nowelizacja art. 12 ust. 2 u.k.p. poprzez wskazanie, iż przepis ten odnosi się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się między innymi o zwrot zatrzymanego prawa jazdy danej kategorii. Przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. w znowelizowanym brzmieniu znajduje jednakże zastosowanie jedynie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy, to jest po dniu 25 października 2014 r. (zob. art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami, Dz. U. z 2014 r., poz. 970 ze zm.). Mając powyższe na względzie należy uznać, że organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez odmowę skarżącemu zwrotu prawa jazdy kategorii B i C, pozbawiając jednocześnie skarżącego uprawnień do prowadzenia pojazdów nie objętych zakazem orzeczonym przez sąd powszechny w okresie, w którym skarżący wystąpił ze stosownym wnioskiem o zwrot. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe wskazania Sądu co do wykładni i zastosowania powołanych w uzasadnieniu przepisów. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono, jak w punkcie I. sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji, w punkcie III. sentencji wyroku, podjęte zostało stosownie do art. 152 P.p.s.a. Natomiast w punkcie II. sentencji wyroku, na podstawie art. 200 P.p.s.a., postanowiono o kosztach.