III SA/Po 1021/15

Dnia 17 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Szymon Widłak WSA Marek Sachajko (spr) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek oraz w części dotyczącej składek za ubezpieczonych niebędących płatnikiem składek oddala skargę W dniu [...] marca 2015 r. [...] złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazał, że utrzymuje się z zasiłku w kwocie [...] zł miesięcznie. Stan zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet dorywczej. Wskazał, że jest po licznych operacjach i oczekuje na rehabilitację. Wnioskodawca wskazał, że posiada zobowiązania alimentacyjne, które do października 2014 r. były dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym, które okazało się bezskuteczne. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości oraz pojazdów. Posiada stopień niepełnosprawności umiarkowany. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. umorzono należności z tytułu składek za okres od 03/2009 do 07/2010. Wnioskodawca wskazał, że nadal zachodzą przesłanki umożliwiające zastosowanie przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem jego sytuacja się nie poprawiła. Do wniosku załączono oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Pismem z dnia [...] marca 2015 r., doręczonym w dniu [...] marca 2015 r., poinformowano [...] o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie. Poinformowano również wnioskodawcę o możliwości zapoznania się z aktami, w terminie 7 dni. W odpowiedzi [...] wskazał, że nie posiada żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie. W dniu [...] maja 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] wydał decyzję nr [...], w której na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 t.j. z późn. zm., zwanej dalej k.p.a.) w związku z art. 123 oraz art. 30 ustawy z dnia października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121, zwanej dalej u.s.u.s.) umorzył postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek oraz na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 123 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. umorzył postępowanie w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będącymi płatnikami składek. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 ww. ustawy. Inaczej mówiąc, w stosunku do zadłużenia w części finansowanej przez ubezpieczonych nie mają zastosowania przepisy dotyczące ulg i umorzeń. W związku z powyższym Zakład uznał dalsze postępowanie w tej części za bezzasadne i postanowił je umorzyć jako bezprzedmiotowe. Ponadto, w związku z zakresem podmiotowym i przedmiotowym art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należy umorzyć postępowanie w stosunku do należności przypadających za ubezpieczonych (z wyłączeniem pracodawcy), zarówno w zakresie należnych za ubezpieczonych składek, jak i przypadających od nich odsetek. Zgodnie z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W odniesieniu do przytoczonych artykułów zastosowanie ma art. 105 § 1 k.p.a., który jednoznacznie zakłada, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Według orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r. (wyrok NSA III SA 2225/01) przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany do wydawania rozstrzygnięć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawomocnieniu lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Organ wskazał, że z przepisu art. 105 § 1 k.p.a. jednoznacznie wynika, iż postępowanie administracyjne nie może toczyć się w sytuacji, gdy w jego toku przestał istnieć jego przedmiot. W doktrynie podkreśla się, że przedmiot postępowania wiąże się ze stosowaniem przez organ publiczny przepisów materialnego prawa administracyjnego i przyjmuje się, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a., ma miejsce, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co uniemożliwia wydanie decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 1998 r. sygn. akt I SA/Łd 1025/96). Według stanowiska organu w przedstawionym stanie faktycznym zachodzą przesłanki określone w art. 105 §1 Kpa. Dlatego też organ uznał, że wobec faktu, iż dalsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe niezbędne jest umorzenie postępowania. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał, że na podstawie tych samych przesłanek wcześniej umorzono mu należności z tytułu składek. Podkreślił, że kwotę zasiłku przeznacza w całości na utrzymanie. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2015 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 ww. ustawy. Inaczej mówiąc, w stosunku do zadłużenia w części finansowanej przez ubezpieczonych nie mają zastosowania przepisy dotyczące ulg i umorzeń. W związku z zakresem podmiotowym i przedmiotowym art. 28 ust 3a u.s.u.s., należy umorzyć postępowanie w stosunku do należności przypadających za ubezpieczonych (z wyłączeniem pracodawcy), zarówno w zakresie należnych za ubezpieczonych składek, jak i przypadających od nich odsetek. Celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty, bowiem temu służy działalność organu administracji publicznej. Przesłanki umorzenia postępowania powstają zawsze i tylko w konkretnej sprawie administracyjnej, dotyczącej indywidualnie oznaczonej osoby. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. W odniesieniu do przytoczonych artykułów zastosowanie ma art. 105 § 1 k.p.a., który jednoznacznie zakłada, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Wskazany przepis określa regułę umożliwiającą umorzenie postępowania administracyjnego tj. umorzenie z urzędu. Ustalenie istnienia tej przesłanki stwarza dla organu prowadzącego postępowanie obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji, bowiem nie ma podstaw do rozstrzygania sprawy co do meritum przedstawionego we wniosku o wszczęcie postępowania. Zatem umorzenie takie jest obligatoryjne dla organu prowadzącego postępowanie, a dalsze prowadzenie postępowania stanowiłoby o jego wadliwości, mającej niewątpliwy wpływ na stan sprawy. Na powyższą decyzję skarżący [...] wniósł skargę, w której wskazał, że z decyzją nie można się zgodzić, gdyż jest ona krzywdząca. Skarżący podtrzymał stanowisko, że wcześniej, na podstawie tych samych argumentów umorzono należności z tytułu składek. Skarżący zarzucił również, że nie otrzymał informacji o możliwości umorzenia składek na podstawie ustawy abolicyjnej. Podkreślił, że ocena sytuacji zobowiązanego powinna być dokonana według stanu z chwili orzekania, a ustalenia organu odnośnie przyszłej poprawy tego stanu majątkowego mają znaczenie drugorzędne. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 t.j.), dalej k.p.a. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2015 r. umarzającą postępowanie administracyjne w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek oraz w części dotyczącej składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek. Podstawą wydanych decyzji jest art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Regulacja ta w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajduje umocowanie w art. 123 u.s.u.s., który stanowi, iż w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że jednym z przejawów bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, prowadzącym do umorzenia tego postępowania, jest sytuacja, w której organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego oz. w Łodzi z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie postępowań z zakresu ubezpieczeń społecznych z sytuacją taką mamy do czynienia jeżeli ich przedmiotem jest umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędacych płatnikami składek. Zważywszy bowiem na art. 30 u.s.u.s., w stosunku do tego typu składek wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 28 u.s.u.s. Wobec tego postępowanie administracyjne w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1357/09, CBOSA). Nie budzi zatem wątpliwości, że Zakład umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, działając w zgodzie z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. Jednocześnie organ ten zasadnie nie objął tym rozstrzygnięciem należności skarżącego z tytułu odsetek za zwłokę powstałych w wyniku nieopłacenia powyższych składek. Jak bowiem słusznie podkreśla się w orzecznictwie, bezprzedmiotowość postępowania nie dotyczy w takiej sytuacji pozostałych elementów wspomnianych składek - odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 46/11). W niniejszej sprawie nastąpiło również umorzenie postępowania w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, jednakże finansowanych przez płatnika. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części dotyczącej należności za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek mogą być zatem umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Nie mogą one być natomiast umarzane w uzasadnionych przypadkach w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie Sądu zasadne było zatem umorzenie przez organ administracji publicznej postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek. Skoro zatem rozpoznanie tego wniosku na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. było niemożliwe uznać należało, że wniosek ten, w tym zakresie, stał się bezprzedmiotowy w świetle art. 105 k.p.a. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że postępowanie organu, w zakresie decyzji umarzającej postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego, zostało przeprowadzone prawidłowo. Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a w niniejszej sprawie nie doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy lub innego naruszenia przepisów postępowania albo przepisów prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd skargę oddalił.