III SA/Po 1031/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 września 2017 r. sygn. akt III SA/Po 1031/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2016 roku, Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 31 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J. W. (dalej: Skarżący, Wnioskodawca) na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]. Pismem z dnia 25 lipca 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożony przez skarżącego bezpośrednio do sądu odwoławczego, wniosek o przyznanie prawa pomocy wypełniony na urzędowym formularzu. Z treści złożonego wniosku wynikało, że ze skarżącym nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym żadne osoby. Wnioskodawca oświadczył również, że obecnie nie posiada żadnych dochodów, ani żadnych nieruchomości, oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych i w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych (udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych), a także żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000,00 zł, nie posiada również żadnych zobowiązań. W uzasadnieniu wniosku zaznaczył, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika, która jest niezbędna do złożenia skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca oświadczył, że jego bieżące koszty utrzymania są pokrywane z prowadzonej działalności gospodarczej oraz dodatków rodzinnych oraz programu 500+, natomiast średnie miesięczne koszty utrzymania określił w następujący sposób: czynsz za mieszkanie – [...] zł, energia elektryczna – ok. [...] zł, alimenty – [...] zł, spłata rat kredytu – [...] zł. Z przedłożonego oświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016 roku wynika, że wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości [...] zł oraz poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, przez co przyniosło dochód w wysokości [...] zł. W ramach kolejnego wezwania do wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy wyjaśnił on, że uzyskuje z tytułu programu 500+ kwotę [...]zł, z tytułu alimentów kwotę [...]zł oraz pobiera zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł. Natomiast działalność gospodarcza związana z zakupem i sprzedażą towarów handlowych, tj. wyrobów tytoniowych, wyrobów alkoholowych, napojów bezalkoholowych i drobnych artykułów spożywczych, w okresie od stycznia do sierpnia 2017 roku, przyniosła przychód w wysokości [...] zł oraz pociągnęła za sobą koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt III SA/Po 1031/16 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że J. W. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca pobiera miesięcznie świadczenia publiczne w wysokości [...] zł oraz finansuje swoje bieżące wydatki z przychodów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, z której uzyskuje on środki finansowe (wnioskodawca uzyskał w 2016 roku przychód w wysokości [...] zł). Poniesiona przez wnioskodawcę strata w prowadzonej działalności gospodarczej nie może zaś uzasadniać przyznania prawa pomocy, albowiem sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadnia oceny że nie dysponuje on wystarczającymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] września 2017 r. J. W. wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że sąd rozpoznając wniosek o udzielenie prawa pomocy przyjął jedynie możliwość przyznania takiej pomocy w całości, podczas gdy w ocenie strony należało rozpatrzyć możliwość udzielenia prawa pomocy choćby w części. Wnioskodawca dodał, że aktualnie nie posiada możliwości poniesienia kosztów pełnomocnika w toczącym się postępowaniu, a odmowa przyznania mu prawa pomocy narusza jego interes prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Zasadą jest obowiązek stron do ponoszenie kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domaganie się przez wnioskodawcę przyznania mu prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawanie jest wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych ( por. komentarz do art. 246, teza 9, str. 967, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pod. red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, komentarz wydanie III). Wykazanie tych okoliczności ciąży na wnioskodawcy, który w złożonym oświadczeniu oraz ewentualnych odpowiedziach na wezwanie sądu winien w sposób nie budzący wątpliwości rzetelnie wskazać na okoliczności związane z zajściem przesłanek do przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zasadne jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym czy częściowym, w tym kosztów zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika. Należy zauważyć, że wnioskodawca nie pozostaje bez środków do życia, nie jest osobą bezrobotną, od 2008r. prowadzi działalność gospodarczą. Słusznie więc referendarz sądowy stwierdził, iż poniesiona przez wnioskodawcę strata w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie uzasadnia oceny, że nie dysponuje on wystarczającymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów postępowania. Szczególnie w przypadku gdy prowadzona przez niego działalność gospodarcza związana jest z uzyskiwaniem przychodów w bardzo dużej wysokości (wnioskodawca w okresie od stycznia do sierpnia 2017 roku uzyskał przychód w wysokości [...] zł). Sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza orzeka reformatoryjnie a nie kasacyjnie, nie jest więc związany ustaleniami faktycznymi oraz prawnymi dokonanymi przez referendarza. Na podstawie zgromadzonego materiału w przedmiocie rozpoznania przedmiotowego wniosku w ocenie Sądu wnioskodawca z uwagi na liczne rozbieżności w oświadczeniu majątkowym i pismach z [...] i [...]08.2017r. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w rezultacie prowadzi do odmowy przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca dwukrotnie wzywany w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia danych zawartych w oświadczeniu majątkowym, udzielił odpowiedzi, na podstawie których nie można było ustalić spełnienia warunków do przyznania prawa pomocy. W oświadczeniu złożonym ze świadomością odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wnioskodawca wskazał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym (rubryka 6). W pismach z [...].2017r. jako dochód wskazywał świadczenia przyznawane na dzieci rodzicom, z którymi te dzieci zamieszkują. W oświadczeniu wskazał, że nie posiada mieszkania ani żadnej nieruchomości, w piśmie z [...] sierpnia 2017r. jako koszty wskazał czynsz i opłaty za energię elektryczną w wysokości [...] zł miesięcznie, co przy samotnym mieszkaniu jest kwotą wysoką. W oświadczeniu podał, że nie posiada żadnych zobowiązań, w tym m.in. kredytów, kosztów czynszu, kosztów ponoszonych za mieszkanie ( rubryka 11), a w piśmie z [...].08.2017r. wskazał w/w czynsz i opłaty a także ratę kredytu [...] zł i alimenty [...] zł. W piśmie z [...].08.2017r. zatytułowanym prośba podał, że ma na utrzymaniu czwórkę dzieci oraz płaci alimenty, a w piśmie z 31.08.2017r. w którym wskazywał na pobierane świadczenia "przez nas", co przeczyło prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego, wskazał alimenty w kwocie [...]zł jako świadczenia pobierane a nie jako własne zobowiązanie. W oświadczeniu w rubryce 10, w której należało podać dochody, wpisał " nie dotyczy", podczas gdy w piśmie z [...]08.2017r. podał, że bieżące koszty utrzymania pokrywane są z prowadzonej działalności gospodarczej, dodatków rodzinnych i programu 500+. Wezwany o określenie wysokości bieżących kosztów utrzymania i z jakich środków je pokrywa poza opisanymi wyżej informacjami pozostającymi w sprzeczności z danymi zawartymi w oświadczeniu nie podał innych kosztów, które ponosi. Nie wykazał więc w sposób nie budzący wątpliwości swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej, co czego jako wnioskujący o przyznanie prawa pomocy był zobowiązany, co skutkowało odmową przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym jak i częściowym. Podkreślić należy, że był dwukrotnie wzywany do uzupełnienia złożonego oświadczenia a składane przez niego dodatkowe wyjaśnienia były rozbieżne, niekompletne i niejasne. Jak już wyżej wskazano to na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek składania jasnych, wyczerpujących i rzetelnych wyjaśnień. Sąd nie ma obowiązku poszukiwania za stronę informacji, które obrazują jego rzeczywista sytuacje materialna i rodzinną. Na etapie prowadzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczenia majątkowego strony, uzupełnionego ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. W sytuacji gdy ocena oświadczenia uzupełnionego pismami, jak w niniejszej sprawie budzi wątpliwości, co do jej rzetelności, nie ma podstaw do pozytywnego uwzględniania wniosku, czy ponownego wzywania o uzupełnienie oświadczenia. W sprzeciwie wnioskodawca nie wskazał żadnych okoliczności, które pozwalałyby na pozytywne uwzględnienie jego wniosku. To, że referendarz orzekł o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wpływa na ocenę trafności rozstrzygnięcia. Rozpoznając tego typu wniosek referendarz nie jest związany żądaniem strony w omawianym zakresie. Jednak nie może wyjść poza ramy wyznaczone treścią rubryki [...] złożonego na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca w tej rubryce pozostawił żądanie co do prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym jak i częściowym. W piśmie z [...].08.2017r. wnioskodawca wniósł o przyznanie adwokata z urzędu, nie wskazując jednocześnie, że cofa wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym zawarte w formularzu wniosku. Referendarz nie wyszedł więc poza granice wniosku złożonego na formularzu a wydane przez niego rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Skarżący w sprzeciwie w istocie nie przedstawił żadnych nowych okoliczności wpływających na odmienną ocenę jego możliwości finansowych, ograniczając się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny referendarza. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego – w tym koszty sądowe, nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił zaistnienia takiej okoliczności i nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ani pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.