III SA/Po 104/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek (spr.) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska As. sąd. Szymon Widłak Protokolant : sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi G.G., W.G., B.K., G.K., K.W. i B.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dot. przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej jako opuszczonej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ Sz. Widłak /-/ T. M. Geremek /-/ W. Długaszewska WSA/wyr. 1- sentencja wyroku Samorządowe kolegium Odwoławcze decyzją z [...]. po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika G.G. i pozostałych spadkobierców po K.K> i S.W. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]., nr [...] w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej jako opuszczonej, położonej we wsi S. gmina O., odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji. Organ administracji uznał, że zgodnie z art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem (Dz. U. nr 18 poz. 107) oraz art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem (Dz. U. Nr 39 poz. 174 ze zm.) a także w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (DZ. U. Nr 39 poz. 198) przedmiotowe gospodarstwo jako opuszczone, mogło być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, przy czym stosownie do § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia – "za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę." Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...]. utrzymało w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie, podtrzymując przepisy i argumentację wcześniejszą. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył w imieniu G.G., W.G., B.K., G.K., K.W. oraz B.S. pełnomocnik zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów art. 10 § 1, 64 § 2, 107 § 3, 77, 80, 156 § 1 pkt 2 i 4 Kpa Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji obu instancji. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, poprzez wyczerpującą analizę materiału dowodowego zebranego w sprawie. Rozstrzygnięcia administracji publicznej podejmowane w formie decyzji administracyjnej zgodnie z przepisem art. 107 Kpa obwarowane są prawno – procesowym obowiązkiem uzasadnienia orzeczenia kończącego sprawę. Zgodnie z obowiązującym prawem, uzasadnienie jest koniecznym elementem decyzji a jego prawidłowa konstrukcja warunkuje legalność podjętego rozstrzygnięcia. Strony postępowania mają bowiem prawo poznać motywy rozstrzygnięcia, które winny przekonać ją co do trafności orzeczenia. Konstrukcja uzasadnienia i jego treść w sposób bezpośredni wpływa na ocenę prawidłowości decyzji administracyjnej w zakresie oceny realizacji przez organ obowiązków procesowych wyrażonych w zasadach ogólnych postępowania administracyjnego, przede wszystkim w przepisie art. 11 Kpa – obowiązku wyjaśniania przesłanek zasadności rozstrzygnięcia oraz w art. 8 Kpa – zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i podnoszenia ich świadomości i kultury prawnej. Zgodnie z przepisem art. 107 § 1 i § 3 Kpa decyzja winna zawierać uzasadnienie faktyczne a także wyjaśnienie podstaw prawnych z przytoczeniem przepisów prawa. Chodzi więc o proste i przejrzyste odtworzenie procesu decyzyjnego prowadzącego do ostatecznego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł jak również przyczyny z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno także w sposób jednoznaczny wskazywać jakie są ustalenia organu prowadzącego postępowanie a więc niedopuszczalne jest oparcie rozstrzygnięcia na przedstawieniu tylko i wyłącznie możliwych wersji stanu faktycznego, zwłaszcza gdy mogą one stanowić podstawę dla odmiennych rozstrzygnięć. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja SKO nie jest zgodna z ustawowym wzorcem i nie realizuje modelu uzasadnienia nakazanego przez ustawodawcę. Organ II instancji zamiast wskazywać na dowody i fakty, poddawać je ocenie, wskazać co uznał za udowodnione, przekonywać stronę o słuszności decyzji, ogranicza się do przytaczania opisów ustaleń, cytuje treść pism, decyzję pierwszoinstancyjną oraz przepisy prawne. Z uzasadnienia nie wynika, czy organ wziął pod uwagę przy wydawaniu decyzji wszystkie fakty podnoszone przez pełnomocnika skarżących. Pojawia się natomiast arbitralne twierdzenie, iż przedmiotowe gospodarstwo zostało opuszczone, co organ stwierdził na podstawie możliwego do pozyskania materiału w sprawie. Z powyższego wynika, że nie ustalono w sposób jednoznaczny, nie budzący wątpliwości czy istotnie przedmiotowa nieruchomość została opuszczona, czy też nie. Rzeczą zrozumiałą jest, że z uwagi na upływ czasu postępowanie dowodowe jest utrudnione, a dotarcie do prawdy trudne, lecz nie zwalnia to organu od przeprowadzenia własnego wnikliwego postępowania wyjaśniającego, czego organy administracji nie uczyniły. Odmienna ocena materiału dowodowego, niż prezentowana przez pełnomocnika skarżących, dokonana przez SKO choć dopuszczalna, winna być poparta konieczną analizą materiału dowodowego i właściwie uzasadniona. W myśl przepisu art. 80 Kpa organ winien dokonać oceny czy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały udowodnione. Jedną z zasad postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. Swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest jednak oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się fakt, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, winna być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych zasad tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (zob. wyrok NSA, z dnia 13 czerwca 2000 r., I SA/Ka 2160/98). Jako dowolne należy traktować wszelkie ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (zob. wyrok NSA, z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99). Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia zaś jest nieprzekonywujące i nie daje odpowiedzi na pytanie, które twierdzenia organu, spośród mogących spełniać rolę ustaleń faktycznych legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto uzasadnienie przedmiotowej decyzji odbiega w sposób rażący od zasad ogólnych postępowania administracyjnego, przede wszystkim zasady – obowiązku wyjaśniania przesłanek zasadności rozstrzygnięcia oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i podnoszenia ich świadomości i kultury prawnej, co w efekcie przesądza o istotnej wadliwości zaskarżonej decyzji. Sąd stoi na stanowisku, iż uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji administracyjnej stanowi jej element niezbędny, istotny z punktu widzenia zakresu zastosowania wielu norm prawnych a co za tym idzie posiada ogromne znaczenie dla oceny praworządności działania administracji publicznej. Wobec wskazanych powyżej istotnych uchybień, kontrola prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego stała się niemożliwa. Sąd administracyjny nie jest od tego by wyręczać organy administracji własną oceną materiału zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym i na jego podstawie w oparciu o jego ocenę orzekać w sprawie. Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jako nie odpowiadającą prawu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.), orzekając jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postanowiono zgodnie z art. 200 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono z mocy art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ W. Długaszewska /-/ T.M. Geremek /-/ Sz. Widłak T.M.d