III SA/Po 1089/12

Dnia 22 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi J W na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P z dnia ... r. nr ... w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek oddala skargę Pismem z dnia 5 marca 2012 r. J W wniósł o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, powołując się na swoją trudną sytuację finansową i materialną. Decyzją z dnia 8 maja 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w zw. z art. 105 § 1 kpa: - na podstawie art. 28 ust. 1 i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek – na ubezpieczenie społeczne za okres 08/2009-11/2010 w kwocie 2.048,29 zł i na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2006-01/2007, 03/2007-02/2012 w kwocie 15.151,62 zł. - na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek – na ubezpieczenie społeczne za okres 08/2009-11/2010 w kwocie 4.513,65 zł wraz z odsetkami, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2006-01/2007, 03/2007-02/2012 w kwocie 15.151,62 zł wraz z odsetkami oraz na FP i FGŚP za okres 08/2009-11/2010 w kwocie 350,55 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek – zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednak w myśl art. 30 powołanej ustawy przepis ten nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek. Oznacza to więc, iż składki za zatrudnianych pracowników w części finansowanej przez nich samych nie mogą być przedmiotem postępowania umorzeniowego. Organ wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez ZUS umorzone, mimo braku ich całkowitej ściągalności. Przepis ten nie znajduje wobec tego zastosowania do składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek. Wobec braku podstaw prawnych do rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia przedmiotowych składek postępowanie w sprawie umorzenia tych należności jako bezprzedmiotowe należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 kpa. J W wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się umorzenia należności z tytułu składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 27 lipca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podał, jak w decyzji z 8 maja 2012 r., że art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. wyraźnie wyklucza, na podstawie art. 28 ust. 1 powyższej ustawy, możliwość umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami tych składek. Zakład wyjaśnił ponadto brak podstaw do prowadzenia postępowania na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wskazał na konieczność wydania w takiej sytuacji decyzji o umorzeniu postępowania – tj. orzeczenia formalnego, nie kończącego postępowania merytorycznym rozstrzygnięciem. J W wniósł do Sądu skargę na powyższą decyzję, domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy i umorzenia spornych zaległości. Wskazał na swoją aktualną sytuację materialną, stwierdzając m. in., że jest współwłaścicielem mieszkania w P (w ½ części), obciążonego hipoteką. Skarżący podkreślił też, że jest z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a. sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania i nie są uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. W rozpatrywanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek. Podstawą do ubiegania się o umorzenie ww. należności z tytułu nieopłaconych składek, były wskazane we wniosku okoliczności związane z trudną sytuacją materialną skarżącego i jego rodziny. Zgodnie z powołanym w obu decyzjach ZUS przepisem art. 28 ustawy z dnia 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), dalej u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. W myśl ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Według zaś ust. 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: – dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, – sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, – nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, – wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, – naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, – jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Pod pojęciem należności z tytułu składek należy, zgodnie z art. 24 ust. 2 cytowanej ustawy rozumieć: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Jednocześnie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: – gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, – poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, – przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powołana powyżej regulacja dotyczy wyłącznie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Umorzeniu na tej podstawie nie podlegają zatem składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami. Tak więc powoływanie okoliczności, które mogą stanowić w świetle wskazanego wyżej art. 28 ust. 1, ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, może mieć znaczenie tylko w przypadku rozpoznawania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2676/07, Lex nr 505502, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 702/08, Lex nr 522555). Art. 30 u.s.u.s. stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Zgodnie z treścią art. 32 powoływanej ustawy do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych w zakresie umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Wobec powyższego, skoro wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek obejmował również składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), niebędących jednocześnie płatnikami składek, właściwym rozstrzygnięciem było umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 Kpa. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 495/08, Lex nr 484058). W tym stanie rzeczy zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami tych składek w pełni odpowiada prawu. W tej sytuacji Sąd, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.