III SA/Po 1119/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr) As. sąd. Szymon Widłak Protokolant : sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi Spółki "A" na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia [...] marca 2002r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła postanawia umorzyć postępowanie /-/Sz. Widłak /-/W. Długaszewska /-/M. Kosewska W dniu [...] lipca 2000 r. przez przejście graniczne Terminal S. wprowadzono na polski obszar celny towar w postaci papierosów o wartości [...] USD, przeznaczony dla firmy "B" z Mołdawii, przewożony w ramach wspólnej procedury tranzytowej i objęty notą tranzytową [...] (świadectwo przekroczenia granicy [...]), którą należało zakończyć w Oddziale Celnym w D. w terminie do dnia [...] sierpnia 2000r. Towar ten i dotyczące go dokumenty nie zostały jednak przedstawione w zakreślonym terminie, albowiem w dniu [...] sierpnia 2000r. nastąpiła kradzież papierosów wraz ze środkiem przewozowym (tj. samochodem ciężarowym marki MAN nr rej. [...] wraz z naczepą nr rej. [...]). Z tego względu w dniu [...] grudnia 2000r. Dyrektor Urzędu Celnego wszczął postępowanie celne w sprawie niezakończenia procedury tranzytu opisanego powyżej towaru. Następnie w dniu [...] października 2001r. Dyrektor Urzędu Celnego , działając na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 2 § 2, art. 13 § 1, art. 35, art. 38, art. 36 § 2, art. 98, art. 190 § 1 pkt 28, art. 211, art. 214 § 2, art. 221, art. 222 § 1, art. 223, art. 226 i art. 231 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. - Kodeks celny oraz art. 11, art. 22 ust. 1, art. 34 ust. 1 i art. 37 ust. 3 załącznika nr 1 Konwencji z dnia 20 maja 1987r. o wspólnej procedurze tranzytowej (Dz. U. z 1998r., nr 46, poz. 290) i Taryfy celnej importowej stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. nr 107, poz. 1217), wydał decyzję nr [...] wymierzającą cło w kwocie [...] zł wraz z odsetkami naliczonymi od tego cła za okres od [...] sierpnia 2000r. do dnia wydania decyzji - w kwocie [...] zł. Ponadto organ celny dokonał w przedmiotowej decyzji obliczenia podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług VAT wraz z odsetkami od kwot należności nie uiszczonych w terminie. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Urzędu Celnego podniósł, że na skutek kradzieży sporny towar został usunięty spod dozoru celnego, wobec czego nie spełniono warunków procedury tranzytu i zgodnie z art. 211 § 2 Kodeksu celnego powstał dług celny w przywozie. Ponieważ nie ustalono tożsamości sprawców przestępstwa, za dłużników uznano osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania przedmiotowej procedury tranzytu - firmę "A" z siedzibą w A. (Belgia) jako głównego zobowiązanego oraz Spółkę "D" z o.o. z P. jako przewoźnika (na podstawie art. 211 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego). Są oni przy tym, zdaniem organu I instancji, zobowiązani solidarnie do zapłacenia kwoty wynikającej z obliczonego długu celnego. Organ celny podniósł, iż co prawda dług celny w przywozie nie powstaje - zgodnie z art. 214 § 1 Kodeksu celnego - przy całkowitym zniszczeniu lub ostatecznej utracie towaru ze względu na jego charakter, jednakże nie dotyczy to wypadku jego kradzieży (art. 214 § 2 powołanej powyżej ustawy). Jako podstawę prawną nałożenia obowiązku uiszczenia odsetek wskazano art. 242 § 3 Kodeksu celnego, zgodnie z którym należy je pobierać od dnia powstania długu celnego, czyli od daty kradzieży ([...] sierpnia 2000r.). W odwołaniu firma "B" zarzuciła organowi celnemu I instancji poważne naruszenie art. 121, 123 i 165 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego poprzez nie powiadomienie strony o wszczęciu postępowania celnego, uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie, nieprzetłumaczenie decyzji nr [...]. Powyższe uchybienia, w jej ocenie, stanowią podstawę stwierdzenia nieważności postępowania. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 31 Konwencji o wspólnej procedurze tranzytu poprzez pominięcie okoliczności, iż gwarant jest całkowicie zwolniony ze swoich zobowiązań po upływie 12 miesięcy od chwili zarejestrowania zgłoszenia tranzytowego [...], jeżeli nie został poinformowany o niezwolnieniu noty tranzytowej. W piśmie z dnia [...] października 2001r., uzupełniającym odwołanie strona podniosła, że nieprzetłumaczenie doręczanych jej pism naruszyło również, w jej ocenie, art. 20 i art. 21 tytułu V dodatku do załącznika nr IV oraz art. 17 załącznika nr 4 do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej. Zarzuciła także naruszenie art. 13 ust. 2 powyższej Konwencji poprzez nie powiadomienie belgijskich władz celnych o nieprawidłowościach w przedmiotowej procedurze tranzytu, naruszenie art. 114 ust. 3 Konwencji przez przyjęcie, że rabunek nie jest przypadkowym zdarzeniem losowym zwalniającym od obowiązku uiszczenia ceł oraz art. 118 ust. 2 i ust. 3 poprzez nie powiadomienie kraju wyjścia o niezwolnieniu noty tranzytowej [...]. Organ celny miał też bezzasadnie zignorować art. 115 Konwencji, zgodnie z którym główny zobowiązany staje się dłużnikiem dopiero w sytuacji, gdy nie można ustalić innych podmiotów wymienionych w tym przepisie. Decyzją z dnia [...] marca 2002r., nr [...], Prezes Głównego Urzędu Ceł na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 98, art. 211 § 1 i § 2, art. 221 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001r., Nr 75, poz. 802), art. 11 załącznika nr 1 do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej sporządzonej w Interlaken dnia [...] maja 1987r. (załącznik do Nr 46 Dz. U. poz. 290 z dnia 11 kwietnia 1998r.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że to firma "A" jako zgłaszająca papierosy do wspólnej procedury tranzytowej jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia przedmiotowego długu celnego, pomimo tego, że z oczywistych względów nie odpowiada za kradzież towaru. Drugim podmiotem odpowiedzialnym jest natomiast spółka "D" , a odpowiedzialność obu podmiotów ma charakter solidarny na zasadzie art. 221 Kodeksu celnego. Zdaniem organu II instancji, ponieważ w toku procedury tranzytu [...] stwierdzono naruszenie przepisów dotyczących usunięcia towaru spod dozoru celnego, polski organ celny był władny - na podstawie art. 34 ust. 1 Załącznika nr 1 do powyżej cytowanej Konwencji - do pobrania cła na podstawie Kodeksu celnego. Odpowiedzialność określonych podmiotów jest przy tym odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka, wobec czego organy celne nie badają stopnia przyczynienia się danego dłużnika do niewykonania obowiązków wynikających z procedury tranzytu. Według organu odwoławczego strona błędnie powołała się na art. 115 Konwencji w brzmieniu obowiązującym w sprawach dotyczących przywozu celnego dokonywanego po dniu [...] lipca 2001r., albowiem przedmiotowa sprawa dotyczy przewozu dokonanego rok wcześniej. Odnosząc się natomiast do ostatecznego postanowienia z dnia [...] lutego 2002r., nr [...] - odmawiającego zawieszenia postępowania celnego ze względu na niezakończenie postępowania karnego prowadzonego w sprawie przedmiotowej kradzieży - Prezes Głównego Urzędu Ceł podkreślił, iż okoliczność ta nie stanowi, w myśl art. 273 Kodeksu celnego, przeszkody do wymierzenia cła. Podzielił również argumentację organu I instancji odnośnie prawidłowości naliczenia odsetek, liczonych od dnia powstania długu celnego, czyli od momentu kradzieży. Organ II instancji stwierdził ponadto, że co prawda zgodnie z Konwencją z dnia 20 maja 1987r. zwolnienie od długu zachodzi przy zniszczeniu towaru, ale nie można o tym mówić w przypadku jego kradzieży, która nie oznacza przecież unicestwienia danego produktu, a jedynie zmianę jego posiadacza. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku tłumaczeń pism procesowych organu I instancji organ odwoławczy wskazał, że organy państwa polskiego używają w toku prowadzonych przez siebie postępowań wyłącznie języka polskiego jako języka urzędowego. Pismem z dnia [...] kwietnia 2002r. firma "A" wniosła skargę na powyższą decyzję i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] grudnia 2002r. wydaną przez Dyrektora Urzędu Celnego , domagając się ich uchylenia. Wskazała na naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności: - art. 187 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego przez wydanie postanowienia bez zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego, polegające na nie przeczytaniu w całości akt sprawy, nieuwzględnieniu pism strony, nie zapoznaniu się z aktami sprawy karnej, pominięcie okoliczności, iż część towaru została odnaleziona przez organy ścigania wobec czego dług celny uległ zmniejszeniu, - art. 122 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego przez wydanie decyzji z pominięciem drugiego wniosku strony dotyczącego zawieszenia postępowania z powodu odnalezienia części towaru, który został usunięty spod dozoru celnego, przez wydanie decyzji, która utrzymuje w całości w mocy decyzję organu I instancji mimo odnalezienia części towaru, podczas trwania postępowania odwoławczego, co jest okolicznością mającą wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, przez nie dołożenie należytej staranności by wyjaśnić stan faktyczny sprawy i brak współpracy z organami ścigania w celu należytego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego i ustalenia osób odpowiedzialnych za usunięcie towaru spod dozoru celnego, - art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez uznanie, iż toczące się postępowanie karne mające na celu ustalenie sprawców rozboju, nie stanowi w niniejszym postępowaniu celnym zagadnienia wstępnego, - art. 172 i 177 oraz art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeks celny przez brak powiadomienia strony o toczącym się postępowaniu karnym mającym na celu ustalenie sprawców przestępstwa i nie doręczenie stronie jakiegokolwiek pisma, z którego wynikałyby jakiekolwiek informacje w przedmiocie toczącego się postępowania karnego, przez co strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, - art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej przez nieprzetłumaczenie przez organ celny I instancji postanowienia o wszczęciu postępowania celnego, postanowienia o wyznaczeniu 3-dniowego terminu wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji oraz brak pouczenia strony o obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w kraju i przez co pozbawiono stronę możności obrony jej praw w postępowaniu, - art. 122 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego oraz art. 20 i art. 21 tytułu V dodatku do załącznika nr 4 oraz art. 17 załącznika nr 4 do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej przez nieprzetłumaczenie żadnego z pism doręczonych stronie na język ojczysty, przez co strona nie była w ogóle zorientowana czego dotyczy decyzja i postanowienie organu celnego, a tym samym nie mogła brać udziału w postępowaniu i była pozbawiona możności obrony swoich praw, - art. 118 ust. 2 i ust. 3 Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej przez brak powiadomienia kraju wyjścia o nie zwolnieniu noty tranzytowej [...], mimo upływu 12 miesięcznego terminu od daty przyjęcia zgłoszenia tranzytowego, - art. 125, 139 § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeks celny przez nieterminowe zakończenie postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2003r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu, to jest decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2003r. na okoliczność, iż część towaru objęta sporną procedurą tranzytu nr [...] [...] została powrotnie wywieziona poza polski obszar celny, a zatem zobowiązanie celne i podatkowe dotyczące skarżącej w tej części nie istnieje, co już samo przez się powoduje, iż zaskarżona decyzja jest wadliwa. Po wniesieniu skargi, z uwagi na odzyskanie przez polskie organy ścigania części skradzionych w dniu [...] sierpnia 2000r. papierosów, Dyrektor Izby Celnej w dniu [...] maja 2003r. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją ostateczną z dnia [...] marca 2002r., nr [...] Prezesa Głównego Urzędu Ceł i decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r., nr [...], wydaną na podstawie art. 245 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, art. 98, art. 211 § 1 i § 2, art. 221, art. 226 Kodeksu celnego oraz art. 2 lit. d, art. 11, art. 34 ust. 1 i art. 37 ust. 3 Załącznika nr 1 Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej sporządzonej w Interlaken dnia 20 maja 1987r. (Dz. U. z 1998r., nr 46, poz. 290) uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] marca 2002r. w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Dyrektora Urzędu Celnego , nr [...], z dnia [...] października 2001r. w zakresie ilości i wartości towaru, podstawy wymiaru i kwoty cła oraz wysokości odsetek. Natomiast w pozostałej części decyzję pozostawił bez zmian. Zgodnie z wymienioną decyzją określona została prawidłowa ilość towaru (zmniejszona) na 7.342.400 sztuk, o wartości [...] USD ([...] zł) i kwota cła [...] zł oraz odsetek w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu opisanej powyżej decyzji Dyrektor Izby Celnej podał, że po odnalezieniu w dniu [...] sierpnia 2000r. części skradzionego uprzednio towaru, część została ponownie skradziona z magazynu dowodów rzeczowych, a 437.600 sztuk papierosów została zwrócona producentowi firmie "E" w Szwajcarii. W związku z wywiezieniem poza polski obszar celny wskazanej powyżej ilości papierosów Dyrektor Izby Celnej umniejszył o tę ilość towar podlegający procedurze celnej. Odpowiednio została również obniżona wartość celna przedmiotowego towaru, wymiar cła i odsetek. Następnie w piśmie z dnia [...] września 2003r. skarżąca w uzupełnieniu złożonej w dniu [...] kwietnia 2002r. skargi wniosła o powołanie nowych faktów i dowodów, na które nie mogła powołać się wcześniej tj. na decyzję z dnia [...] sierpnia 2003r., Nr [...] . Natomiast w piśmie z dnia [...] października 2004r. skarżąca poinformowała, że podtrzymuje wszystkie zarzuty formalne i materialne przedstawione w przedmiotowej skardze. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005r., sygn. akt 3/I SA/Po 1266/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 125 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zawiesił postępowanie, bowiem w ocenie Sądu rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy zainicjowanej wniesieniem skargi w dniu [...] kwietnia 2002r. zależy od wyniku będącego w toku postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego przed tutejszym Sądem na skutek skargi wniesionej przez skarżącą Spółkę "A" z dnia [...] września 2003r., od decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2003r., Nr [...], sygn. akt 3/I SA 2372/03, albowiem decyzja ta została wydana w wyniku wznowienia postępowania z urzędu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] marca 2002r., Nr [...] , która jest przedmiotem zaskarżenia rozpatrywanej skargi. Na powyższe postanowienie firma "A" , pismem z dnia [...] maja 2005r. wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu domagając się jego uchylenia. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2005r., sygn. akt I GZ 93/05 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie, uzasadniając, iż wbrew stanowisku strony skarżącej niedopuszczalna byłaby ocena zgodności z prawem decyzji z pominięciem skutków decyzji wydanej w trybie wznowienia postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją skoro decyzja ostateczna w części przestała funkcjonować w obrocie prawnym. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006r. sygn. akt 3/I SA/Po 2372/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę firmy "A" na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2003r., Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła. Wyrok stał się prawomocny z dniem 29 czerwca 2006r. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2006r., sygn. akt 3/I SA/Po 1266/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podjął postępowanie w sprawie. Na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2007r. pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, że w całości podtrzymuje wniesioną skargę, jednocześnie przyznał, że zakresem zaskarżenia nie jest objęta stawka celna oraz kod taryfy celnej przyjęte w decyzji z dnia [...] października 2001r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie sprawy. W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r., Nr [...] podjętą w trybie wznowienia postępowania po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] marca 2002r., Nr [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] października 2001r., Nr [...] w zakresie ilości i wartości towaru, podstawy wymiaru i kwoty cła oraz wysokości odsetek. Natomiast w pozostałej części utrzymał tę decyzję bez zmian. Decyzja ta została następnie zaskarżona do sadu administracyjnego, gdzie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006r. sygn. akt 3/I SA/Po 2372/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skargę oddalił. Wyrok stał się prawomocny z dniem 29 czerwca 2006r. Przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, że Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Zdaniem Sądu zostały spełnione przesłanki do uznania, iż w rozpatrywanej sprawie postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe, albowiem organ celny na wskutek wznowienia postępowania uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] marca 2002 roku nr [...] w części stanowiącej przedmiot zaskarżenia skargi. W myśl art. 3 § 1 i § 2 powołanej ustawy sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrolowana przez sąd działalność administracji publicznej to zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie (decyzja) organu administracyjnego, jak i postępowanie administracyjne poprzedzające jej wydanie. Jeżeli zatem przedmiot sądowej kontroli - zaskarżona decyzja - została uchylona i zastąpiona nową decyzją, to postępowanie sądowe w sprawie ze skargi na tę decyzję (uchyloną) stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 cytowanej ustawy. Sąd I instancji rozstrzyga, co prawda, w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 cytowanej ustawy). Sąd może też, na podstawie art. 135 cytowanej ustawy objąć swoim rozstrzygnięciem inne akty i czynności podjęte w granicach danej sprawy. Niemniej jednak postępowanie sądowe dotyczy zaskarżonej decyzji. Wyeliminowanie tej decyzji przez organ sprawia, że Sąd zostaje pozbawiony przedmiotu kontroli, mimo, że sprawa w sensie materialnoprawnym dalej istnieje. Sprawa nie staje się więc bezprzedmiotowa, natomiast bezprzedmiotowe staje się postępowanie sądowe, dotyczące zaskarżonej decyzji. Przepis art. 161 § 1 pkt 3 cytowanej ustawy uznaje zaś za przesłankę umorzenia postępowania sądowego bezprzedmiotowość tego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2005r. sygn. I GSK 156/05) Mając powyższe na uwadze, Sąd zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 cytowanej ustawy orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/Sz. Widłak /-/M. Kosewska /-/W. Długaszewska JMd