III SA/Po 1128/13

Dnia 16 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2013 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier na automatach o niskich wygranych oraz od gier urządzanych na automatach w salonach gier za okres od stycznia 2010 roku do lipca 2012 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy G. sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka wyjaśniła, że nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych, gdyż jej przychody znacząco zmalały po wejściu w życie zmiany przepisów o grach hazardowych. Przychody strony znacząco zmalały w stosunku do roku 2009 oraz 2010. Drastycznie podwyższono podatki (ze [...] euro do [...] zł od jednego automatu). Łączna miesięczna wysokość wydatków spółki znacząca przekracza ilość środków zgromadzonych na jej rachunku bankowym. Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że G. sp. z o.o. została utworzona w 1994 roku. Jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych spółki wynosi [...] zł. W roku 2011 spółka osiągnęła przychód w kwocie [...] zł oraz poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł. Przychód strony za rok 2012 wyniósł [...] zł, zaś koszty uzyskania przychodu w tym roku osiągnęły poziom [...] zł. Przychód za okres od 1 stycznia do 31 lipca 2013 roku spółka określiła na kwotę [...] zł. Z tytułu kosztów uzyskania przychodu w roku 2013 strona wydatkowała [...] zł. Za okres do [...] lipca 2013 roku spółka odnotowała zysk netto w wysokości [...] zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada dwa rachunki bankowe, które zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym do wysokości [...] zł. Zgodnie z treścią oświadczenia majątkowego stan kontach na dzień złożenia wniosku wynosił [...] zł. Jednak z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że na ujawnione rachunki bankowe w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2013 r. wpłynęły środki pieniężne w łącznej wysokości [...] zł. W piśmie procesowym nadanym dnia [...] września 2013 r., stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] września 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, skarżąca podniosła, iż dla oceny jej sytuacji finansowej kluczowe znacznie ma fakt poniesienia w latach 2011 – 2012 dużej straty, która dowodzi, że spółka funkcjonuje na skraju opłacalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony, wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskująca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim wskazać należy, iż przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Opłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z dokumentów przedłożonych przez skarżącą spółkę, dysponuje i obraca ona środkami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi. Wbrew twierdzeniom skarżącej, wskazywana przez nią okoliczność poniesienia wysokiej straty w latach ubiegłych, nie wpłynęła na jej kondycję finansową w takim stopniu, by ze względu na brak środków pieniężnych nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga fakt, że w przeciągu ostatnich [...] miesięcy spółka poczyniła średniomiesięcznie wydatki w celu osiągnięcia przychodów w kwocie [...] zł. Przy tym na dzień [...] lipca 2013 roku skarżąca wykazała zysk netto w wysokości [...] zł. Jednocześnie zaś z przedłożonych rachunków bankowych wynika, że przez osiem pierwszych miesięcy 2013 r. wskazywane przez spółkę zajęcie zabezpieczające na jej majątku objęło środki pieniężne w wysokości około [...] zł, co stanowi zaledwie ułamkową część średniomiesięcznego przychodu skarżącej oraz posiadanych przez nią wartości środków pieniężnych na koniec sierpnia 2013 r. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności dowodzą temu, iż w rozpoznawanym przypadku nie istnieją podstawy do kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca spółka decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinna była przewidzieć, iż będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Sąd stwierdza, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i wobec tego powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (por. postanowienia NSA: z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 oraz z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, zdobycie środków finansowych przez skarżącą spółkę jest obiektywnie możliwe. Z tego względu, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.