III SA/Po 116/23

Dnia 17 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Izabela Paluszyńska WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2023 roku sprawy ze skargi małoletnia K.P. reprezentowana przez Z.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 29 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę Zaskarżoną decyzją z 29 grudnia 2022 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (określanej dalej jako ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR , którą, m. in. na podstawie § 13zo ust. 1, 2, 7 i 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie RM) przyznano małoletniej K. P., działającej przez matkę Z. G., pomoc finansową w wysokości [...] zł na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR oraz dokumentów znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego wynikał następujący stan sprawy: W dniu 13 maja 2022 roku Z. G., działając w imieniu skarżącej, złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o udzielenie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez. Do wniosku dołączyła fakturę potwierdzającą zakup nawozów. Organ I instancji przyznał skarżącej pomoc, jednak w obliczeniu podstawy dla udzielonego wsparcia nie uwzględnił całego areału zgłoszonego do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, który zgodnie z § 13zo ust. 7 i 8 rozporządzenia RM, jest jedynym z czynników uwzględnianych przy kalkulacji kwoty dofinansowania, wobec uznania, że obszar 9,04 ha podlega wyłączeniu z płatności. Z. G., działając w imieniu małoletniej skarżącej, wniosła odwołanie od tej decyzji, podnosząc, że skarżąca jest współwłaścicielką gruntów wyłączonych z podstawy obliczenia kwoty pomocy. Powołała się na postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I NS 609/19 o stwierdzeniu spadku po J. P. przez skarżącą wraz z H. P., po [...] części. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie uwzględnił odwołania. Motywując utrzymanie w mocy zaskarżonej doń decyzji, wskazał, że zasady przyznawania pomocy finansowej określone są w § 13zo rozporządzenia RM. Zgodnie z tymi przepisami dofinansowanie do zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez, jest przeznaczone jedynie dla producentów rolnych, którzy nie tylko mają nadany numer ewidencyjny i złożą wniosek o płatności bezpośrednie czy też przedłożą fakturę potwierdzającą zakup nawozu oraz oświadczą że zagraża im utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku spowodowanymi epidemią COVID-19, ale przede wszystkim prowadzą gospodarstwo rolne na powierzchni wskazanej we wniosku o płatności bezpośrednie, bowiem powierzchnia wskazana w tym wniosku stanowi podstawę do ustalenia wysokości dofinansowania do zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez. Dalej organ odwoławczy wskazał, że obowiązkiem organów przy ustaleniu wysokości dofinansowania jest weryfikacja, czy zostały spełnione warunki do otrzymania tej pomocy oraz w jakiej wysokości. Zdaniem organu, w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego potwierdzono, iż część powierzchni objętej wnioskiem strony o płatności bezpośrednie na rok 2022 nie była przez nią rzeczywiście użytkowna. Tym samym obszary, które nie są przez stronę użytkowane rolniczo, w ocenie organu nie mogą zostać uwzględnione do wyliczenia dofinansowania na zakup nawozów w myśl § 13zo ust. 7 pkt. 1 rozporządzenia RM. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odwołał się do dowodu przeprowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z wyjaśnień Z. G. z dnia 4 sierpnia 2022 r., które potwierdzały, że zadeklarowane we wniosku o płatności bezpośrednie wchodzą w skład spadku po J. P., skarżąca zamierza dopiero uprawiać i uzyskiwać z nich pożytki oraz pobierać dopłaty unijne. W piśmie tym strona wskazała również, że A. P. - druga strona konfliktu, nie posiada tytułu prawnego do tych gruntów. Oceniając ten dowód, organ odwoławczy stwierdził, że Z. G. nie posiadała szczegółowej wiedzy o działkach użytkowanych przez zmarłego J. P., a informację o tych działkach uzyskała od pracowników ODR i ARiMR, i na ich podstawie sporządziła wniosek o płatności bezpośrednie. Powyższe – zdaniem organu – potwierdzało, iż działki zadeklarowane jednocześnie we wniosku o płatności bezpośrednie przez K. P. i drugą stronę konfliktu, nie są użytkowane rolniczo przez wnioskodawczynię. Organ dostrzegł, że Z. G. nie potwierdziła, że Pani K. P. użytkuje zadeklarowane grunty, ale że dopiero zamierza to zrobić. Zatem fakt wystąpienia z wnioskiem o płatności bezpośrednie oraz wskazanie w nim powierzchni, która nie odpowiada rzeczywistemu obszarowi na którym jest prowadzona dzielność rolnicza przez Panią K. P. w roku 2022, nie mogła stanowić podstawy obliczenia dofinansowania zakupu nawozów. Skarżąca, reprezentowana przez matkę Z. G., pismem z dnia 27 stycznia 2023 r. wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego. Wnosząc w niej o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzuciła: 1. naruszenie prawa i błędne przyjęcie iż w stanie faktycznym sprawy nie zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia w całości wniosku odwołującej i przyznania pomocy finansowej od całej wskazanej przeze odwołującą powierzchni gruntów i uwzględnienie wniosku tylko w części z bezzasadnym wykluczeniem z płatności powierzchni 9,04 ha, 2. naruszenie prawa i wadliwe rozpoznanie sprawy bez rozpatrzenia wniosków zgłoszonych przez odwołującą i bez uwzględnienia dokumentów złożonych przez odwołującą 3. naruszenie art. 77 k.p.a. i art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, 4. naruszenie art. 10 § 1 kpa poprzez uniemożliwienie odwołującej zapoznania się z aktami sprawy. W uzasadnieniu skargi, powtórzono argumenty odwołania, wskazując na fakt, iż skarżącej przysługiwał tytuł prawny do gruntów wchodzących w skład spadku po J. P.. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , w złożonej odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Pismem z dnia 8 listopada 2023 r. adw. E. B., ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącej, podtrzymała żądania i zarzuty skargi. Ponowiła w nim argumenty dotyczące przysługującego skarżącej tytułu prawnego do gruntów wchodzących w skład spadku po ojcu skarżącej – J. P.. Stwierdziła jednocześnie, że A. P., będący wykonawcą testamentu J. P., który ujawniono już po zakończeniu postępowania spadkowego, nie ma tytułu prawnego do gruntów zgłoszonych do płatności przez skarżącą. Wyjaśniła również, że grunty te były użytkowane również przez skarżącą, co zrodziło spór i wymagało interwencji Policji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Po rozpoznaniu sprawy w takich granicach kognicji, Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa. Materialne przesłanki przyznania pomocy poprzez dofinansowanie zakupu nawozów wynikały z § 13zo ust. 1 rozporządzenia RM. Zgodnie z tym przepisem: w 2022 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu: 1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, 2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014, 3) któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku spowodowanymi epidemią COVID-19, 4) który do dnia złożenia wniosku o tę pomoc złożył wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022 r. - na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu lub sprzedaży nawozów. Spełnienie warunków do uzyskania pomocy producent dokumentował poprzez przedstawienie m. in. oświadczenia o zagrożeniu utratą płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku spowodowanymi epidemią COVID-19 (§13zo ust. 5 pkt 3 rozporządzenia RM) oraz dokumentami potwierdzającymi nabycie nawozów (§ 13zo ust. 6 rozporządzenia RM). Zgodnie natomiast z § 13zo ust. 7 rozporządzenia RM: wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć iloczynu: (1) deklarowanej przez producenta rolnego we wniosku o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego powierzchni upraw rolnych, jednak nie więcej niż 50 ha i stawki pomocy; (2) liczby ton nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez, zakupionych w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r., i różnicy średniej ceny za tonę nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez, zakupionych w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r., i średniej ceny danego typu nawozu mineralnego: (a) ogłoszonej przez ministra właściwego do spraw rolnictwa w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej obsługującego go urzędu albo (b) wynikającej z faktur lub imiennych dokumentów księgowych o równoznacznej wartości dowodowej dokumentujących zakup w okresie od dnia 1 września 2020 r. do dnia 15 maja 2021 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez. Zgodnie natomiast z § 13zo ust. 8. pkt 1 rozporządzenia RM wysokość stawki pomocy, o której mowa w ust. 7 pkt 1, wynosi 500 zł na 1 ha powierzchni upraw rolnych, z wyłączeniem traw na gruntach ornych oraz łąk i pastwisk. W rozpoznawanej sprawie nie było sporne, że skarżąca złożyła konieczne oświadczenia i dokumenty, o których mowa w § 13zo ust. 1, ust. 4 i 5 rozporządzenia RM. Strony różniła kwestia możliwości uwzględnienia w obliczeniu pomocy 9,04 ha spośród gruntów zgłoszonych do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organ ustalił, że skarżąca nie uprawiała tych gruntów rolniczo, ponieważ były one uprawiane przez innego producenta - A. P., który również zgłosił je do płatności. Stanowisko skarżącej formułowane w toku postępowania administracyjnego sprowadzało się do twierdzenia, że powinna otrzymać pomoc obliczoną na podstawie powierzchni całości gruntów zgłoszonych do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ponieważ ma do nich tytuł prawny wynikający z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu J. P., zaś A. P. użytkuje grunty bez tytułu prawnego. Zdaniem Sądu organy swoje rozstrzygnięcia oparły się na prawidłowej wykładni § 13zo ust. 1, ust. 7 i ust. 8 rozporządzenia RM, sformułowały prawidłowe ustalenia faktyczne oraz prawidłowo oceniły, że skarżąca nie spełniała materialnych przesłanek do uzyskania pomocy w odniesieniu do całego areału gruntów zgłoszonych do płatności. W zakresie wykładni wymienionych przepisów rozporządzenia RM, Sąd jako prawidłowe ocenił stanowisko organu o tym, że w podstawie obliczenia pomocy możliwe jest uwzględnienie jedynie tej powierzchni gruntów zgłoszonych do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, która jest użytkowana rolniczo przez wnioskodawcę i to pomimo tego, że w § 13zo ust. 1 pkt 4 rozporządzenia RM mowa jest, że warunkiem do uzyskania pomocy jest złożenie wniosku o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów wsparcia bezpośredniego, a w § 13 ust. 7 mowa jest o tym, że podstawą obliczenia pomocy jest powierzchnia gruntów deklarowana przez producenta rolnego we wniosku o przyznanie płatności. Przeciwna wykładnia byłaby bowiem sprzeczna z celem wprowadzenia dofinansowania. Otóż należy zwrócić uwagę, że jednym z warunków do przyznania pomocy jest zagrożenie rolnika utratą płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku spowodowanymi epidemią COVID-19 (§ 13zo ust. 1 pkt 3 rozporządzenia RM). Jednocześnie pomoc może być udzielana producentowi rolnemu, któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie producentów (§ 13zo ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM). Już z tych warunków wywnioskować więc należy, że pomoc jest kierowana do producentów rolnych czynnych, którzy wskutek zdarzenia nadzwyczajnego, czyli pandemii COVID-19, zagrożeni byli utratą płynności finansowej. Mowa tu więc o producentach, którzy prowadzą działalność rolniczą. Dodatkowo za tym, że wsparcie może być przyznane wyłącznie rolnikom prowadzącym uprawę na gruntach zgłoszonych do płatności, przemawia treść § 13zo ust. 8 pkt 1, gdzie mowa jest o tym, że wysokość pomocy uzależniona jest od powierzchni upraw rolnych. Dlatego Sąd jako prawidłowe ocenił stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o tym, że podstawę do obliczenia kwoty dofinansowania kosztów zakupu nawozów może stanowić wyłącznie powierzchnia tych gruntów zgłoszonych do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, które są rolniczo uprawiane. Sąd jako prawidłowe ocenił również ustalenia faktyczne o tym, że skarżąca nie prowadziła działalności rolniczej na całości gruntów zgłoszonych do tych płatności. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania ustalenia organu o tym, że grunty o powierzchni 9,04 ha są zgłaszane do płatności oraz uprawiane przez inną osobę - A. P.. Zdaniem Sądu, organ, motywując ustalenie o tym, że skarżąca nie prowadziła działalności rolniczej na tych gruntach, zasadnie wskazał również na treść oświadczenia Z. G. z dnia 4 sierpnia 2022 r., złożonego w postępowaniu z wniosku o płatności (organ przeprowadził dowód z tego pisma), w którym stwierdziła, że nie znała szczegółowych danych działek zgłoszonych do płatności, a uzyskała je od pracowników ośrodka doradztwa rolniczego oraz pracowników ARiMR. W świetle takiej treści oświadczenia skarżącej, za logiczny należało uznać wniosek, że skarżąca nie mogła uprawiać działek, skoro ani ona ani jej matka nie znały położenia ani powierzchni gruntów. Trafna była też konkluzja organu, że Z. G. w swoich oświadczeniach składanych w trakcie postępowania przed organami ARiMR wykazywała jedynie tytuł prawny skarżącej do gruntów zgłoszonych do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zaś we wspomnianym już piśmie z dnia 4 sierpnia 2022 r. dodatkowo dowodziła, że A. P. użytkuje grunty bez tytułu prawnego, który przysługuje małoletniej skarżącej. Ustalenia o tym, że skarżąca nie użytkowała rolniczo gruntów zgłoszonych do płatności nie podważa również treść pisma pełnomocnik skarżącej z dnia 8 listopada 2023 r. złożonego w toku postępowania sądowego (k. 83-85 akt WSA). W piśmie tym zarzucono błąd w ustaleniu o tym, że skarżąca nie prowadziła działalności rolniczej na części gruntów zgłoszonych do wsparcia. Zarzut ten nie został jednak przekonująco uzasadniony i nie odnosi się do oceny dowodów przeprowadzonej w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącej stwierdziła bowiem jedynie, że skarżąca i A. P. jednocześnie prowadzili działalność rolniczych na działkach wchodzących w skład spadku po J. P., co miało wywołać konflikt i doprowadzić do interwencji Policji. Przy takim zaledwie hasłowym zakwestionowaniu ustaleń organu, pełnomocnik skarżącej ponowiła też argumenty ocenione już przez organ w zaskarżonej decyzji, gdyż stwierdziła, że Z. G. nie wiedziała które działki wchodziły w skład spadku po ojcu skarżącej - J. P.. Nie znała też ich powierzchni. Dane te miała uzyskać od pracowników ośrodka doradztwa rolniczego i ARIMR w dniu 13 maja 2022 r. Pełnomocnik skarżącej koncentrowała się więc na wykazaniu tytułu prawnego do gruntów, czyli okoliczności prawidłowo ocenionej przez organ jako nierozstrzygającej o prawie do uzyskania pomocy. Nie mogło więc odnieść oczekiwanego przez stronę skarżącą skutku odwołanie się do postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I NS 609/19 o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P. przez w częściach równych z dobrodziejstwem inwentarza przez skarżącą i jej brata. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje również stwierdzenie pełnomocnik skarżącej, że małoletnia skarżąca kwestionuje testament J. P., będący przedmiotem oceny w kolejnym postępowaniu spadkowym po J. P.. Także te okoliczności dotyczą bowiem tytułu prawnego do gruntów zgłoszonych przez stronę skarżącą do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Powtórzyć więc należy, że prawidłowa wykładnia §13 zo ust. 1, 7 i 8 rozporządzenia RM prowadzi do wniosku, że przy obliczeniu kwoty dofinansowania kosztów nabycia nawozów można uwzględniać jedynie powierzchnię gruntów użytkowanych rolniczo przez wnioskodawcę. Sąd nie znalazł też podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organy ARiMR przeprowadziły bowiem postępowanie dowodowe korzystając z dowodów uzyskanych w toku postępowania w sprawie o płatności. Jak wcześniej stwierdzono, ocena ta była prawidłowa. Nie można też uznać, że pominięto określone dowody przy ocenie istnienia przesłanek do przyznania wnioskowanej pomocy. Niezasadny był też zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie zapoznania skarżącej z materiałami postępowania. Jak wynika z akt sprawy, zawiadomieniem z dnia 30 listopada 2022 r. organ odwoławczy poinformował stronę o możliwości zapoznania się z aktami postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów. Zawiadomienie to doręczono 5 grudnia 2022 r. O możliwości zapoznania z aktami informował również organ I instancji w postanowieniu z 18 sierpnia 2022 r. doręczonym stronie 23 sierpnia 2022 r. Z opisanych tu względów, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu zapadnie odrębnie na posiedzeniu niejawnym.