III SA/Po 1184/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2014 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B., P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], w przedmiocie odmowy dokonania potrącenia na poczet podatku od środków transportowych za 2014 rok postanawia: 1. odmówić M. B. przyznania prawa pomocy, 2. odmówić P. B. przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie M. B. oraz P. B. do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w wysokości [...] zł skarżący złożyli wypełnione na urzędowym formularzu wnioski o przyznanie prawa pomocy z zakresie częściowym, to jest w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. M. B. oraz P. B. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny to [...] zł z umowy o pracę P. B. Skarżący są współwłaścicielami gruntów rolnych o powierzchni [...] ha, z których dochody pobiera P. B. w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej. Ponadto posiadają do spłaty zobowiązania w wysokości około [...] zł. M. B. nie posiada żadnych dochodów, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie zatrudnia pracowników. P. B. nadal nie może uruchomić stacji kontroli pojazdów w formie sprzed [...] 2010 r., która była głównym źródłem utrzymania, za to zmuszony jest obsługiwać kredyty zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów. Budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, ze względu na decyzję zakazującą jej prowadzenia, zostały wydzierżawione. W celu uzupełnienia informacji dotyczących rzeczywistej sytuacji, wnioskodawcy zostali wezwani do wyjaśnienia szeregu okoliczności związanych z ich aktualną i rzeczywistą sytuacją finansową. Z informacji przesłanych wyłącznie przez P. B. wynika, że wnioskodawcy posiadają nieruchomości położone w [...] (grunt [...] m², budynki [...] m², budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez spółkę [...]). Ponadto posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha - uprawa roślinna oraz las o powierzchni [...] ha. P. B. zastrzegł, że nieruchomość przy ul [...] nie jest jego własnością tylko jego matki, a wnioskodawca tylko tam zamieszkuje. P. B. oświadczył, że jego rachunek bankowy został zajęty w ramach postępowania egzekucyjnego. W Banku [...] wnioskodawca posiada konto na którym znajduje się [...] złotych. P. B. prowadzi działalność gospodarczą (głównie najem pomieszczeń) i zatrudnia trzech pracowników, z czego jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim. Wnioskodawca jest zatrudniony na umowę o pracę w spółce [...] Sp. z o.o. jako jej prokurent, jednak od [...] 2013 r. do [...] 2014 r. przebywał za zasiłku chorobowym. P. B. wynajmuje spółce [...] pomieszczenia, które w przeszłości służyły do prowadzenia jego własnej działalności gospodarczej i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w 2012 roku P. B. uzyskał przychód w wysokości [...] zł i jednocześnie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał roczny przychód w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł. Natomiast w 2013 roku P. B. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, a z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał roczny przychód w wysokości [...] zł oraz poniósł stratę w wysokości [...] zł. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2014 rok wynika, że P. B. uzyskał następujący przychód: w styczniu [...] zł, w lutym [...] zł, w marcu [...] zł, w kwietniu [...] zł, w maju [...] zł, w czerwcu [...] zł, w lipcu [...] zł, w sierpniu [...] zł, we wrześniu [...] zł i jednocześnie poniósł straty w następujących wysokościach: w styczniu [...] zł, w lutym [...] zł, w marcu [...] zł, w kwietniu [...] zł, w maju [...] zł, w czerwcu [...] zł, w lipcu [...] zł, w sierpniu [...] zł, a we wrześniu uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Wnioskodawca określił w następujący sposób wysokość swoich kredytów i obciążeń finansowych: kredyt obrotowy w [...] w wysokości kapitału do spłaty [...] zł (kredyt wymagalny natychmiast), pożyczka w [...] wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] 2014 r. wynosi [...] zł - obciążenie miesięczne wynosi [...] zł, kredyt [...] wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] 2014 r. wynosi [...] zł - obciążenie miesięczne z tytułu spłaty wynosi ok. [...] zł, kredyt w [...] wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] 2014 r. wynosi [...] zł - obciążenie miesięczne z tytułu spłaty kredytu wynosi [...] zł; kredyt obrotowy nieodnawialny w [...] wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] 2014 r. wynosi [...] zł - wymagalny na [...] 2012 r. Ponadto wnioskodawca przesłał wezwanie [...] z dnia [...] 2012 r. do spłaty wymagalnego zadłużenia w kwocie [...] zł wraz z odsetkami, umowę pożyczki [...] w wysokości [...] zł, a także nieczytelny harmonogram spłat kredytu/pożyczki, zestawienie należności dochodzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] 2014 roku - dochodzone należności wynoszą [...] zł (należność główna w wysokości [...] zł i odsetki w wysokości [...] zł), zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia [...] 2013 r. na wniosek [...] (należność główna w wysokości [...] zł i odsetki w wysokości [...] zł), zawiadomienie Komornika przy Sądzie Rejonowym [...] o zajęciu wierzytelności na rzecz [...] w wysokości [...] zł z odsetkami na dzień [...] 2011 r. w wysokości [...] zł, a także harmonogram spłat umowy kredytowej w [...], potwierdzenie [...] salda w [...] z dnia [...] 2014 r. P. B. wskazał, że w ramach prowadzonej działalności rolniczej uprawia pszenżyto ([...] ha) oraz pszenicę ([...] ha). Ze złożonego oświadczenia wynika, że uzyskany przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2013 roku wyniósł [...] zł, przy czym koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 roku były następujące: zasiew - [...] zł, zbiory - [...] zł, uprawa - [...] zł, środki ochrony roślin - [...] zł, ubezpieczenie - [...] zł, podatek rolny i podatek od nieruchomości - [...] zł. Natomiast w 2014 roku koszty prowadzenia działalności rolniczej poniesione do kwietnia 2014 roku były następujące: zasiew - [...] zł, uprawa - [...] zł, środki ochrony roślin - [...] zł, ubezpieczenie - [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Wnioskodawca posiada samochód [...], rok produkcji [...] (zastaw bankowy) o wartości rynkowej [...] zł, naczepę cysternę [...] rok produkcji [...] o wartości rynkowej [...] zł, ciągnik [...], samochód [...] rok produkcji [...] o wartości rynkowej [...] zł, samochód [...] rok produkcji [...] (umowa kredytu - do spłaty pozostało [...] rat) o wartości rynkowej [...] zł. Średniomiesięczne wydatki wnioskodawców P. B. zadeklarował w następujący sposób: gaz, prąd - [...] zł, woda, kanalizacja - [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania - [...] zł; telefon - [...] zł; ubezpieczenie na życie - [...] zł, ubezpieczenie mieszkania - [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego - [...] zł. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia M. B. oraz P. B. wyrazili niezadowolenie ze stanowiska referendarza oraz podnieśli, że ich dochody znacznie spadły a sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, jeżeli nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim wskazać należy, że przesłanka "braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności gospodarczej strony. Opłacalność prowadzonej działalności nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak: powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależnie od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do sądu. Przez brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego - w rozumieniu powołanego przepisu - należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Jak wynika z informacji posiadanych przez Sąd, wnioskodawcy - prowadzący wspólne gospodarstwo domowe - dysponują i obracają środkami pieniężnymi, które znacznie przekraczają wysokość wpisu od skargi ([...] zł). Wystarczy wskazać, że P. B. w 2014 r., tylko z działalności gospodarczej, która zgodnie z jego oświadczeniem opiera się na wynajmie pomieszczeń (podatkowa księga przychodów i rozchodów – sumy miesiąca wrzesień 2014 roku), uzyskał następujący przychód: w styczniu [...] zł, w lutym [...] zł, w marcu [...] zł, w kwietniu [...] zł, w maju [...] zł, w czerwcu [...] zł, w lipcu [...] zł, w sierpniu [...] zł, natomiast we wrześniu [...] zł. Przychód tylko z tego źródła wielokrotnie przewyższa zatem obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z wykazem sporządzonym na miesiąc wrzesień w powyższym zakresie swojej działalności wnioskodawca w 2014 roku osiągnął dodatni wynik finansowy uzyskując dochód w wysokości [...] zł. Zważyć także należy, że nie jest to jedyne źródło przychodów wnioskodawcy. Wnioskodawca uzyskuje bowiem przychody także z działalności rolniczej na gruntach rolnych o powierzchni ponad [...] ha (przychód ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych w 2012 i w 2013 roku wyniósł [...] zł), czy z umowy o pracę w spółce [...] Sp. z o.o. (przychód z umowy o pracę w 2012 roku [...] zł, a w 2013 roku [...] zł). W ocenie Sądu, fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowań egzekucyjnych nie może stanowić uzasadnienia dla zwolnienia wnioskodawców od równolegle ciążącego na nich obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Nie uzasadnia to potrzeby kredytowania stronie należnych opłat sądowych. Wnioskodawcy decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinni byli przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. W sprawie nie przekazano jednocześnie pełnych danych, które w sposób rzetelny przedstawiałyby sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawców. Nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych (wyciągów dokumentujących obroty na kontach bieżących, kredytowych, pożyczkowych, leasingowych itp.). Nie przedłożono również ewidencji środków trwałych firmy P. B., pomimo złożenia oświadczenia o jej przedłożeniu. Nie ujawniono wysokości dopłat otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do prowadzonej działalności rolniczej. Wnioskodawca konsekwentnie uchyla się od przekazania pełnych informacji dotyczących powiązań majątkowych i rodzinnych ze spółką [...] Sp. z o.o., która przynależy do syna P. B. a który prowadzi działalność w oparciu o mienie wnioskodawców. Powstanie tego podmiotu gospodarczego (spółka [...] Sp. z o.o. została utworzona w 2009 roku) zbiega się z umniejszeniem przychodów wnioskodawcy z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (sprawa o sygn. akt III SA/Po 33/11). Ponadto wnioskodawca deklaruje, że nieruchomość położona w [...] należy do jego matki. Tymczasem w wyjaśnieniach składanych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy prowadzonego na przełomie 2011 i 2012 roku wskazywał, że jego matka zmarła. Wnioskodawca oświadczył wówczas, że dom należy do "jego nieżyjącej matki" (sprawa o sygn. akt III SA/Po 936/11). Wnioskodawca uchyla się także od wykazania, że zastosowane środki egzekucyjne są skuteczne, a zatem nie można przyjmować, że prowadzone postępowania egzekucyjne (zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym, zajęcie wierzytelności nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT, zajęcie rachunku bankowego, zajęcie nieruchomości, czy też zajęcie innych wierzytelności) wykluczają możliwość poniesienia przez niego pełnych kosztów postępowania. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że na etapie sprzeciwu wnioskodawcy nie przedstawili żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy, ograniczając się do ogólnych twierdzeń o pogarszającej się sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy oświadczenia majątkowe wnioskodawców, zawarte na urzędowych formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty nie zawierały pełnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej strony. W związku z tym w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawcy nie wykazali braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt. 2 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.