III SA/Po 1184/15

Dnia 21 września 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Małgorzata Górecka (spr) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2016 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej sprawy ze skargi Sp. z o.o. x na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego. oddala skargę Wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2015 r., firma Sp. z o.o. (zwana dalej: "skarżącą") zwróciła się do Naczelnika Urzędu Celnego o dokonanie zwrotu podatku akcyzowego w kwocie [...]z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego 9 samochodów marki z o numerach VIN wskazanych w treści wniosku. Do wniosku załączono oświadczenie wnioskodawcy, że samochody ujęte w przedmiotowym wniosku nie były zarejestrowane na terytorium RP w myśl przepisów o ruchu drogowym, faktury VAT zakupu i sprzedaży samochodów przez skarżącą, dokumenty potwierdzające zapłatę akcyzy na terytorium kraju oraz list przewozowy CMR. W trakcie postępowania organ I instancji ustalił, że przedmiotowe pojazdy nie figurują w elektronicznej bazie danych Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Ponadto organ I instancji w oparciu o system finansowo - księgowy administracji celnej ustalił, że od pojazdów objętych wnioskiem uiszczono podatek akcyzowy. Skarżąca wyjaśniła, że nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi zapłatę za usługę transportu samochodów osobowych objętych przedmiotowym wnioskiem, ponieważ transport był zorganizowany i opłacony przez nabywcę, czyli firmę x. Skarżąca podkreśliła, że w jej ocenie dysponuje wszystkimi dokumentami uprawniającymi ją do zwrotu podatku akcyzowego. Według skarżącej okoliczność rozporządzania przez nią przewożonym samochodem jak właściciel do momentu potwierdzenia jego odbioru przez zagranicznego nabywcę na dokumencie CMR, wynika z umowy o współpracy między tymi podmiotami. Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...]r. odmówił zwrotu podatku akcyzowego od 9 pojazdów marki z o wskazanych w treści decyzji numerach VIN. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że spośród wszystkich przesłanek zwrotu podatku akcyzowego określonych w art. 107 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym skarżąca nie udowodniła, że przedmiotowa dostawa wewnątrzwspólnotowa wykonywana była przez wnioskodawcę lub w jego imieniu. Organ podkreślił, że skarżąca nie spełniła łącznie warunków z art. 107 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym, w związku z czym żądanie o zwrot akcyzy stało się bezskuteczne. Organ dokonał oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i ustalił na jego podstawie, że w rozpoznawanej sprawie nabywca przedmiotowych samochodów znalazł przewoźnika, któremu zapłacił za wykonanie przewozu tych samochodów z kraju i poniósł koszty ubezpieczenia. Z tak ustalonego stanu faktycznego organ wywiódł, że przewoźnik dokonując przemieszczenia samochodów działał na zlecenie nabywcy, którym nie była strona skarżąca. Spółka, działająca przez pełnomocnika, złożyła odwołanie od ww. decyzji i wniosła o jej uchylenie i zwrot podatku akcyzowego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w jej ocenie z art. 107 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym wynika, że uprawnionym do zwrotu akcyzy jest ten, kto mając prawo rozporządzania pojazdem jak właściciel zlecił jego przewiezienie, np. spedytorowi, przewoźnikowi, a nawet nabywcy (jeżeli stanowiło to element umowy sprzedaży), realizując w ten sposób dostawę wewnątrzwspólnotową. Strona powołała się na zapis § 3 pkt 2 umowy o współpracy zawartej w dniu [...] r. pomiędzy x, a sp. z o. o., z którego wynika, że w czasie transportu prawem do rozporządzania towarem jak właściciel dysponuje D, a przeniesienie tego prawa na x następuje poprzez podpisanie przez niego dokumentu transportowego CMR oraz protokołu wydania samochodu. Skarżąca wskazała, że kwestia tego, kto bezpośrednio organizował i ponosił koszty transportu pozostaje w sferze swobody zwierania umów, co powinno być respektowane również przez Naczelnika Urzędu Celnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Naczelnika Urzędu Celnego w zakresie w jakim organ I instancji uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić, iż realizujący przedmiotową dostawę wewnątrzwspólnotową przewoźnik nie działał w imieniu strony skarżącej, w związku z czym w trakcie tej dostawy skarżąca spółka nie rozporządzała przewożonym samochodem jak właściciel w rozumieniu art. 107 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym. Zdaniem organu II instancji strona skarżąca nie wykazała zarówno dokonania dostawy wewnątrzwspólnotowej ujętego we wniosku samochodu we własnym imieniu, jak również rozporządzania tym pojazdem jak właściciel w trakcie jej realizacji. Organ odwoławczy wskazał, że powołany przez skarżącą zapis § 3 pkt 2 ww. umowy regulujący szczegółowe warunki przeniesienia prawa rozporządzania samochodem jak właściciel ze sprzedawcy na nabywcę nie jest wiążący dla organu podatkowego. Na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Celnej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł reprezentujący Spółkę doradca podatkowy. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w sprawie. Skarżąca wniosła o : 1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji jako naruszających prawo 2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony powtórzył argumenty podniesione wcześniej w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał stanowisko zaprezentowane w decyzjach obu instancji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Istota powstałego w sprawie sporu dotyczy spełnienia przez skarżącą przesłanek zwrotu podatku akcyzowego, o których mowa w art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2011 r., Nr 108, poz. 626, ze zm., zwanej dalej: u.p.a.). Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.a. podmiotowi, który nabył prawo rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel i który dokonuje dostawy wewnątrzwspólnotowej albo eksportu niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym samochodu osobowego, od którego akcyza została zapłacona na terytorium kraju, lub jeżeli w jego imieniu ta dostawa albo eksport są realizowane, przysługuje zwrot akcyzy na wniosek, złożony właściwemu naczelnikowi urzędu celnego w terminie roku od dnia dokonania dostawy wewnątrzwspólnotowej albo eksportu tego samochodu osobowego. Ustawodawca ponadto postanowił, że podmiot, o którym mowa w cyt. art. 107 ust. 1 u.p.a., jest zobowiązany posiadać dokumenty potwierdzające dokonanie dostawy wewnątrzwspólnotowej albo eksportu, którymi są w szczególności: dokumenty przewozowe, celne, faktura i specyfikacja dostawy oraz inne dokumenty handlowe związane z dostawą wewnątrzwspólnotową albo eksportem (art. 107 ust. 3 u.p.a.). Do wniosku o zwrot akcyzy załącza się dowód zapłaty akcyzy na terytorium kraju lub fakturę z wykazaną kwotą akcyzy oraz dokumenty potwierdzające dokonanie dostawy wewnątrzwspólnotowej albo eksportu, o których mowa w art. 107 ust. 3 u.p.a. (art. 107 ust. 4 u.p.a.). Przesłankami zwrotu podatku akcyzowego, zgodnie z treścią powołanych przepisów, są: 1) nabycie prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel, 2) dokonanie dostawy wewnątrzwspólnotowej albo eksportu we własnym imieniu lub zlecenie we własnym imieniu realizacji tych czynności, 3) brak zarejestrowania samochodu osobowego na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, 4) zapłata akcyzy od samochodu osobowego na terytorium kraju, 5) złożenie wniosku właściwemu naczelnikowi urzędu celnego, 6) zachowanie terminu jednego roku do złożenia wniosku, liczonego od dnia dokonania dostawy wewnątrzwspólnotowej albo eksportu samochodu osobowego. Dla pozytywnego rozpoznania wniosku o zwrot podatku akcyzowego konieczne jest, aby wszystkie przesłanki zostały spełnione łącznie. Sformułowane w tym przepisie warunki odnoszą się zarówno do samochodu, jak i do podmiotu ubiegającego się o zwrot akcyzy oraz do wymogów samego wniosku. Wymogi dotyczące samochodu polegają na tym, że musi to być samochód osobowy, niezarejestrowany wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, od którego akcyza została zapłacona na terytorium kraju i podlegający eksportowi. Podmiot ubiegający się o zwrot akcyzy musi być tym podmiotem, który nabył prawo rozporządzania samochodem jak właściciel i który dokonuje eksportu lub w jego imieniu eksport jest realizowany, ponadto podmiot ten powinien posiadać dokumenty potwierdzające dokonanie tego eksportu. Odnosząc się natomiast do wymogów wniosku, to wniosek ten powinien być złożony właściwemu naczelnikowi urzędu celnego, w terminie roku od dnia dokonania dostawy oraz spełniać wymagania cyt. art. 107 ust 4 u.p.a. i rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 lutego 2009 r. w sprawie zwrotu akcyzy od samochodu osobowego (Dz. U. Nr 32, poz. 246). W niniejszej sprawie skarżąca spółka domagała się zwrotu podatku akcyzowego z tytułu dostawy wewnątrzwspólnotowej 9 pojazdów samochodu marki z. Bezsporne było spełnienie warunków braku wcześniejszej rejestracji na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, zapłaty akcyzy i terminowe złożenie wniosku właściwemu naczelnikowi urzędu celnego. Kwestią sporną okazało się natomiast dokonanie dostawy wewnątrzwspólnotowej przez stronę we własnym imieniu i rozporządzanie samochodami jak właściciel w trakcie dostawy. W kwestii zarzutu dotyczącego dysponowania spornym pojazdem jak właściciel w momencie wywozu z kraju należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się, że pojęcie "nabycia prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel" nie jest tożsame pojęciu "nabycia prawa własności samochodu osobowego". Zakres podmiotowy pierwszego spośród tych pojęć jest zdecydowanie szerszy i obejmuje również podmiot, który nie będąc prawnym właścicielem samochodu osobowego, jest również jego posiadaczem, który na podstawie konkretnej czynności z jego udziałem uzyskał możliwość faktycznego dysponowania pojazdem w sposób i w zakresie przysługującym właścicielowi, nawet jeżeli równocześnie skutkiem tej czynności nie jest przeniesienie prawa własności. Takie rozumienie normatywnego pojęcia "nabycia prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel" prawnie relewantnego z punktu widzenia oceny zasadności żądania zwrotu akcyzy wskazuje również na jego w pełni autonomiczny charakter na gruncie obowiązującej ustawy podatkowej (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt I GSK 493/11 – orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżąca uważa, że organ podatkowy błędnie przyjął, że nie dysponowała ona prawem do rozporządzania pojazdami jak właściciel podczas dokonania dostawy wewnątrzwspólnotowej spornych samochodów. Z informacji udzielonych przez skarżącą spółkę wynika, że strona w momencie dostawy wewnątrzwspólnotowej nie dysponowała przedmiotowymi samochodami jak właściciel, a transport samochodów został zorganizowany i opłacony przez inny podmiot. Ponadto, skarżąca przekazała umowę o współpracy z dnia [...]r. zawartą w Ł między x, a Sp. z o.o., powołując się na zapis umowny § 3 ust. 2 w odniesieniu do zarzutu braku dysponowania prawem do rozporządzania towarem jak właściciel. Zgodnie z § 3 ust. 2 ww. umowy w czasie transportu prawem do rozporządzania towarem jak właściciel dysponuje Sp. z o.o., a przeniesienie tego prawa następuje poprzez podpisanie przez x dokumentu transportowego CMR oraz protokołu wydania samochodu. Zdaniem Sądu ww. zapis umowny nie wpływa na prawidłowość działania organu podatkowego w ustaleniu stanu faktycznego sprawy na podstawie zebranego materiału dowodowego. Należy bowiem wskazać, że umowy cywilnoprawne nie mogą zmieniać obowiązków, jakie wynikają z prawa podatkowego, a organy podatkowe, w ramach przysługujących im uprawnień, są władne także oceniać skuteczność czynności cywilnoprawnych z punktu widzenia prawa daninowego. Ocena treści i celu umowy cywilnoprawnej nie może być traktowana jako naruszenie swobody kształtowania treści umów gospodarczych. Prawo podatkowe jest bowiem w systemie prawa gałęzią w pełni samodzielną, a umowy cywilnoprawne nie mogą ograniczać stosowania prawa podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 1997 r., l SA/Ka 2784/95). Sąd podziela stanowisko organu, iż dysponowanie prawem rozporządzania pojazdem jak właściciel w trakcie realizacji dostawy wspólnotowej lub eksportu jest obiektywną okolicznością prawnopodatkowego stanu faktycznego, której ocena, z uwzględnieniem wszelkich okoliczności faktycznych związanych z konkretną dostawą, należy do organu podatkowego. Sąd zwraca również uwagę, że w ramach postępowania podatkowego organy posiadają wyłączną kompetencję do oceny zebranych materiałów, którą powinny przeprowadzić zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 191 O.p. W tych ramach niewątpliwie mieści się prawo do oceny treści wszelkich umów cywilnoprawnych zawartych przez podatnika. Treść umowy cywilnoprawnej i wyrażona w niej wola stron w zakresie, w jakim rzutują na rozmiar praw i obowiązków publicznoprawnych, są elementami prawnopodatkowego stanu faktycznego i dlatego powinny być ustalone i ocenione przez organy podatkowe w toku prowadzonego przez nie postępowania, na podstawie wymienionych wyżej przepisów proceduralnych w celu rzetelnego ustalenia rzeczywistych okoliczności występujących w konkretnej sprawie. Przedmiotowe samochody osobowe zostały sprzedane przez skarżącą firmie x, a następnie dostarczone odbiorcy przez odrębną firmę transportową. Oznacza to, że ww. samochody po ich uprzedniej sprzedaży zostały wydane kupującemu, który za pośrednictwem przewoźnika wywiózł je w swoim imieniu i na własny koszt. Mając na względzie zgromadzony materiał dowodowy nie sposób uznać, że dostawa została dokonana przez przewoźnika w imieniu skarżącej. Dokonując analizy dokumentów znajdujących się w aktach organ odwoławczy zasadnie uznał, że przewoźnik dokonując przemieszczenia samochodów działał na zlecenie i w imieniu nabywcy. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skoro spółka nie poniosła ciężaru ekonomicznego realizacji transportu, to z chwilą wydania towaru przewoźnikowi, który działał z upoważnienia kontrahenta zagranicznego, skarżąca nie była już właścicielem, ani też nie dysponowała prawem rozporządzania pojazdem jak właściciel. Zatem transakcję tę trzeba potraktować jako sprzedaż w kraju; dokonana zaś na terenie kraju sprzedaż samochodu osobowego kontrahentowi zagranicznemu nie jest dostawą wewnątrzwspólnotową zdefiniowaną w art. 2 pkt 6 u.p.a. (dostawa wewnątrzwspólnotowa – przemieszczanie wyrobów akcyzowych lub samochodów osobowych z terytorium kraju na terytorium państwa członkowskiego). Podzielić należy prezentowane w tym zakresie stanowisko NSA, że prawo do zwrotu akcyzy wiąże się nie z jej naliczeniem i zapłatą, tylko z dokonaniem we własnym imieniu dostawy wewnątrzwspólnotowej towaru akcyzowego, od którego akcyza została zapłacona w kraju (por. wyrok NSA z 8 maja 2012 r., sygn. akt I GSK 344/11, wyrok NSA z 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 40/12). W związku z powyższym, zdaniem Sądu, w dniu wywozu samochodów skarżąca nie była ich właścicielem ( co wynika z faktur VAT dotyczących sprzedaży samochodów przez skarżącą) , ani też nie dysponowała prawem rozporządzania nimi jak właściciel. Wywóz bowiem nastąpił już po zawarciu umowy kupna sprzedaży samochodu. Ponadto, umowa o współpracy nie wskazuje podmiotu zobowiązanego do poniesienia kosztów usługi transportowej, a wnioskodawca nie przedłożył dokumentów za pomocą , których mógłby wykazać, że to wnioskodawca, zgodnie z wymogami art. 107 u.p.a. realizuje dostawę wewnątrzwspólnotową. Prawo do żądania zwrotu akcyzy służy wyłącznie podmiotowi, który w swoim imieniu dokonał dostawy wewnątrzwspólnotowej, czyli będąc nabywcą samochodu lub rozporządzając nim jak właściciel swoimi środkami, w swoim imieniu i na swój koszt przewiózł na terytorium innego państwa członkowskiego UE (zob. wyrok NSA z dnia 5 sierpnia 2012 r., sygn. akt I GSK 344/11). . W ocenie Sądu Dyrektor Izby Celnej dokonał prawidłowej analizy stanu faktycznego oraz właściwej oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Ponadto, prawidłowo zastosował i dokonał wykładni wskazanych w decyzji przepisów prawnych. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd oddalił skargę zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718.).