III SA/Po 1187/14

Dnia 10 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], w przedmiocie skierowania na egzamin teoretyczny i praktyczny sprawdzający kwalifikacje w zakresie uprawnień do kierowania pojazdami, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. S. K., po doręczeniu wyroku tutejszego Sądu z dnia 19 lutego 2015 r., w którym oddalono skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2014 r., wraz z uzasadnieniem, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym ustanowienia adwokata - w celu złożenia środka zaskarżenia od powyższego wyroku. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz pełnoletnim synem. Wnioskodawca oświadczył, że nikt z członków rodziny nie posiada majątku, a on na skutek odebrania prawa jazdy został pozbawiony jakichkolwiek środków do życia i popadł w długi. Jednocześnie miesięczne dochody brutto trzy osobowej rodziny określił na łączną kwotę [...] zł (wynagrodzenie za pracę żony wnioskodawcy - [...] zł, wynagrodzenie za pracę skarżącego – [...] zł). Pismem tutejszego Sądu z dnia [...] kwietnia 2015 roku wnioskodawca został zobowiązany do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez: – wyjaśnienie czy skarżący wraz z żoną i synem zajmują samodzielny lokal mieszkalny, czy też zamieszkują wspólnie z właścicielami nieruchomości, – udokumentowanie średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego odrębnego od gospodarstwa domowego innych osób zamieszkujących nieruchomość, a w szczególności teściowej S. F., – udokumentowanie źródła przychodu, wysokości przychodu oraz kosztów jego uzyskania za okres od dnia [...] stycznia 2014 roku w odniesieniu do wszystkich dorosłych domowników, – wykazanie użytkowanych pojazdów, określenie tytułu prawnego do posiadania tych pojazdów oraz wskazanie wartości rynkowej posiadanych pojazdów, – przedłożenie spisu posiadanych rachunków bankowych oraz przedłożenie wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na posiadanych rachunkach bankowych od dnia [...] października 2014 roku w odniesieniu do wszystkich dorosłych domowników. W piśmie z dnia [...] maja 2015 r. skarżący wyjaśnił, że wraz z żoną zajmuje samodzielny lokal mieszkalny, którego właścicielem jest S. F. Skarżący i właściciel lokalu prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Także syn skarżącego nie zamieszkuje wspólnie z rodzicami. Wnioskodawca wraz z żoną partycypują natomiast w kosztach utrzymania nieruchomości, zwracając ich część właścicielowi, w kwocie około [...] zł miesięcznie. Skarżący posiada samochód Volkswagen Golf, rok produkcji [...], o wartości [...] zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że spłaca dług w wysokości [...] zł, w postaci debetu. W świetle przekazanych jednocześnie informacji podatkowych PIT-11 za 2014 rok skarżący wraz z żoną osiągnęli łączny przychód w wysokości [...] zł ([...] zł średniomiesięcznie). Wpływy na rachunek bankowy wnioskodawcy za okres od dnia [...] października 2014 roku do dnia [...] maja 2015 r. wyniosły [...] zł. Ujawnione przy tym dochody ze stosunku pracy wnioskodawcy i jego żony, za okres od września 2014 roku do marca 2015 roku, to kwota [...] zł, a więc około [...] zł netto średniomiesięcznie. Ponadto na rachunku skarżącego odnotowano siedem wpłat pochodzących od towarzystw ubezpieczeniowych z tytułu odszkodowań na łączną kwotę [...] zł. Na dzień [...] maja 2015 r. na rachunku bankowym wnioskodawcy widniało saldo ujemne w kwocie [...] zł. Postanowieniem z dnia 21 maja 2015 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając nie wykazał on warunków do objęcia go tą ochroną. Wnioskodawca pismem procesowym z dnia [...] maja 2015 r. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc że odmowa przyznania mu prawa pomocy opierała się wyłącznie na możliwości wykorzystania debetu na koncie bankowym, co w razie utraty pracy spowoduje, że wnioskodawca stanie się dłużnikiem niewypłacalnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez ustanowienie adwokata, nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że na gruncie art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez sąd. Sąd nie zajmuje się już wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę. Zgodnie z treścią art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od powyższej zasady stanowi przewidziana przez ustawodawcę w art. 243 i nast. P.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w tym zakresie, jeżeli nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z przytoczonego ostatnio przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej w ogólności jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1152/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca nie wykazał, aby nie był on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w tym zwłaszcza kosztów związanych z ustanowieniem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w szczególności wskazać, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu. Z przedłożonej przez wnioskodawcę dokumentacji wynika, że dochód na osobę w gospodarstwie domowym wynosi - przy założeniu, że gospodarstwo to tworzy wnioskodawca wraz z małżonką - [...] zł brutto średniomiesięcznie za 2014 rok oraz około [...] zł netto średniomiesięcznie za okres od września 2014 roku do marca 2015 roku. Biorąc natomiast pod uwagę okoliczność, że przy takim dochodzie wnioskodawca wskazał wyłącznie na konieczność ponoszenia miesięcznych kosztów w wysokości około [...] zł, uznać należy, że oświadczenie majątkowe w żaden sposób nie uzasadnia stanowiska, iż koszty utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego, czynią niemożliwym wygospodarowanie środków finansowych na wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. W tym miejscu wymaga także podkreślenia, że w toku postępowania wnioskodawca został wezwany między innymi do udokumentowania średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego odrębnego od gospodarstwa domowego innych osób zamieszkujących nieruchomość, a w szczególności teściowej S. F. Wnioskodawca w odpowiedzi na to wezwanie nie tylko nie udokumentował, to jest nie przedstawił żadnych rachunków lub faktur, zmierzających do wykazania średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego, lecz nadto ograniczył się do wskazania wyłącznie na ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości. Mając na względzie to, że wnioskodawca nie wykazuje dla potrzeb niniejszego postępowania ponoszenia jakichkolwiek innych kosztów, w tym zwłaszcza kosztów związanych z wyżywieniem, wątpliwym staje się oświadczenie wnioskodawcy, zgodnie z którym miałby on prowadzić odrębne gospodarstwo domowe od gospodarstwa domowego teściowej – S. F. O prowadzeniu takich odrębnych gospodarstw domowych nie może przesądzać przede wszystkim fakt wzajemnych stosunków osobistych wnioskodawcy oraz jego teściowej. Za uwzględnieniem wniosku nie przemawia natomiast ujemne saldo na rachunku bankowym, to jest debet w kwocie [...] zł. Skarżący ma ustalony limit kredytowy w rachunku bankowym na kwotę [...] zł. Z kredytu finansuje prywatnoprawne wydatki do salda ujemnego na poziomie [...] zł. Należy przy tym podkreślić, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1468/14, CBOSA). Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt. 2 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.