III SA/Po 119/16

Dnia 18 lipca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska – Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi A na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] II. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 92 a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym ( Dz. U. z 2013 r., poz. 1414 ze zm. ) oraz zgodnie z ustaleniami protokołu kontroli z dnia 22 maja 2015 r. nałożył na A prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą x karę pieniężną w wysokości [...] zł za naruszenie polegające na nierejestrowaniu za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi ( l.p. 6.2.1 zał. nr 3 do ustawy o transporcie drogowym ). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] 2015 r. w K przy ul. P zatrzymano do kontroli ciągnik siodłowy marki R kierowany przez Z, a stanowiący własność A. Stwierdzono jazdę bez włożonej do tachografu karty kierowcy. Kierowca ( syn przedsiębiorcy ) wykonywał przewóz bez ładunku z miejscowości B do P na rzecz przedsiębiorstwa A. Celem przewozu było dostarczenie tego ciągnika innemu kierowcy, którego pojazd uległ awarii. Kierowca zgubił swoją kartę kierowcy i poruszał się pojazdem bez włożonej karty. Według organu drugi kierowca miał kontynuować zadanie przewozowe na rzecz przedsiębiorstwa A. W toku postępowania strona nie kwestionowała prowadzenia pojazdu bez włożonej karty kierowcy, ale w jej ocenie sporny przewóz nie był dokonywany na rzecz przedsiębiorstwa A tylko na rzecz gospodarstwa rolnego prowadzonego przez żonę strony tj. a. A wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania A. Zdaniem organu brak było podstaw do uwzględnienia wyjaśnień strony. Organ wskazał ponadto w uzasadnieniu decyzji, że kierowca użył niedozwolonego magnesu w celu zafałszowania danych na karcie i na tachografie. W odwołaniu od powyższej decyzji A zarzucił naruszenie - art. 6, 7, 8, 78 i 10 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenie wnioskowanego dowodu z przesłuchania świadka A i nieustosunkowanie się do twierdzeń strony - art. 107 kpa poprzez wskazanie w uzasadnieniu faktów niewykazanych w toku prowadzonego postępowania dowodowego oraz brak uzasadnienia do odmowy przeprowadzenia dowodu z przesłuchania A - błędne zastosowanie kary z lp. 6.2.1 zał. nr 3 do ustawy o transporcie drogowym poprzez jej wymierzenie mimo braku podstaw w zgromadzonym materiale dowodowym - błędny opis naruszenia z lp. 6.2.1 zał. nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Strona wniosła o uchylenie decyzji i o umorzenie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że zaskarżona decyzja jest obarczona szeregiem błędów. Kierowca w dniu kontroli nie używał jakiegokolwiek magnesu w celu fałszowania danych o przebytej drodze. Organ I instancji nie odniósł się do wyjaśnień strony i nie uzasadnił, dlaczego odmówiono przeprowadzenia dowodu z przesłuchania A. Powinien natomiast należycie wyjaśnić motywy zajętego stanowiska. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że okolicznością bezsporną było prowadzenie pojazdu przez kierowcę bez karty włożonej do tachografu. Doszło wobec tego do niezarejestrowania na karcie kierowcy danych dotyczących prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi. Z zeznał , że wykonywał przewóz na rzecz A w celu podstawienia pojazdu jego pracownikowi. Okazał on do kontroli wypis z licencji dotyczący międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy udzielonej A, którego własnością był kontrolowany pojazd. To A był wobec tego wykonawcą przedmiotowego przewozu. Nie była nim A i dlatego organ nie musiał przeprowadzać dodatkowego dowodu z przesłuchania w.w. Organ I instancji nie wskazał w uzasadnieniu przyczyn odmowy przeprowadzenia tego dowodu, ale to nie uzasadniało uchylenia jego decyzji. W ocenie organu II instancji nie było też podstaw do zastosowanie art. 92 b i art. 92 c ustawy o transporcie drogowym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A, reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji podnosząc zarzut rażącego naruszenia - art. 6, art. 7, art. 8, art. 78 i art. 10 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenie wnioskowanego dowodu z przesłuchania świadka A pomimo, że dowód ten miał kluczowe znaczenie dla sprawy - rażącego naruszenia art. 107 kpa poprzez zbyt lakoniczne uzasadnienie odmowy przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka A. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł jak w odwołaniu, że sporny przewóz zgodnie z jego wyjaśnieniami ( pismo z dnia 27 maja 2015 r. ) był wykonywany na rzecz gospodarstwa rolnego A. Nie był to przewóz na potrzeby własne, nie był wykonywany również w związku z działalnością gospodarczą strony. Był on zatem wyłączony z zakresu stosowania ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym oraz przepisów o czasie pracy kierowców. Organ nie uzasadnił wyczerpująco i przekonująco, dlaczego odmówiono przeprowadzenia dowodu z przesłuchania żony skarżącego. Organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji powoływał się ponadto na niedozwolone używanie magnesu przez kierowcę w dniu kontroli, co w rzeczywistości nie miało miejsca. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko i argumentację zawartą w skarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 24 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że odpowiedź na skargę została podpisana przez radcę prawnego A, który nie przedłożył pełnomocnictwa do reprezentowania organu II instancji. Ponadto organ naruszył art. 8 kpa, gdyż strona nie mogła zgłaszać dowodów, a wnioskowany - kluczowy dowód z przesłuchania A został bezpodstawnie pominięty przez organy. Podkreślono, że przedmiotowy przewóz był wyłączony z konieczności rejestracji za pomocą urządzenia rejestrującego wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych rozstrzygnięć z prawem. W wyniku takiej kontroli rozstrzygnięcie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd stwierdzi natomiast nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny nieważności określone w art. 156 k.p.a. lub innych ustawach szczególnych, w tym w Ordynacji podatkowej. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie w dniu [...] 2015 r. w K na ul. P zatrzymano do kontroli ciągnik siodłowy marki R, stanowiący własność skarżącego. Kierowca Z ( syn przedsiębiorcy ) prowadził pojazd bez włożonej do tachografu karty kierowcy, którą zgubił. Był to przewóz bez ładunku z miejscowości B do P zdaniem organów wykonywany na rzecz przedsiębiorstwa A. Jazdę miał kontynuować drugi kierowca ( pracownik A ), którego pojazd się zepsuł. Organ I instancji wskazał ponadto w uzasadnieniu decyzji, że kierowca użył niedozwolonego magnesu w celu zafałszowania danych na karcie i na tachografie. W ocenie organu II instancji Z zeznał kategorycznie , że wykonywał przewóz na rzecz A w celu podstawienia pojazdu jego pracownikowi. Kierowca okazał wypis z licencji dotyczący międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy udzielonej A. To A był według organów wykonawcą przedmiotowego przewozu i dlatego nie była nim A, więc nie trzeba było przeprowadzać dodatkowego dowodu z przesłuchania w.w. Organ I instancji nie wskazał jednak w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia przyczyn odmowy przeprowadzenia tego dowodu. Stwierdził tylko, że nie było podstaw do uwzględnienia wyjaśnień strony. W toku postępowania administracyjnego strona nie kwestionowała prowadzenia pojazdu bez włożonej karty kierowcy, ale podnosiła, że sporny przewóz nie był dokonywany rzecz przedsiębiorstwa A. Już w piśmie z dnia 27 maja 2015 r. będącym reakcją na zawiadomienie z dnia[...] 2015 r. o wszczęciu postępowania A wyjaśnił, że w dniu [...] 2015 r. syn poruszał się ciągnikiem siodłowym w zakresie prowadzonego przez jego żonę A gospodarstwa rolnego. W dniu zatrzymania jechał, aby dostarczyć ciągnik innemu kierowcy, który wiózł płody rolne wytworzone w gospodarstwie żony skarżącego. Według A nie był to przewóz wykonywany w związku z działalnością jego przedsiębiorstwa, a okoliczności te miała potwierdzić A, o przesłuchanie której w charakterze świadka wnosił. W opinii Sądu, analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organy obu instancji dokonały w sprawie zbyt arbitralnych ustaleń faktycznych, opartych na niepełnym materiale dowodowym, co uzasadniało wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Karę pieniężną w wysokości[...] zł nałożono na skarżącego za naruszenie polegające na nierejestrowaniu za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi. Organy nie ustaliły jednak w sposób jednoznaczny i przekonywujący, jaki rodzaj przewozu stanowił przedmiot badanego postępowania administracyjnego, przez co doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 107 kpa. Spór między stronami dotyczył tego, czy kontrolowany przewóz był wykonywany przez Z na rzecz skarżącego, czy też na rzecz gospodarstwa rolnego należącego do jego matki A ( jak twierdzi strona skarżąca ). Zdaniem skarżącego nie było konieczności używania karty kierowcy. A twierdził też, że nie był to również przewóz na potrzeby własne. Organy stwierdziły natomiast, że powyższy przewóz był wykonywany przez syna skarżącego wyłącznie na rzecz przedsiębiorstwa A. Organ odwoławczy wskazał, że nie ma wątpliwości, iż wykonawcą przewozu z dnia kontroli był skarżący a forsowana przez stronę wersja zdarzeń, że przewóz był wykonywany przez A w zakresie prowadzonego gospodarstwa rolnego miała wyłącznie na celu uniknięcie przez stronę odpowiedzialności za popełnione naruszenie. Organ podkreślił, że Z zeznał, że wykonywał przewóz na rzecz przedsiębiorstwa ojca, miał on przetransportować pojazd do P w celu pozostawienia go innemu kierowcy będącemu pracownikiem A. Należy jednak zauważyć, że z przesłuchania świadka nie wynika, czy kierowca ten miał tym pojazdem dokonywać potem przewozu na rzecz skarżącego, czy też może na rzecz innego podmiotu. Mimo tego w protokole kontroli stwierdzono, powołując się na zeznania Z, że drugi kierowca miał kontynuować zadanie przewozowe na rzecz przedsiębiorstwa skarżącego, choć takich treści nie zawiera protokół zeznań z dnia 22 maja 2015 r. ( k. 5 akt adm. ). Organy jedynie na takiej podstawie stwierdziły kategorycznie, że pojazd był używany przez syna skarżącego i miał być używany przez kolejnego kierowcę do wykonania przewozu na rzecz przedsiębiorstwa A mimo odmiennego, konsekwentnego stanowiska strony w tej kwestii, przedstawionego w wyjaśnieniach z 27 maja 2015 r. oraz w odwołaniu. Teza ta została podjęta, w ocenie Sądu, przedwcześnie i zbyt dowolnie. Nie można wykluczyć, że Z nie znał ustaleń dotyczących powyższego przewozu, a jego przesłuchanie nie było zbyt szczegółowe. Organy winny przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe - przesłuchać A i rozważyć ewentualnie uzupełniające przesłuchanie syna skarżącego. Tylko tak poszerzony materiał dowodowy daje możliwość jednoznacznego ustalenia, czy sporny przewóz był wykonywany na rzecz przedsiębiorstwa skarżącego, czy też na rzecz gospodarstwa rolnego A, a więc ustalenia, jaki miał charakter, czy i kto ponosi odpowiedzialność za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. W rozumieniu art. 4 pkt. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym ( Dz. U. z 2013 r., poz. 1414 ze zm. ), dalej u.t.d., niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. W przypadku wykonywania przewozu na potrzeby własne (niezarobkowego przewozu drogowego rzeczy) w rozumieniu art. 4 pkt 4 u.t.d. istnieje obowiązek przestrzegania postanowień rozporządzenia nr 561/2006 w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 w zakresie czasu pracy kierowców oraz konieczność montażu, legalizacji oraz użytkowania tachografu ( zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Po 749/11, lex nr 1153137 ). W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że "na równi z pracownikiem traktowany powinien być syn (córka) przedsiębiorcy, pomagający w prowadzonej działalności gospodarczej i zgłoszony w takim charakterze do Urzędu Skarbowego dla celów podatku dochodowego. Stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11, dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca" ( R. Strachowska, komentarz do art. 4 ustawy o transporcie drogowym ). Pod pojęciem przedsiębiorcy użytym w art. 4 pkt 4 lit. a. u.t.d. można rozumieć także osobę będącą członkiem najbliższej rodziny przedsiębiorcy, zwłaszcza jeżeli pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i prowadzi pojazd w jego zastępstwie, a zastępstwo takie ma charakter incydentalny, czy awaryjny. Jeżeli natomiast członek najbliższej rodziny nie pozostający z przedsiębiorcą w stosunku zatrudnienia, stale mu pomaga wykonując na jego rzecz, w ramach jego przedsiębiorstwa i przy użyciu jego pojazdów samochodowych przejazdy, o jakich mowa w art. 4 pkt 4 u.t.d., to należy rozważyć, czy nie jest on osobą współpracującą, o jakiej mowa w art. 8 ust. 11 u.s.u.s., którą należy traktować jako pracownika, podlegającego z tytułu stałej współpracy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu (art. 6 ust. 1 pkt 5) – zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1190/13, lex nr 1451065. W tych obu sytuacjach należy kwalifikować przewóz w rozumieniu art. 4 pkt. 4 u.t.d. ( wyrok NSA z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1360/11, orzeczenia.nsa.gov.pl/doc ). Powyższe oznacza, że organy w przypadku stwierdzenia, że sporny przewóz był wykonywany na potrzeby własne skarżącego powinny wykazać spełnienie wszystkich wyżej wskazanych warunków. Należało zatem wyjaśnić w szczególności, dlaczego syn skarżącego spełniał kryteria wskazane w art. 4 pkt. 4 u.t.d., czyli dlaczego można go było uznać za osobę najbliższą skarżącemu, pozostającą z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym, wykonującą incydentalnie przewóz na jego rzecz, czy też za "osobę współpracującą" w podanym powyżej znaczeniu. Istotny był status Z w dacie wykonywania przedmiotowego przewozu ( zeznał, że prowadzi własną działalność ). Podane powyżej uchybienia w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego uzasadniały uchylenie decyzji organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny uwzględnić poczynione uwagi i rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania, co do dalszego postępowania. Organ winien ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Uzasadnienie decyzji powinno spełniać wszystkie wymogi ustawowe, a jeśli chodzi o uzasadnienie faktyczne to musi z niego wynikać, na których dowodach i dlaczego organ się oparł oraz z jakich powodów innym dowodom odmówił wiarygodności. Uzasadnienie nie może naruszać ogólnej zasady przekonywania określonej w art. 11 kpa. Motywy rozstrzygnięcia muszą być dokładnie wyjaśnione. Ubocznie wskazać trzeba w tym miejscu, że trafnie wskazała strona skarżąca, iż w uzasadnieniu decyzji organu I instancji zamieszczono fragment dotyczący niedozwolonego używania magnesu, która to okoliczność nie miała żadnego odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. W tym stanie rzeczy, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( j. t. – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ), dalej p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. 2015.1804 ) – jak w punkcie II orzeczenia.