III SA/Po 1203/12

Dnia 13 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska Protokolant: sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi J F na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P z dnia ... r. nr .... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę J F złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy, uzasadniając go trudną sytuacją rodzinną (data wpływu do organu 21.02.2012r.). Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 25 kwietnia 2012 r. decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz za okres 01/2008-02/2009 wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s. to jest nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek. W szczególności podkreślono, że nie jest wobec strony prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zakład rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podano ustalił, że strona prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, otrzymującą świadczenie emerytalne w wysokości 1313,79 zł netto. Wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w kwocie 769,70 zł netto, jest właścicielem nieruchomości – domu o pow. 70 m kw. i samochodu osobowego M z 1997 r. Jego stałe wydatki miesięczne dotyczące utrzymania wynoszą 700, 50 zł. Strona wskazała ponadto na koszty leczenia ( 370 zł ), które jednak nie zostały udokumentowane. Zobowiązany spłaca systematycznie miesięczne raty z tytułu kredytu hipotecznego w kwocie 650 zł. Strona może spłacać dług w dłuższym okresie czasu w układzie ratalnym. Organ wyjaśnił ponadto, że umorzenie na podstawie ww. przepisów ustawy i rozporządzenia ma charakter uznania administracyjnego co pozwala organowi po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego. Powołane wyżej okoliczności uzasadniają odmowę. Strona złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając, że nie może aktualnie podjąć prowadzenia zawieszonej działalności gospodarczej, gdyż wiąże się to z nadmiernymi kosztami. Zobowiązany leczy się na chorobę płuc i nadciśnienie tętnicze. Jego żona choruje na nowotwór i wymaga dowożenia do ośrodka rehabilitacyjnego, co powoduje dodatkowe koszty. Decyzją z dnia 24 października 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P utrzymał w mocy decyzję z dnia 25.04.2012 r. Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie braku podstaw do umorzenia spornych należności. Wskazał ponadto, iż zobowiązany ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy a aktualna renta z tego tytułu wynosi 812,25 zł netto. Ma zobowiązania kredytowe ( kredyt hipoteczny z żoną – 13.868,75 CHF oraz karta kredytowa – 2548,30 zł ). Dochód w rodzinie zobowiązanego na 1 osobę wynosi 1063,02 zł, pozwala on na bieżące regulowanie zobowiązań cywilnoprawnych. W skardze do WSA strona powtórzyła argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3 pkt. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 kpa oraz przekroczenie granic uznania administracyjnego poprzez nienależyte omówienie przyczyn nieuwzględnienia wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm. ). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 3 a ). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść ( mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości ). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo i przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granicy uznania administracyjnego. W toku postępowania ustalono, iż strona prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, otrzymującą świadczenie emerytalne w wysokości 1313,79 zł netto. Wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w kwocie 812,25 zł netto, jest właścicielem nieruchomości – domu o pow. 70 m kw. i samochodu osobowego M z 1997 r. Jego stałe wydatki miesięczne dotyczące utrzymania wynoszą 700, 50 zł. Strona wskazała ponadto na koszty leczenia ( 370 zł ), które jednak nie zostały udokumentowane. Ma zobowiązania kredytowe ( kredyt hipoteczny z żoną – 13.868,75 CHF, rata miesięczna 650 zł oraz karta kredytowa – 2548,30 zł ). Dochód w rodzinie zobowiązanego na 1 osobę wynosi 1063,02 zł, pozwala on na bieżące regulowanie zobowiązań cywilnoprawnych. Zdaniem organu strona może spłacać dług w dłuższym okresie czasu w układzie ratalnym. Zobowiązany leczy się na chorobę płuc i nadciśnienie tętnicze. Jego żona choruje na nowotwór i wymaga dowożenia do ośrodka rehabilitacyjnego, co powoduje dodatkowe koszty. Skarżący nie przedłożył ostatecznie żadnych konkretnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na koszty leczenia jego i żony, co uniemożliwiło całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Jest generalnie w wieku umożliwiającym aktywne podjęcie legalnego zatrudnienia, a orzeczona niezdolność do pracy ma charakter częściowy i jedynie tymczasowy. Organ zasadnie uznał w ocenie Sądu, iż skarżący nie wykazał wobec tego przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ma stałe źródło dochodów ( renta ) i majątek nieruchomy umożliwiające przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Skarżący nie wykazał ponadto, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), w szczególności dotyczące złej sytuacji majątkowej czy zdrowotnej zobowiązanego, gdyż – jak wskazano powyżej – nie udokumentował on kwestii trudnej sytuacji zdrowotnej ( swojej i żony ) oraz kosztów leczenia , rehabilitacji żony czy też konieczności ponoszenia kosztów związanych z dowozem żony na zabiegi, w wystarczający sposób. Nadto choroba żony skarżącego nie wymaga stałej opieki ze strony skarżącego uniemożliwiającej tym samym podjęcie w przyszłości jakiegokolwiek zatrudnienia pozwalającego na zwiększenie dochodu rodziny. Organ zasadnie wskazał, że zobowiązany ma stałe zobowiązania cywilnoprawne, które reguluje systematycznie – co miesiąc, bez żadnych opóźnień. Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami, w tym przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Organy zasadnie uznały, że skarżący może spłacać zadłużenie w dłuższym okresie czasu w formie układu ratalnego. Należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274 ). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ).