III SA/Po 127/10

Dnia 18 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Błaszkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. oddala skargę /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska /-/ B. Koś Wnioskodawca J. wniósł o umorzenie odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (za okres 03/2001-12/2002) oraz na Fundusz Pracy i FGŚP (05/2001 – 12/2002) wraz z kosztami upomnienia i odsetkami za zwłokę. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 13.03.2009r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia powyższych należności. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. J. uzyskuje dochody z zagranicznych prac dorywczych w kwocie 1600 zł miesięcznie, mieszka z matką otrzymującą 1300 zł miesięcznie renty. Jego miesięczne wydatki to 760 zł na koszty mieszkania oraz ok. 100 zł na leki. Wnioskodawca ma trójkę dzieci i zasądzone na nie alimenty – w sumie 1000 zł miesięcznie. Nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, nie ma nieruchomości i posiada samochód ciężarowy z 1980 r. Ma niespłacane zaległości podatkowe i cywilnoprawne. 29.03.2005 r. umorzono wobec niego postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności zastosowanych środków. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, iż spłata przedmiotowego zadłużenia w układzie ratalnym pozbawiłby go i jego rodzinę środków do życia. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (nazwany odwołaniem). We wniosku twierdził, iż spełnia warunki dla uzyskania umorzenia przedmiotowych należności ze względu na sytuację rodzinną i majątkową. Zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej już w dniu 1.12.2003 r., a organ ZUS nie zbadał kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie posiada samochodu ciężarowego. Wskazał też, iż w niektórych miesiącach w ogóle nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia. W oświadczeniu z 11.08.2009 r. wnioskodawca wskazał, iż obecnie nie posiada żadnych dochodów stałych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 30 października 2009r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 13 marca 2009r. , którą odmówiono umorzenia należności. Powtórnie badając sprawę organ oparł się na zebranym w toku postępowania przed organem I instancji materiale dowodowym, gdyż wnioskujący o umorzenie należności pomimo jego pouczenia nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swojego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zaś w toku postępowania nie udokumentowano w żaden sposób braku dochodów lub ich otrzymywania. Nie wykazano też źródła utrzymania w sytuacji deklarowanego braku stałych dochodów. Postępowanie egzekucyjne toczyło się natomiast jeszcze w 2005 r., a aktualna sytuacja wnioskodawcy uległa od tej pory zmianie. Pomimo zadeklarowanego braku zatrudnienia nie jest zarejestrowany w PUP jako osoba poszukująca pracę, a pracując dorywczo za granicą musi uzyskiwać dochody na pokrycie swojego utrzymania. Nie wykazał on wobec tego braku dochodów, ani trudnej sytuacji finansowej, osobistej czy zdrowotnej. Obecnie skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J., żądając jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Decyzji zarzucił błędną wykładnię art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz naruszenie art. 7, 77 i 80 kpa. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż ma ciężką sytuację rodzinną i majątkową, gdyż z prac dorywczych musi utrzymać siebie i opłacać alimenty na 3 dzieci. Organ nie wyjaśnił tych okoliczności w wystarczający sposób. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść (mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo. W toku postępowania przed organem I instancji ustalono, iż J. uzyskuje dochody z zagranicznych prac dorywczych w kwocie 1600 zł miesięcznie, mieszka z matką otrzymującą 1300 zł miesięcznie renty. Jego miesięczne wydatki to 760 zł na koszty mieszkania oraz ok. 100 zł na leki. Wnioskodawca ma trójkę dzieci i zasądzone na nie alimenty – w sumie 1000 zł miesięcznie. Nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, nie ma nieruchomości i posiada samochód ciężarowy z 1980 r. Ma niespłacane zaległości podatkowe i cywilnoprawne. 29.03.2005 r. umorzono wobec niego postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności zastosowanych środków. Wprawdzie w toku postępowania odwoławczego i przy wnoszeniu skargi podnosił on, iż prace mają charakter dorywczy i nie zawsze są one przez niego wykonywane, ale zasadnie organ stwierdził, iż tezy te nie zostały udokumentowane przez stronę w żaden sposób i to pomimo specjalnego wezwania organu w tym zakresie (k. 67 – 68 akt adm.). Skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji dotyczącej wysokości dochodu z pracy dorywczej lub okoliczności pozostawania bez jakiejkolwiek pracy przez dłuższy okres. Nie wykazał też z czego utrzymywał się w okresie bezrobocia. Nie jest przy tym zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy w PUP, ani nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej. Wynika stąd, iż pomimo swojego oświadczenia otrzymuje dochód z pracy dorywczej (za granicą lub w Polsce), pozwalający mu na stałe utrzymanie. Także nie bez znaczenia pozostaje dla oceny istnienia przesłanek umożliwiających organowi umorzenie należności składkowych, uznanie istnienia możliwości zarobkowych po stronie skarżącego. Te zaś są skoro skarżący podejmuje zatrudnienie choćby dorywczo. Organ zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego jeszcze w 2005 r. nie może wpływać na ocenę aktualnej sytuacji majątkowej zobowiązanego. Skarżący nie wykazał ponadto, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) dotyczące złej sytuacji majątkowej zobowiązanego, gdyż – jak wskazano powyżej – nie udokumentował on tej kwestii w żaden sposób. Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, że istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu jego skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska B. Koś za nieobecnego sędziego /-/ M. Górecka