III SA/Po 1286/12

Dnia 21 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty nienależnie pobranej renty rolniczej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o nr [...] z dnia [...] września 2012 r.; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu 8 sierpnia 2012 r J. M. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w [...] z wnioskiem o umorzenie zaległości wobec KRUS z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Z uwagi na treść wniosku, w dniu 27 sierpnia 2012 r przeprowadzono wizytację w gospodarstwie płatnika. W jej wyniku ustalono, iż członkami rodziny wnioskodawcy są żona, uzyskująca rentę z KRUS, córka M., uczennica, syn M. uzyskujący 600 zł tytułem uposażenia, syn L., uzyskujący 1300 zł tytułem uposażenia. Rodzina otrzymała w roku 2012 z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej 500 zł na węgiel oraz 200 zł na lekarstwa. Wydatki rodziny to kwota ok. 700 zł, dodatkowo 110 zł na prąd, 41 zł na wodę, 60 zł wywóz nieczystości. Dorosłe pracujące dzieci dokładają miesięcznie 300 zł do wspólnego utrzymania. Wnioskodawca jest w stanie przeznaczyć 250 zł miesięcznie na spłatę ratalną. J. M. załączył do akt sprawy rachunki za energię elektryczną, fakturę za roboty budowlane, rachunki za wodę i wywóz ścieków, decyzje o przyznaniu pomocy w formie zasiłku celowego dla H. M. i o przyznaniu zasiłku w formie posiłku dla M. M. Decyzją z dnia [...] września 2012 r Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolników odmówił umorzenia pozostałej do spłaty nienależnie pobranej części renty rolniczej. W uzasadnieniu wskazano, iż decyzją z dnia [...] lipca 2009 r została wobec J. M. ustalona nadpłata części uzupełniającej renty rolniczej w kwocie 17 250,00 zł. J. M. trzykrotnie zwracał się do KRUS o rozłożenie na raty powstałego zadłużenia. Trzykrotnie organ uwzględniał te wnioski i zawierał z wnioskodawcą umowy o rozłożeniu na raty spłaty zadłużenia. Żadna z umów jednakże nie została zrealizowana zgodnie z harmonogramem i na dzień złożenia wniosku o umorzenie zaległości wynosiły 17 250,00 zł. Organ przywołując treść protokołu wizytacji gospodarstwa rolnego, załączonych rachunków i oświadczenia Wnioskodawcy o możliwości przeznaczenia kwoty 250 zł miesięcznie na spłatę zaległości uznał, iż brak podstaw o umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Podkreślono w uzasadnieniu, że na odmowę wpływ miał przebieg dotychczasowego postępowania oraz fakt, iż nadpłata powstała z winy wnioskodawcy. W dniu 20 września 2012 r J. M. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniósł, iż wizytacja nie odzwierciedliła wiernie sytuacji majątkowej jego rodziny. Wzięto bowiem pod uwagę rentę żony w kwocie brutto, a nie netto. Ponadto nie uwzględniono wydatków na leki i leczenie , kosztów wywozu nieczystości, energii i opału. Dokonane remonty nie powinny być uwzględniane w ocenie stanu majątkowego rodziny, bowiem wykonane były z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży działki. Do wniosku załączył odcinek rentowy żony, umowy o pracę synów, zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich oraz dokumenty dotyczące wydatków bieżących i na leki. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] października 2012, o nr [...] podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] września 2012 r . W zakresie ponownego rozpoznania sprawy organ również uznał, iż brak jest podstaw do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, gdyż rodzina nie pozostaje w bardzo trudnej sytuacji finansowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. M. podtrzymał stanowisko zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jednocześnie podkreślił, iż stan zdrowia żony pogarsza się, a gospodarstwo nie przynosi tyle dochodu, aby mogło utrzymać całą rodzinę. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 , poz.270.) Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia obu zaskarżonych decyzji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 41 a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990-O ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r, Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym organ w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowych może w całości lub części umorzyć należności z tytułu składek. Treść przywołanego przepisu wskazuje, że w opisanej sytuacji organ wydaje decyzję uznaniową. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, iż organy w przypadku stwierdzenia ważnego interesu strony mogą, ale nie muszą należności umorzyć, choć jednocześnie rozstrzygnięcie wydane w tym trybie nie może mieć charakteru dowolnego. W świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy winny podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 Kpa), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 Kpa), zaś wydając decyzję winny zastosować wymogi określone w art. 107 § 1 Kpa. Uwzględniając powyższe za częściowo zasadny należy uznać zarzut niedostatecznego wyjaśnienia sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego. W obu decyzjach zestawiono wskazane przez stronę wydatki jak i uzyskane dochody i zasiłki bez jakiejkolwiek analizy ich wzajemnych relacji. W obu decyzjach sumaryczne podliczenie kosztów i wydatków skutkowało jedynie przyjęciem , iż sytuacja skarżącego nie jest trudna. Organy nie odniosły się w istocie do otrzymywanej stale pomocy społecznej świadczonej zarówno rodzinie, jak i niepełnosprawnemu dziecku. Samo matematyczne zestawienie wydatków i dochodów nie oznacza, iż dokonano oceny możliwości płatniczych skarżącego. Nie może ono także skutkować przyjęciem, iż Skarżący może dokonać wpłat w systemie ratalnym, zwłaszcza iż trzykrotny układ ratalny nie odniósł skutku. Jeżeli zaległości mają być rozłożone na raty, to takie stwierdzenie musi wynikać z konkretnych wniosków na tle zebranego całego materiału dowodowego. Fakt , iż organ wyszczególnił w decyzji poszczególne dokumenty nie jest równoznaczne z ich oceną. Organ ponownie rozpoznający sprawę w dniu [...] października 2012 pomimo, iż uwzględnił wszystkie załączone przez stronę dokumenty nie odniósł się w żaden sposób do zmienionej sytuacji finansowej Skarżącego. Ustalenia wymaga – czy i w jaki sposób syn pozostający bez pracy partycypuje w kosztach utrzymania domu oraz czy kwoty uzyskane z tytułu dopłat bezpośrednich przeznaczane są na cele gospodarstwa rolnego, czy jako dochód rodziny. Jeżeli w dacie wydania zaskarżonej decyzji jedynym dochodem rodziny miałaby być renta żony, kwota 300 zł otrzymywana od syna , dochód z gospodarstwa w kwocie 200 zł i otrzymywana pomoc społeczna to dowolnym zdaje się być twierdzenie organu, że sytuacja Skarżącego nie jest bardzo trudna. To stwierdzenie zresztą nie odzwierciedla treści normy prawnej art. 41 a ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ustawy i nie wyjaśnia co w tym konkretnym przypadku stanowi o jego ważnym interesie. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca decyzja Prezesa KRUS zawierają też istotne braki uzasadnienia prawnego. Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja powinna wskazywać ustalony przez organy stan faktyczny (nie tylko przebieg dotychczasowego postępowania), ustalać – jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają konkretnym fragmentom normy prawnej. Sporządzenie prawidłowego uzasadnienia jest szczególnie istotne w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym. Tymczasem z treści obu decyzji nie wynika, jaki de facto organ ustalił stan faktyczny. Nie wskazano, czy i które dokumenty organ brał pod uwagę, czy i które uznał za wiarygodne. Uzasadnienie obu decyzji poza wyszczególnieniem załączonych dokumentów nie zawiera żadnej ich oceny. W zaskarżonej decyzji brak jakiegokolwiek odniesienia do podnoszonych przez Skarżącego okoliczności dotyczących choćby choroby żony czy utraty pracy przez syna. Praktycznie jest ona powieleniem decyzji z dnia [...] września 2012, tyle że z wyszczególnieniem załączonych do wniosku dokumentów. Organy nie zawarły w uzasadnieniu analizy sytuacji finansowej – źródeł dochodów, wysokości świadczeń, a przede wszystkim relacji pomiędzy wydatkami koniecznymi dla egzystencji Zobowiązanego i jego rodziny. Tylko taka analiza mogłaby skutkować jednoznacznym ustaleniem- jaki w rzeczywistości jest dochód Skarżącego i czy umożliwia mu on zapłatę zaległości. Dopiero po dokonaniu wyżej wskazanych ustaleń organ winien je ocenić i zanalizować w kontekście przesłanek ważnego interesu Skarżącego i stanu funduszów KRUS, która to ocena powinna zostać zawarta w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu decyzji. Nie wyczerpuje bowiem wymogów prawidłowego uzasadnienia decyzji uznaniowej stwierdzenie, że nadpłata powstała z winy wnioskodawcy. Wydanie takiej decyzji powinno być poprzedzone analizą takich przesłanek, jak: istnienie uzasadnionego, ważnego interesu zainteresowanego, możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego. W szczególności wówczas, gdy organ odmawia umorzenia, powinien wykazać, dlaczego w jego ocenie nie zachodzi uzasadniony interes skarżącego, a także – dlaczego organ jest zdania, że możliwości płatnicze wnioskodawcy nie przemawiają za umorzeniem (patrz wyrok NSA z 23.03.2011 r., sygn. akt II GSK 332/10). Na marginesie wskazać należy, iż decyzja z dnia [...] września 2012r. zawiera błędną podstawę procesową. Nie mogła ona być bowiem oparta na treści przepisu art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, gdyż ten rodzaj rozstrzygnięcia dotyczy wyłącznie decyzji odwoławczej. Podobnie błędnym było wskazanie w sentencji decyzji z dnia [...] października 2012 r., iż odmówiono umorzenia zaległości, skoro jednocześnie jej podstawą procesową był art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Treść tego przepisu pozwala wyłącznie na umieszczenie sentencji o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Niemniej wskazane uchybienia, jakkolwiek mylące co do natury rozstrzygnięcia nie miały wpływu na wynik toczącego się postępowania. Wobec powyższego, z uwagi na naruszenia art.7, 77 § 1 i 107 § 3 Kpa, należało w oparciu o art. 145 § 1 lit c ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak sentencji. Działając na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2012r, gdyż było to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.