III SA/Po 1372/13

Dnia 6 sierpnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi A K na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi A S od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...]złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...] złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. | A K złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia | |społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. | |Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu [...] 2013 r. decyzji odmawiającej umorzenia należności z | |tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. | |W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 | |ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s. to | |jest nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek. W szczególności podkreślono, że nie jest wobec strony prowadzone postępowanie| |egzekucyjne i nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zakład rozważył także możliwość umorzenia należności na | |podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących | |równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej | |nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i | |Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne | |( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest | |- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych | |- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby | |pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności | |- przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego | |możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. | |Organ ustalił, że zobowiązany jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Nie uzyskuje dochodów, ma przyznany zasiłek celowy na zakup żywności i | |zasiłek okresowy. Mieszka w jednym pokoju w mieszkaniu utrzymywanym przez jego siostry. Nie ponosi wydatków na leczenie z powodu braku | |środków finansowych, chociaż ma problemy zdrowotne z kręgosłupem. Posiada zobowiązanie kredytowe w baku z ratą [...] zł miesięcznie i kartę | |kredytową zadłużoną na [...] zł. Ma ustalone alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie – zaległości alimentacyjne wynoszą[...] zł plus odsetki. | |Jest właścicielem pojazdu R z 1997 r. | |Organ wyjaśnił ponadto, że umorzenie na podstawie ww. przepisów ustawy i rozporządzenia ma charakter uznania administracyjnego co pozwala | |organowi po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego. | |Powołane wyżej okoliczności uzasadniają odmowę. | |Strona złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc brak możliwości podjęcia pracy i spłacenia przedmiotowych | |zaległości. | |Decyzją z dnia [...] 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję. | |Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie braku podstaw | |do umorzenia spornych należności. Wskazał, iż zobowiązany jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Otrzymał z MOPR zasiłek| |celowy na zakup żywności oraz zasiłek okresowy. Mieszka w pokoju, ale nie ponosi kosztów jego wynajmu. Nie płaci aktualnie zobowiązań | |finansowych, ani alimentów na córkę. Organ uznał, że sytuacja zobowiązanego jest trudna, ale jest on osobą poszukującą pracy i w dalszej | |perspektywie będzie mógł uiścić sporne zadłużenie. | |W skardze do WSA strona powtórzyła argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji finansowej i życiowej ( status bezrobotnego bez prawa do | |zasiłku, zasiłek okresowy z MOPR w wysokości [...] zł miesięcznie ). Wskazała na problemy związane ze znalezieniem zatrudnienia ze względu| |na swój wiek – w PUP nie otrzymała żadnej propozycji pracy. | |W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji. | |Na rozprawie w dniu 6.08.2014 r. skarżący stwierdził, że pracuje na umowę zlecenia, otrzymując ostatecznie [...] zł netto. | |Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : | | | |Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. | |Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy | |z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm. ). | |Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem | |ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem | |ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: | |- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo | |pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego | |wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; | |- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361| |pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; | |- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, | |następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - | |Ordynacja podatkowa; | |- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; | |- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; | |- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; | |- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. | |Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być| |przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności | |( ust. 3 a ). | |Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie | |szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć | |należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych | |należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: | |1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb | |życiowych; | |2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z | |tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; | |3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej | |zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. | |Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter | |uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli| |jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. | |Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ | |w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o | |udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa | |1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). | |Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie | |zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na | |jej korzyść ( mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości ). | |W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo i przy wydawaniu decyzji nie | |przekroczył granicy uznania administracyjnego. | |W toku postępowania ustalono, iż zobowiązany jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Otrzymał z MOPR zasiłek celowy na | |zakup żywności oraz otrzymuje zasiłek okresowy w kwocie [...] zł. Mieszka w pokoju, ale nie ponosi kosztów jego wynajmu ( koszt ten ponoszą | |jego siostry ). Nie przedstawił w toku postępowania żadnych dowodów dotyczących ewentualnych kosztów utrzymania (żywność, odzież, środki | |higieny itd. ). Skarżący nie przedłożył ostatecznie żadnych konkretnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na utrzymanie, co | |uniemożliwiło całościową ocenę jego sytuacji materialnej. | |Na rozprawie w dniu 6.08.2014 r. skarżący stwierdził, że pracuje na umowę zlecenia, otrzymując ostatecznie [...] zł netto. Umożliwia mu to | |dokonanie spłaty przedmiotowego długu w dłuższej perspektywie czasowej ( m. in. w formie układu ratalnego ). | |Organ zasadnie więc uznał w ocenie Sądu, że skarżący ma perspektywę na zatrudnienie w przyszłości i możliwości zarobkowania, skoro nie | |powoływał się na czynniki zdrowotne. Tak więc organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego twierdząc, iż skarżący nie wykazał | |przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( posiada aktualnie stały | |dochód ). Skarżący nie wykazał ponadto, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki | |Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. | |Nr 141, poz. 1365 ), w szczególności dotyczące złej sytuacji majątkowej czy zdrowotnej zobowiązanego, gdyż – jak wskazano powyżej – nie | |udokumentował on kwestii kosztów dotyczących jego utrzymania. | |Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie| |akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia | |społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami, w tym przed zobowiązaniami | |cywilnoprawnymi. Organy zasadnie uznały, że skarżący może spłacać zadłużenie w dłuższym okresie czasu w formie układu ratalnego. | |Należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu | |składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy | |funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą | |jest ich uregulowanie ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa | |1368/07, lex nr 492274 ). | |Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje | |przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku | |możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. | |Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu | |przed sądami administracyjnymi ( t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ). | |O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu postanowiono na podstawie art. 250 p.p.s.a |