III SA/Po 138/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Asesor sąd. Szymon Widłak Protokolant : ref. staż. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] roku nr [...] II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/ Sz. Widłak /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 104 kpa, art. 3 pkt 11 ppkt c ustawy z dnia 17 maja 1990 roku o podziale zadań i kompetencji określanych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34 z 1990 r. poz. 198 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Nr 87 z 2001 roku poz. 960 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego M.J. wraz z synem M.J. z mieszkania położonego przy ul. [...] w P.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że podaniem z dnia 13 października 2003 roku I.J. wystąpił o wymeldowanie z pobytu stałego byłej żony M. i syna R. z mieszkania w P., ul. [...]. Swoje podanie uzasadnił tym, że M.J. nie mieszka w tym mieszkaniu od 12 lat. Jest to mieszkanie służbowe, które wnioskodawca obowiązany jest zdać do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w P., posiada bowiem własnościowe mieszkanie położone w P. przy ul. [...]. Prezydent Miasta P. w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, że I.J. faktycznie opuścił w/wym. mieszkanie i od dnia 23 maja 2002 roku jest zameldowany na pobyt stały przy ul. [...]. Małżeństwo I i M.J. zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 28 czerwca 1990, sygn. akt III RC [...], w którym Sąd ustalił też sposób korzystania z mieszkania przez byłych małżonków. Sąd przyznał wnioskodawcy do wyłącznego użytkowania mniejszy pokój, a jego byłej żonie pokój większy, ze wspólnym użytkowaniem przez strony pozostałych pomieszczeń. Dalej organ wskazał, że z przedłożonego przez I.J. pisma Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w P. z dnia 6 lutego 2003 roku wynika, że nieaktualne jest dotychczasowe korzystanie z kwatery przez I.J. i M. J. Od dnia [...] I.J. został więc obciążony opłatą czynszową, zgodnie z obowiązującymi stawkami i stanem osobowym. W dniu 28 października 2003 roku w wyniku wizji lokalowej stwierdzono, że przedmiotowe mieszkanie jest opuszczone i zniszczone, brak wyposażenia w łazience, brak prądu i wody. Pokój, w którym znajdują się rzeczy M.J. jest zamknięty na klucz a w skrzynce pocztowej jest korespondencja nie podjęta od 2001 roku. Oran I instancji ustalił, że M.J. wraz z synem R. nie mieszka w tym lokalu od 1988 roku to jest od czasu, kiedy I.J. wymienił zamki w drzwiach wejściowych. Obecnie ma klucz, ale w mieszkaniu bywa sporadycznie. M.J. w pisemnych wyjaśnieniach wskazała, że do opuszczenia mieszkania w P. została zmuszona brutalnym postępowaniem męża. Czasowo zamieszkuje u rodziców w Z., gdzie przebywa ze względu na wykonywaną pracę i naukę syna. Nigdy nie opuściła jednak na stałe mieszkania przy ul. [...] W tej sytuacji Prezydent Miasta P. uznał, że zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 roku Nr 87 poz. 960 ze zm.) przemawiające za wymeldowaniem albowiem M.J. wraz z synem nie przebywają w lokalu przy ul. [...] i nie został dopełniony obowiązek wymeldowania się z pobytu stałego. W odwołaniu od powyższej decyzji M.J. wniosła o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta P. w całości z powodu braku podstaw prawnych i faktycznych, ewentualnie o uchylenie decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - rażące naruszenie prawa materialnego, zwłaszcza art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz.U. Nr 42 poz. 368 z 2002 roku), - niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy i nieuwzględnienie stanu przedstawionego w dokumentach i złożonych wyjaśnieniach oraz oparcie decyzji na błędnie ustalonym stanie faktycznym. W uzasadnieniu decyzji odwołująca wskazała, że jej i syna stałym miejscem zamieszkania jest mieszkanie w P. przy ul [...], gdzie ma prawo mieszkać zgodnie z art. 28 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Stwierdziła, że czym innym jest zameldowanie, czym innym zamieszkiwanie, a jeszcze czym innym stały pobyt. Zameldowanie na pobyt stały, zdaniem M.J. , jest niezależne od stałego zamieszkiwania czy stałego pobytu. Ludzie z rożnych przyczyn opuszczają bowiem na wiele lat swoje mieszkania, co nie stanowi podstawy do ich wymeldowania z pobytu stałego. Odwołująca podkreśliła, że organ meldunkowy nie wyjaśnił istotnych okoliczności sprawy i błędnie ustalił stan faktyczny. W szczególności podkreśliła, że nieprawdą jest iż mieszkanie jest opuszczone i nikt w nim nie mieszka. Zgodnie z orzeczeniem Sądu korzysta tylko z jednego większego pokoju, w którym znajdują się wszystkie niezbędne rzeczy, a których nie może pozostawić w łazience, kuchni czy przedpokoju, to jest pomieszczeniach przeznaczonych do wspólnego użytkowania. Były mąż bowiem, choć po wyroku, który zapadł w grudniu 1994 roku za utrudnianie korzystania z mieszkania, wydał klucze do tego lokalu, nie zaprzestał utrudniania spokojnego korzystania z mieszkania (np. poprzez odcinanie dostępu do wody i energii elektrycznej). Odwołująca uważa, iż bez znaczenia jest to, że w mieszkaniu przy ul. [...] nie przebywa w sposób ciągły i codziennie. Na pobyt czasowy jest zameldowana u rodziców, a więc obowiązek meldunkowy został przez nią wypełniony. Wobec powyższego, według odwołującej, organ bezpodstawnie stwierdził, że zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. M.J. podała, że organ meldunkowy ma możliwość wymeldowania z pobytu stałego tylko takiej osoby, która faktycznie opuściła miejsce pobytu stałego wraz z rzeczami bez zamiaru powrotu i to też w określonych sytuacjach a wyrok Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie nie może być wprost zastosowany między innymi z uwagi na prawo wynikające z art. 28 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Reasumując podniosła, że decyzja Prezydenta Miasta P. jest sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego i interesem społecznym oraz wydana została z rażącym pokrzywdzeniem jej i syna. Wojewoda decyzją z dnia [...] roku, omyłkowo oznaczoną datą [...] roku, nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w całości w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że badając sprawę w trybie odwoławczym stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta P. nie narusza przepisów dotyczących wymeldowania. Uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o wymeldowanie należy ocenić i wyjaśnić jedynie przesłankę dotyczącą dobrowolnego opuszczenia lokalu, nie odnosząc się w ogóle do uprawnień do lokalu przysługujących stronie postępowania. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w niniejszej sprawie, zdaniem Wojewody , pozwoliło na stwierdzenie, że nastąpiło faktyczne opuszczenie lokalu. Zarówno wizja lokalowa jak i zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja jednoznacznie potwierdzają, że M.J. w spornym lokalu nie zamieszkuje. Świadczy o tym zarówno stan techniczny mieszkania jak i zeznania sąsiadów, którzy od lat nie widują odwołującej w mieszkaniu a także korespondencja nie podejmowana ze skrzynki. Dowodami takimi są też kserokopie rachunków za gaz, z których wynika, że od kilku lat gazu nie używano. Ponieważ przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że w mieszkaniu przy ul. [...] od lat nie mieszka ani M.J. ani I.J. to w myśl obowiązujących przepisów prawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie powinni tam być zameldowani. Przy czym decyzja o wymeldowaniu nie odnosi się w ogóle do posiadanych przez M.J. uprawnień do lokalu. Dla podjęcia tej decyzji nie było też istotne, kiedy dokonał wymeldowania z tego mieszkania I.J. W skardze na powyższą decyzję M.J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. Skarżąca, podobnie jak w odwołaniu, zarzuciła obu decyzjom: - naruszenie prawa materialnego a zwłaszcza art. 15 ust. 2 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędną ich wykładnie i zastosowanie oraz błędne rozumienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku sygn. akt K 20/01, co spowodowało naruszenie zasad współżycia społecznego z pokrzywdzeniem jej i syna, pozbawiając możliwości zamieszkiwania w lokalu przy ul. [...] i stałego miejsca zameldowania, co gwarantują prawa wynikające z Konstytucji, - niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy i nieuwzględnienie stanu przedstawionego w dokumentach i złożonych wyjaśnieniach oraz oparcie decyzji na błędnie ustalonym stanie faktycznym. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na oświadczenie zawarte w piśmie z dnia 10 listopada 2003 roku, w którym stwierdziła, że nie miała zamiaru i nie ma zamiaru wymeldować się z przedmiotowego mieszkania. M.J. podkreśliła, że w jej przypadku wymeldowanie z lokalu w P. wiąże się z utratą prawa do tego mieszkania na zawsze ze względu na regulację prawną zawartą w ustawie o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. W dalszej części skargi przytoczyła argumentację zawartą już wcześniej w odwołaniu. Skarżąca podkreśliła przede wszystkim, że jest zameldowana na pobyt czasowy u rodziców, a więc wypełniła obowiązek meldunkowy i nigdy nie opuściła na stałe mieszkania przy ul. [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie M.J. reprezentująca również syna R. oświadczyła, że mieszka wraz z synem w mieszkaniu w P. położonym przy ul. [...]. Od czerwca 2006 roku przeprowadza remont, łącznie z wymianą stolarki okiennej. W przeszłości opłacała 2/3 czynszu. Mieszkała w P. i u swoich rodziców w Z.. W ramach działalności gospodarczej prowadziła punkt gastronomiczny w K., a syn w tym mieście uczęszczał do liceum. Ponadto pozostawał w K. pod stałą opieką lekarzy: ortopedy i laryngologa, nie chciał się więc wcześniej na stałe przenieść z nią do P.. Dlatego do P. jeździła np. na 5 dni a potem wracała do Z.. Klucze do mieszkania otrzymała ponownie od byłego męża po wyroku to jest w 1995 roku i oboje mieli swobodny dostęp do mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając więc legalność zaskarżonej decyzji, w zakresie wyżej wskazanym, Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie argumenty strony są uzasadnione. Materialnoprawną podstawą decyzji organów administracji publicznej obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz.U. Nr 87 poz. 960 z 2001 roku ze zm.). Zgodnie zaś z treścią art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (sygn. akt K 20/01) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca pobytu stałego. O takim opuszczeniu można natomiast mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem powyższe nie zachodzi w przypadku niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu połączonego jednak z podejmowaniem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (vide m.in. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 roku, sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937, wyrok NSA z dnia 15 lutego 2002 roku – sygn. akt II SA/Po 1942/00). W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że wyrokiem Sądu Wojsk Lotniczych z dnia 22 grudnia 1994 roku, sygn. akt [...] I.J. został skazany za to, że w okresie od 5 czerwca 1989 roku zmusił M.J. i syna R. do określonego zachowania się w ten sposób, że poprzez wymiany zamków w drzwiach wejściowych do kwatery służbowej przy ul. [...] P. uniemożliwił w/wym. zamieszkiwanie w tej kwaterze wbrew decyzji Garnizonowej Administracji Mieszkań w P. z dnia 5 maja 1986 roku o przydziale osobnej kwatery stałej oraz z naruszeniem pkt 5 sentencji wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 28 czerwca 1990 roku orzekającego o sposobie użytkowania pomieszczeń wymienionej kwatery, to jest za popełnienie przestępstwa z art. 167 § 1 kk w zw. z art. 58 kk. Jak twierdzi skarżąca klucze do mieszkania otrzymała od byłego męża już po tym wyroku – dopiero w 1995 roku. Od tamtego czasu oboje mieli więc swobodny dostęp do mieszkania. Aby utrudnić jednak jej korzystanie z tego lokalu I.J. zdewastował je, odciął prąd i gaz, bowiem sam nie zamieszkuje w nim od 1996 roku. Brutalne postępowanie byłego męża zmusiło ją do czasowego zamieszkiwania u rodziców w Z.. W swych wyjaśnieniach – pismo z dnia 10 listopada 2003 roku skarżąca wskazała, że czasowo przebywa w Z. ze względu na swą pracę i naukę syna, ucznia szkoły średniej w K.. Wyraźnie też podkreśliła, że nigdy nie opuściła mieszkania przy ul. [...] na stałe. Organ I instancji pominął jednak zupełnie te informacje. Przede wszystkim nie wyjaśnił, czy, od kiedy i na jaki okres M.J. jest zameldowana na pobyt czasowy w Ząbrowie oraz czy dopełniła również obowiązku meldunkowego odnośnie małoletniego jeszcze wtedy syna R. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości lecz pod innym adresem. W myśl zaś art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 2 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba, że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 2 miesiące uważa się w szczególności: 1) wykonywanie pracy poza miejscem pobytu stałego, 2) pobyt związany z kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem lub ze względów rodzinnych, 3) odbywanie czynnej służby wojskowej, 4) pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach wychowawczych. Są to więc okoliczności wymienione przykładowo i dlatego podstawę do zameldowania na pobyt czasowy mogą też stanowić inne społecznie uzasadnione okoliczności, przy czym żaden z przepisów powołanej ustawy nie zakreśla ostatecznych granic pobytu czasowego. W razie zaś wątpliwości co do charakteru pobytu właściwy organ administracji publicznej powinien rozstrzygać je na korzyść obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie ważny interes społeczny (vide m.in. wyrok NSA z dnia 23 września 1982 roku, sygn. akt II SA 1031/82, ONSA 1982/2/91). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela też pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Opolu z dnia 9 czerwca 2005 roku – sygn. akt II SA/Op 255/04, ZNSA 2006/2/107, a mianowicie, że w postępowaniu o wymeldowanie osoby z pobytu stałego w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest związany stanowiskiem innego organu ewidencji ludności, wyrażonym poprzez czynność materialno-techniczną lub decyzję o zameldowaniu osoby pod określonym adresem na pobyt czasowy, (art. 47 ust. 1 i 2, art. 7, art. 8 oraz art. 10-12 tej ustawy). Związanie to polega natomiast na tym, że w czasie trwania zameldowania na pobyt czasowy nie można kwestionować czasowego charakteru tego pobytu i przyjmować, na potrzeby postępowania o wymeldowaniu z pobytu stałego, że miejsce zameldowania na pobyt czasowy jest nowym miejscem pobytu stałego. Wobec powyższego uznać należy, że Prezydent Miasta P., pomimo ustawowego obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wydał decyzję o wymeldowaniu M.J. i jej syna RJ. z miejsca pobytu stałego w oparciu o niekompletne ustalenia faktyczne. Trzeba podkreślić, że skarżąca także w odwołaniu wyraźnie akcentowała, iż jest zameldowana na pobyt czasowy u rodziców oraz, że w tej sytuacji fakt nieprzebywania w sposób ciągły i codziennie w lokalu przy ul. [...] w P. nie ma znaczenia. Wskazywała też, że nadal w pokoju, który został jej przydzielony przez Sąd do wyłącznego użytkowania, posiada wszystkie niezbędne rzeczy. I.J. pomimo wydania jej kluczy nie zaprzestał bowiem utrudniania spokojnego korzystania z mieszkania (np. wykręcanie bezpiecznika, zakręcanie wody). Z treści odwołania wynika również jednoznacznie, że M.J. nigdy nie miała zamiaru na stałe opuścić miejsca pobytu stałego to jest przedmiotowego lokalu. Wojewoda jako organ odwoławczy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, obowiązany był ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Wbrew jednak temu nie odniósł się w pełni do okoliczności podanych w odwołaniu – istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie. Nie ustosunkował się w szczególności wcale w uzasadnieniu swej decyzji do kwestii związanych z zameldowaniem na pobyt czasowy. Organ II instancji nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem rozstrzyga przecież sprawę ponownie w oparciu o stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji ostatecznej. Organ II instancji w rozpoznawanej sprawie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. skupiając się jedynie na dowodach, które miały potwierdzać fakt niezamieszkiwania skarżącej wraz z synem w lokalu przy ul. [...] nie wyjaśniając kluczowej kwestii związanej z zameldowaniem wyżej wymienionych na pobyt czasowy w innej miejscowości. Na marginesie należy też wskazać, że Wojewoda powołał się między innymi na zeznania najbliższych sąsiadów, a w aktach są jedynie kserokopie oświadczeń złożonych przez cztery osoby zamieszkałe w kwaterach nr 4, 6, 18 i 24 pochodzące z dnia 24 lutego 2003 roku, a więc sprzed daty wniosku o wszczęcie postępowania o wymeldowanie M.J. i R.J. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy administracji publicznej powinny mając na względzie powyższe uwagi ustalić wszystkie okoliczności faktyczne niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim zaś wyjaśnić, czy, gdzie i w jakim okresie czasu M.J. i jej syn byli zameldowani na pobyt czasowy. Dopiero bowiem wtedy możliwe będzie zastosowanie właściwej normy prawa materialnego. W tym stanie rzeczy, skoro doszło do naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 77, 80, 107 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ Sz. Widłak /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska D.W.