III SA/Po 139/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Po 139/17, odmawiającego przyznania skarżącej prawa pomocy w sprawie ze skargi Spółki X w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2016 r., Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej, skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłaty sądowej od wniesionej skargi. Na wezwanie Sądu spółka przedłożyła wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Wartość jej środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) wyniosła [...] zł, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Na koncie spółki nie ma żadnych środków finansowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że przeciwko spółce prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. W tego rodzaju sprawach organ odwoławczy wydał ok. [...] decyzji. Przeciwko skarżącemu wszczęto postępowania egzekucyjne, które doprowadziły do zajęcia praktycznie całego majątku spółki. Środki uzyskiwane w ten sposób przez organy egzekucyjne przekazywane są na poczet postępowań egzekucyjnych. Skarżący na chwilę składania wniosku nie jest w stanie nawet w części pokryć opłaty od wnoszonej skargi, która wynosi [...] zł. Spółka oświadczyła, że wysokość jej zobowiązań wynika z decyzji Naczelników Urzędów Celnych i Dyrektorów Izb Celnych na podstawie których prowadzone są postępowania egzekucyjne, co zostało przedstawione w załączonej do oświadczenia dokumentacji. Jednocześnie spółka oświadczyła, że przedłożyła oprócz dokumentacji potwierdzającej prowadzone przeciwko niej postępowania egzekucyjne, także sprawozdanie finansowe oraz wydruk z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 13 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Po 139/17, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu w szczególności, że spółka nie załączyła do wniosku na okoliczność jej złej sytuacji finansowej: sprawozdania finansowego, wydruku z rachunku bankowego, ani dokumentacji potwierdzającej prowadzone przeciwko niej postępowania egzekucyjne. Nadto każde przedsiębiorstwo, które nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego, a skoro skarżąca spółka nadal zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, to powinna realizować swoje cele, w tym pokrywać koszty sądowe, o własnych siłach i w oparciu o własne środki bądź też środki pochodzące z dopłat wspólników. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, zażądała ponownego rozpoznania sprawy i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniu referendarza sądowego zarzucono naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie stan finansowy Strony nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że wobec Strony toczy się kilkadziesiąt postępowań przed organami i sądami w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Wskazano, że załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty, jednoznacznie wskazują na wyjątkowo trudną sytuację majątkową Spółki. Zdaniem Autora sprzeciwu, w szczególności należy w tym zakresie zwrócić uwagę na poniesione w poprzednich latach bilansowych straty, które umożliwiają przyjęcie, że w obecnym stanie, ponoszenie przez Skarżącą jakichkolwiek kosztów (w tym kosztów sądowych), jest niemożliwe. Wskazano, że nie jest zasadne stanowisko, iż Skarżąca nie uwzględnia w swoich wydatkach kosztów sądowych wywołanych procesami sądowymi. W sytuacji Spółki mamy bowiem do czynienia ze znaczną liczbą postępowań o wymierzenie kar pieniężnych za prowadzenie gier hazardowych, a w późniejszych etapach także z egzekucją tychże kar, których to nałożenia Strona nie mogła racjonalnie przewidzieć. Skarżąca stoi również na stanowisku, iż wymierzanie kar pieniężnych w okolicznościach, które zostały przywołane w decyzji, której zasadność jest badana w postępowaniu sądowym wywołanym skargą w niniejszej sprawie, nie jest zasadne, co wielokrotnie potwierdziły wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych (przywołane w skardze). Zdaniem Autora sprzeciwu, powyższe argumenty uzasadniają w zupełności twierdzenie, że Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, w tym także spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, określa natomiast przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie wyjaśnić należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W tym kontekście zauważyć należy, że Spółka nie przedstawiła sprawozdania finansowego, wydruku z rachunku bankowego, ani dokumentacji potwierdzającej prowadzone przeciwko niej postępowania egzekucyjne, zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku na złożonym formularzu. Podkreślenia wymaga, że pomimo powoływania się przez skarżącą na stratę poniesioną z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne, w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. W informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego odnoszącego się do Spółki brak jest wpisów dotyczących prowadzenia wobec niej postępowania upadłościowego, jej rozwiązania, czy choćby zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. To zaś, że aktualnie Spółka ma faktycznie pewne problemy finansowe, o czym świadczą liczne postępowania egzekucyjne z jej udziałem, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej sprzeciwu. Strata, na którą się powołuje nie przesądza o braku środków finansowych, a wskazuje, że koszty prowadzonej działalności są wyższe od uzyskanego przychodu. Należy zwrócić uwagę na dwie wskazane przez Spółkę wielkości tj. kapitał zakładowy oraz środki trwałe. Wysokość każdej z nich tj. odpowiednio [...] zł oraz [...] zł wielokrotnie przewyższa wartość wpisu w niniejszej sprawie ([...] zł), zwłaszcza jeśli chodzi o te ostatnie, przy czym nie ma znaczenia, że w większości zostały zajęte w toku egzekucji. Niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę wynikający z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przedmiot działalności Spółki, poza działalnością związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi (m.in. sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, sprzedaż detaliczna napojów alkoholowych i bezalkoholowych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach, sprzedaż hurtowa napojów alkoholowych i bezalkoholowych, sprzedaż hurtowa wyrobów tytoniowych, czy działalność związana z organizacją targów, wystaw i kongresów), trudno uznać, aby Spółka nie miała możliwości przy prowadzeniu tak szerokiej działalności gospodarczej, pokrycia kosztów związanych z całokształtem funkcjonowania przedsiębiorstwa. Okoliczność, iż Spółka boryka się z licznymi postępowaniami nie jest argumentem, który sam z siebie powinien decydować o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skoro bowiem przedmiotem prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej było urządzanie gier na automatach do gier, to spółka powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji i niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu, powinna była zaś gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych w takich sprawach. Wykazywana przez Spółkę strata nie jest żadnym argumentem, jest bowiem wyliczana w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu, do jakiego instytucja została powołana i nie znajduje prostego przełożenia na rzeczywistą sytuację podmiotu. Odnosząc się zatem do podniesionej w sprzeciwie kwestii wielości postępowań w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej, prowadzonych przeciwko Spółce dodać należy, iż zarówno sama liczba prowadzonych przeciwko Spółce, jak i już egzekwowanych kar nie stanowi wyłącznej podstawy do oceny możliwości płatniczych spółki (por. postanowienia NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FZ 66/09, z dnia 7 stycznia 2014 r. sygn. II FZ 1236/13). Ocena ta nie może być bowiem przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, których w niniejszej sprawie, Spółka nie przedstawiła. Wobec powyższego uznać należy, że referendarz sądowy nie naruszył art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. odmawiając przyznania spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. W konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie należało utrzymać w mocy na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.