III SA/Po 1443/14

Dnia 19 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: Ref. staż. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... z dnia ... 2014 roku nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... z dnia ...czerwca 2014 r. nr ..., II. przyznaje radcy prawnemu ... od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę ... złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w ... złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wnioskiem z dnia ....04.2014r. T. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, odsetek od tych należności i kosztów upomnienia . Przedmiotowy wniosek uzasadniał złą sytuacją materialną i zdrowotną. Wskazał ,że choruje na nieuleczalną chorobę , jego stan zdrowia się z roku na rok się pogarsza , ma orzeczony stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym , nie posiada żadnego majątku, choroba utrudnia mu zarobkowanie ,utrzymuje się z zasiłku stałego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w kwocie ... zł. Nadto podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe . Po rozpatrzeniu wniosku decyzją nr ...z dnia ....06.2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... odmówił umorzenia należności z tytułu: - składek na ubezpieczenie społeczne za okres .../2010, ,.../2012 w kwocie ... zł., odsetek naliczonych na dzień ...04.2014 r. w kwocie ... zł. i kosztów upomnienia w kwocie ... zł, - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres .../2012 w kwocie ... zł., odsetek naliczonych na ....04.2014r . w kwocie ... zł. i kosztów upomnienia w kwocie ... zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 8.01.2014 roku, od listopada 2013 roku pobiera zasiłek stały w kwocie ...zł. , prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe , koszty stałe utrzymania wskazane przez stronę wynoszą miesięcznie ... zł. Na podstawie dotychczasowych czynności nie stwierdzono składników majątkowych , z których można egzekwować należności. Zakład wyjaśnił, że pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia odmawia umorzenia zaległości korzystając z uznania administracyjnego. W ocenie organu zobowiązany ma trudną sytuację materialną , ale jest osoba młodą w wieku aktywności zawodowej ( ... lat) i potencjalnie posiada obiektywne możliwości zwiększenia dochodów poprzez podjęcie zatrudnienia na stanowisku przystosowanym w warunkach pracy chronionej . T. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Zarzucił ,że organ nie wziął pod uwagę faktu , że choruje na nieuleczalną chorobę zakaźną , leki które bierze jedynie podtrzymują życie , jego stan zdrowia pogarsza się. Podniósł ,że nie zgadza się z twierdzeniem organu ,że ponieważ jest młody to może pozyskać dochody. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... decyzją nr ... z dnia .....2014r. utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu ...2014r. Zdaniem organu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza trudna sytuację bytowa wnioskodawcy i zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia z uwagi na brak majątku . Jednak kierując się uznaniem administracyjnym organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku strony. Zdanie organu sytuacja materialna wnioskodawcy nie ma trwałego charakteru ,gdyż jest on osobą w wieku ... lat i może podjąć zatrudnienie. Nie wykazał, że nie ma zdolności pozyskania dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. wniósł o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek . Wskazał ,że utrzymuje się z zasiłku stałego otrzymywanego z MOPR, jest pod stałą opieką lekarza od chorób zakaźnych ,bierze leki podtrzymujące życie . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem ( legalności ) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy o co wnioskował skarżący w skardze. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 3 a ). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Uznaniowa ocena istnienia lub nieistnienia przesłanek skutkujących umorzeniem należności winna być przy tym odzwierciedlona odpowiednio w uzasadnieniu decyzji – zgodnie z rygorami wskazanymi w art. 107 § 3 kpa ( wyrok WSA w Warszawie z 15.12.2006 r., III S.A./Wa 2994/06, lex nr 306945; wyrok WSA w Gliwicach z 06.02.2009 r., III S.A./Gl 1421/08, lex nr 484073 ). W omawianej sprawie dokonując takiej kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ nie zadziałał prawidłowo. Zgodnie z art. 7 kpa organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący ( art. 77 § 1 kpa ). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu ( zasada oficjalności postępowania ) oraz wnioskowane przez stronę ( zob. m. in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69 ). W ocenie Sądu nie dokonano wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do podjęcia jednoznacznej oceny istnienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) i dotyczących wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić dochodzonych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny ( opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych bądź też istnieje przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiająca go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ). Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m. in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody ( rzeczywiste czy potencjalne ), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z 10.10.2007 r., II GSK 176/07, lex nr 399183 ). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania ( wyrok WSA w Warszawie z 23.11.2007 r., V S.A./Wa 2247/07, lex nr 484964 ). Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zobowiązanego. Organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy , a nie snuć przypuszczenia na przyszłość i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności . Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej , nie posiada żadnego majątku co dało organowi podstawy do stwierdzenia zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności przewidzianej art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Nadto skarżący ze względu na stan zdrowia- nie uleczalna choroba zakaźna. - legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z możliwością zatrudnienia na stanowisku przystosowanym w warunkach pracy chronionej. Jedynym dochodem strony jest stały zasiłek z MOPR. Z uwagi na chorobę przyjmuje leki podtrzymujące życie . Tak więc rozpatrując przedmiotowy wniosek o umorzenie należności składkowych należy rozważyć aktualną sytuację materialną i życiową zobowiązanego, a nie opierać się na przypuszczeniach co może być w przyszłości -np. to , że uwagi na młody wiek ma możliwość podejmowania zatrudnienia i pozyskiwania dochodów. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (wyrok z dnia 14.05.2009r., sygn. III SA/Lu 71/09, Lex nr 558761). Zatem argumentacja organu ,że w przyszłości sytuacja wnioskodawcy może się zmienić jest w ocenie Sadu nieuprawniona i stanowi przekroczenie granic uznania administracyjnego. Należy zwrócić także uwagę na fakt, że korzystanie przez zobowiązanego z pomocy państwa świadczy o jego trudnej sytuacji finansowej, a ta okoliczność – jak wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15.04.2009r. (sygn. VSA/Wa 4/09, Lex nr 533296) – stanowi dodatkową okoliczność przemawiającą za uwzględnieniem żądania o umorzenie zadłużenia. Jest bowiem oczywistym ,że spłata nawet najmniejszej kwoty zaległości z zasiłku oznacza konieczność zwiększenia środków pozyskiwanych z pomocy społecznej, co jest sprzeczne z interesem publicznym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien powinien dokonać ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji, materialnej i zdrowotnej skarżącego w odniesieniu do przedstawionego zaświadczenia lekarskiego z dnia ...03.2013 roku oraz faktu korzystania przez stronę ze stałej pomocy społecznej , a następnie dokonać ponownej oceny zebranego materiału dowodowego w ramach uznania administracyjnego zgodnie z przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu oceną prawną zaskarżonej decyzji. Ze względu na naruszenie przepisów postępowania ( art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa ) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł w pkt. 1 wyroku o uchyleniu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c w zw. z art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U . z 2012 r. poz. 270 ze zm. ). O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt1 lit. c w zw. z §15 i 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.).