III SA/Po 150/25

Dnia 3 czerwca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2025 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia 31 grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Zaskarżoną decyzją z 31 grudnia 2024 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku K. W. (skarżącego), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 15 listopada 2024 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od lutego do czerwca 2008 r. w części dotyczącej składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami i finansowanej przez ubezpieczonych. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazano m. in. art. 61a § 1 k.p.a. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.; dalej u.s.u.s.). Organ wskazał, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, które dotyczą ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, na mocy art. 30 u.s.u.s. nie stosuje się art. 28, czyli przepisu dopuszczającego umorzenie składek. W stosunku do tego rodzaju składek Zakład nie może więc badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Pismem z dnia 5 lutego 2025 r. skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego W. M., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Poznaniu zarzucając organowi naruszenie art. 28 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s. twierdząc, że powinien on zostać zastosowany, ponieważ w przypadku skarżącego nie zachodzi wątpliwość, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 61a § 1 zd. 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (to jest żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym stosownie do art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Przywołany powyżej art. 61a § 1 zd. 1 k.p.a. przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego - wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną bądź inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód oczywistych o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku. Dostrzeżenie po wszczęciu postępowania niedopuszczalności jego prowadzenia prowadzić może jedynie do umorzenia postępowania. Zastosowanie instytucji określonej w art. 61a § 1 zd. 1 k.p.a. powinno być zatem ograniczone co do zasady do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 zd. 1 k.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarżący wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, obejmując tym wnioskiem m. in. składki w części finansowanej przez ubezpieczonych. Tymczasem zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s., które stanowią podstawę do umarzania należności z tytułu składek, rozkładania ich na raty i odraczania terminu ich płatności. Przy czym należy wyjaśnić, że przepisy u.s.u.s. rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Przepis art. 24 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Mając, więc na względzie treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s. uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, brak podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. W orzecznictwie zgodnie wskazuje się, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że strona nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Brak możliwości umorzenia składek powoduje, że zachodziła przeszkoda w rozpoznaniu wniosku skarżącego w takim zakresie, co jednocześnie stanowiło ujemną przesłankę postępowania, a więc zachodziły przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Z tego względu zarzuty dotyczące istnienia stanu nieściągalności składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. były chybione Z tych względów, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).