III SA/Po 155/10

Dnia 18 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska ( spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Błaszkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia r. nr w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska /-/ B. Koś Postanowieniem z dnia 4 listopada 2009r., Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 64 e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. - Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), odmówił K. umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego w kwocie 405,30 zł, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w administracji, na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 12 sierpnia 2009 r.. W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, iż prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika na podstawie powyższych tytułów wykonawczych, wystawionych przez wierzyciela t.j. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział, obejmujących zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Zawiadomieniami z dnia 12 sierpnia 2009 r. dokonano skutecznego zajęcia prawa majątkowego – świadczenia z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego. W dniu 3 września 2009 r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie 405,30 zł. Zgodnie z art. 64 e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ może umorzyć koszty, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy wykaże on, iż nie jest w stanie ponieść kosztów bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt. 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt. 2), ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt. 3). Koszty egzekucyjne powstałe przy egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach wskazanych w § 2 pkt. 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione (art. 64 e § 3). Organ I instancji wskazał na skuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego z emerytury zobowiązanego (829,46 zł netto), z której potrącana jest kwota 242,43 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy, który nie ma na utrzymaniu innych osób to 1.669,48 zł. K. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną (która pobiera świadczenie w wysokości 840,02 zł). Udokumentowane wydatki wynoszą przy tym 563,05 zł. Zobowiązany posiada z żoną zobowiązanie wobec banku (12.494,46 zł) i linię pożyczkową z limitem 2.000 zł. Rata tych zobowiązań to 523,88 zł miesięcznie. Organ nie stwierdził nieściągalności obowiązku pieniężnego, podnosząc, że można go dochodzić ze świadczenia emerytalnego strony. Koszty egzekucyjne natomiast zostaną zaspokojone w całości w ciągu kilku miesięcy, a ich ściągnięcie nie spowoduje innych wydatków. Dyrektor Zakładu podkreślił, że przy egzekucji zastosowano zasadę poszanowania minimum egzystencji zobowiązanego (art. 8 – 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), wobec czego nie spowoduje ona ubóstwa zagrażającego dalszej egzystencji wnioskodawcy. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. podał, iż złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek z uwagi na trudną sytuację życiową, załatwiony odmownie decyzją ZUS z dnia 21 października 2009 r., która spowodowała ubóstwo jego rodziny. Zwrócił też uwagę na rosnące koszty utrzymania i dochód miesięczny w kwocie 1.427,50 zł (a nie 1.669,48 zł jak twierdzi organ) oraz pogarszający się stan zdrowia jego i żony. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy podkreślił, że organ egzekucyjny – Dyrektor II Oddziału ZUS słusznie stwierdził, że zgodnie z art. 64 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ II instancji wskazał też m.in. na możliwość skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego przy zachowaniu zasady poszanowania minimum egzystencji zobowiązanego. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W piśmie z dnia 10 maja 2010 r. skarżący podniósł okoliczności dotyczące odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia spornych zaległości wobec ZUS i wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Podkreślił, że został doprowadzony do stanu ubóstwa. Jego sytuacja finansowa jest krytyczna, zapożyczył się u rodziny i znajomych. K. wskazał, że za umorzeniem zadłużenia przemawia "dobro człowieka" i "ważny interes publiczny". Załączył ponadto dwa zaświadczenia lekarskie, z których wynika konieczność stałego leczenia farmakologicznego jego i żony, wykaz miesięcznych wydatków rodziny (1.078,95 zł) wraz z rachunkami opłat za wodę, ścieki, prąd, gaz, czynsz, P. oraz pismo Działu Windykacji i Restrukturyzacji z dnia 29 kwietnia 2010 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji (postanowień) sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w powyżej określonych granicach Sąd uznał, że skarga okazała się nieuzasadniona. Zgodnie z art. 64 e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. - Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) organ egzekucyjny może umorzyć koszty, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt. 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt. 2), ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt. 3). Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt. 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione (art. 64 e § 3). Z powyższego wynika, że ustawodawca w sposób jednoznaczny określił przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych (zamknięty katalog). Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż akt administracyjny wydany w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, jednak że może być on całkowicie dowolny. Sąd nie może nakazać organowi egzekucyjnemu podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje zbadanie, czy wydanie postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy (zgodnie z art. 7 i 77 kpa) oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych. Sąd bada ponadto i ocenia, czy organ egzekucyjny prawidłowo zinterpretował pojęcia nieostre (niedookreślone) z art. 64 e § 2 ustawy na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie (zob. m. in. wyrok WSA w Łodzi z 4 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 191/08, lex nr 515959). Skarżący oparł swój wniosek o umorzenie przedmiotowych kosztów (405,30 zł) na podstawie art. 64 e § 2 pkt. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez powołanie się na swoją trudną sytuację rodzinną i majątkową, wskazującą, zdaniem strony na możliwość spowodowania znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej w konsekwencji wyegzekwowania spornych kosztów egzekucyjnych przez organ. Należy jednak wskazać, iż pojęcie znacznego uszczerbku związane jest z takim uszczerbkiem, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym. Wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych (zob. m. in. wyrok WSA w Krakowie z 19 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1171/07, lex nr 500954). W toku prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż z emerytury skarżącego (829,46 zł netto) potrącana jest kwota 242,48 zł na poczet dochodzonego zobowiązania wobec ZUS z tytułu nieuiszczonych składek. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (840,02 zł dochodu) i nie ma innych osób na utrzymaniu. Udokumentowane wydatki wynoszą przy tym 563,05 zł – zob. oświadczenie o stanie majątkowym z 1 czerwca 2009 r. (k. 177-179 akt). Zobowiązany posiada z żoną zobowiązanie wobec banku (12.494,46 zł) i linię pożyczkową z limitem 2.000 zł. Rata tych zobowiązań to 523,88 zł miesięcznie. W zażaleniu a szczególnie w piśmie procesowym z dnia 10 maja 2010 r. strona podała, iż niektóre rachunki wzrosły (za wodę, energię elektryczną i gaz). Z powyższych danych wynika, iż sytuacja majątkowa nie jest dobra. Nie oznacza to jednak, jak słusznie uznał organ, iż wyegzekwowanie stosunkowo niewysokiej kwoty 405,30 zł i to nie jednorazowo, ale w przeciągu okresu kilku miesięcy, spowoduje uszczerbek dla sytuacji finansowej skarżącego o charakterze znacznym, w rozumieniu art. 64 e § 2 pkt. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Będzie to bowiem niewątpliwie określona dolegliwość finansowa, ale brak podstaw do przyjęcia tezy, iż będzie ona związana ze znacznym uszczerbkiem finansowym dla strony. Jedynie trudna sytuacja ekonomiczna strony skarżącej nie jest bowiem przesłanką umorzenia kosztów egzekucyjnych jeżeli nie wykazała ona rzeczywistej niemożności zapłaty tych należności bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej (zob. wyrok NSA z dnia 17 maja 2000 r. sygn. akt I SA/Gd 2722/98, POP 2001, Nr 6 poz. 200). Organy obu instancji zasadnie powołały się przy tym na przepisy art. 8 – 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzające ograniczenia w prowadzeniu egzekucji (zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji), wobec czego stwierdzić należało, iż konieczność zapłaty spornych kosztów nie spowoduje faktycznego ubóstwa zobowiązanego zagrażającego jego dalszej egzystencji. Prawidłowo uznano również, zdaniem Sądu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi druga przesłanka z art. 64 e § 2 pkt. 1 oraz przesłanki z art. 64 e § 2 pkt. 2 i 3 cytowanej ustawy, umożliwiające umorzenie kosztów egzekucyjnych. Dochodzony obowiązek pieniężny jest bowiem ściągalny od zobowiązanego (potrącenia z emerytury stanowiącej regularne źródło dochodu strony), za umorzeniem kosztów nie przemawia ważny interes publiczny, a ich ściągnięcie nie spowoduje niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych. Tak organ odwoławczy jak i organ I instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego a swoje rozstrzygnięcia uzasadniły dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora II Oddziału ZUS nie narusza prawa. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska /-/ B. Koś za nieobecnego sędziego /-/ B. Sokołowska D.W.d