III SA/Po 1563/21

WyrokWSA w Poznaniu2022-04-07

Skład orzekający: Marek Sachajko, Marzenna Kosewska, Piotr Ławrynowicz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo odmówił zwolnienia z obowiązku opłacania składek za maj 2020 r. z powodu niezłożenia deklaracji rozliczeniowej w terminie do 30 czerwca 2020 r., mimo braku wcześniejszego wezwania strony do uzupełnienia braków?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ rentowy naruszył zasady postępowania administracyjnego (art. 9 i 10 K.p.a.), nie informując strony o obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej i konsekwencjach jego niedopełnienia przed upływem terminu. Brak takiego pouczenia uniemożliwił stronie złożenie deklaracji w terminie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym zaskarżona decyzja została uchylona.
Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. z powodu pandemii COVID-19. Organ rentowy odmówił zwolnienia, wskazując na niezłożenie deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r. Skarżąca argumentowała, że nie została wcześniej wezwana do uzupełnienia braków i że złożyła deklarację niezwłocznie po otrzymaniu wezwania, choć po terminie. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję odmowną.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 07 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] września 2020 r., nr [...] T. K. 15 maja 2020 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r. Decyzją z 16 września 2020 r. ZUS Oddział w P. na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. - dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm. - dalej: u.s.u.s.) odmówił T. K. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji ZUS przywołał treść przepisów art. 31zo ust. 2 i 4 art. i art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 oraz art. 47 ust. 2a pkt 1 i 2 u.s.u.s. i wskazał w ich świetle, że z danych zaewidencjonowanych na koncie strony wynika, że w okresie od 16.03.2020 r. do 17.04.2020 r. oraz od 30.04.2020 r. do 15.05.2020 r. T. K. przebywała na zasiłku chorobowym. W związku z tym nie była zwolniona z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020r. Organ ustalił zaś, że do 30 czerwca 2020 r. do Zakładu nie wpłynęła deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 r. Prawidłowe dokumenty przekazano 28 lipca 2020 r. W związku z powyższym nie przysługuje stronie prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. K. wskazała, że niezłożeni przez nią deklaracji rozliczeniowej w terminie do 30 czerwca 2020 r. nastąpiło w efekcie nietypowej sytuacji, gdyż jako osoba rozliczająca się sama zwykle nie składa miesięcznych deklaracji. Dodała, że uchybienie zostało naprawione niezwłocznie po otrzymaniu wezwania organu, lecz nastąpiło po terminie. ZUS Oddział w P. decyzją z 26 października 2020 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: Kpa) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 utrzymał w mocy ww. decyzję z 16 września 2020 r. W motywach rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 31zq ust. 3 i 8 ustawy COVID-19 stwierdzając, że strona nie spełniła warunku złożenia w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej, co uprawniałoby ją do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Deklarację rozliczeniową złożyła bowiem 28 lipca 2020 r. Jednocześnie organ zaznaczył, że strona nie była zwolniona z obowiązku złożenia deklaracji z uwagi na konieczność wykazania zmniejszonych podstaw wymiaru składek, uwzględniających okres pobranego zasiłku chorobowego. T. K. w skardze na powyższą decyzję ZUS skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Sądu powtórzyła argumentację zaprezentowaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodała, że jej zdaniem Zakład powinien był wezwać ją do złożenia brakującej deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. znacznie wcześniej, ponieważ prowadził w tym czasie postępowanie w sprawie ustalenia prawa skarżącej do zasiłku chorobowego za okres od 30.04.2020 r. do 15.05.2020 r. na skutek złożonego 30.04.2020 r. wniosku ZUS Z-3B. ZUS nie przesyłając wówczas takiego wezwani zaniedbał zachowanie zasad postępowania administracyjnego. W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniach wydanych decyzji. Postanowieniem z 9 lipca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, któremu organ przekazał skargę, stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości tutejszemu Sądowi. Skarga wraz z aktami sprawy wpłynęły do tutejszego Sądu 12 listopada 2021 r. Skarżąca 30 listopada 2021 r. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Organ pismem z 21 grudnia 2021 r. wskazał, że nie wnosi zastrzeżeń w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Wniosek skarżącej i brak zastrzeżeń organu pozwolił Sądowi na rozpoznanie sprawy – zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) - w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.). Sąd uznał, że skarga T. K. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powodem, dla którego ZUS odmówił skarżącej zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. było niezłożenie w terminie wymaganej dokumentacji rozliczeniowej. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: ustawa COVID-19). W myśl art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19). Z powołanych przepisów wynika, że na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za miesiące marzec – maj 2020 r., jeżeli płatnik przed 1 kwietnia 2020 r. prowadził tę działalność i uzyskał za marzec 2020 r. przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., pod warunkiem, że złożył za te miesiące w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracje rozliczeniowe, jeżeli nie był z tego obowiązku zwolniony na mocy przepisów usus. W przeciwnym razie ZUS wydaje decyzję odmowną. Wyjaśnienia wymaga, iż przepis art. 47 usus uregulował kwestię terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2a u.s.u.s. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek: 1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g; 2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c. Przy czym w myśl art. 47 ust. 2c u.s.u.s. osoby, o których mowa w ust. 2a, 2b, 2d, 2e i 2f, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia lub przeciętnego wynagrodzenia. Z powyższych przepisów u.s.u.s. wynika, że osoba prowadząca pozarolniczą działalność, opłacająca składki wyłącznie za siebie jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, pod następującymi warunkami: - w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowała do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek, - w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowała do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru obowiązującej je i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Jeżeli którekolwiek z powyższych warunków nie zostaną spełnione osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą zobowiązana jest do złożenia deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych. Zasady te, na mocy art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19, znajdowały zastosowanie do płatników składek ubiegających się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że skarżąca, pomimo, iż była do tego zobowiązana, nie dochowała wymogu złożenia w terminie do 30 czerwca 2020 r. wymaganej deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. Obowiązek ów wynikał z faktu, że z uwagi na przebywanie skarżącej w okresie od 16 marca do 17 kwietnia 2020 r. na zwolnieniu lekarskim i skorzystaniu z zasiłku chorobowego, wobec miesiąca poprzedniego nastąpiła zmiana kwota stanowiąca podstawę wymiaru składki względem ostatnio złożonej deklaracji. Skarżąca składając deklarację rozliczeniową za maj 2020 r. w dniu 28 lipca 2020 r. uchybiła obowiązkowi wynikającemu z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Sąd wziął jednak pod uwagę, że z akt nie wynika, by ZUS wezwał skarżącą przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 do złożenia deklaracji. Z wyjaśnień skarżącej wynika, że uczyniono to na tyle późno, że nie zapewniono stronie możliwości złożenia deklaracji w ustawowym terminie. W tym miejscu wyjaśnić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy K.p.a. stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). W myśl zasady informowania wyrażonej w art. 9 K.p.a. obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powinny czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 K.p.a.). Sąd stwierdza, że ujawnienie stronie po upływie ustawowego terminu na złożenie wniosku wraz wymaganą dokumentacją rozliczeniową faktu niezłożenia deklaracji narusza powołane przepisy postępowania. W sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca, tj.: złożenia w 15 maja 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku uiszczania należności z tytułu składek za maj 2020 r. oraz braku informacji od organu o wymogu uzupełnienia wniosku w terminie do 30 czerwca 2020r. o wymagane deklaracje, mogła ona pozostawać w przekonaniu, że wszystkich formalności dopełniła. Szczególnie w sytuacji, gdy jej wniosek ZUS rozpoznano dopiero 16 września 2020 r. Zważywszy na okoliczność, że wniosek skarżącej o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. wpłynął do ZUS 15 maja 2020 r., a organ posiadał wiedzę o tym, że skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim, powinien był poinformować wnioskodawczynię o obowiązku złożenia wymaganej deklaracji, a także o konsekwencjach niewywiązania się z tego obowiązku w terminie. Akta sprawy wskazują, że takich działań ZUS nie podjął. Sąd podkreśla, że trudności związane z realizacją obowiązków organu wynikające ze specyfiki okresu pandemii (duża ilość spraw, ograniczenie funkcjonowania urzędów, stres związany z sytuacją) nie mogą usprawiedliwiać zaniechań organu, obciążając ich skutkami jedynie skarżącego. W związku z powyższym Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia zasady informowania (art. 9 K.p.a.). W następstwie złożenia przez skarżącą 15 maja 2020 r. wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się powyższą zasadą organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Organ nie wyjaśnił stronie przed 30 czerwca 2020 r., że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie brakującej deklaracji rozliczeniowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, dostępny w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza 1. wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Przepis art. 9 Kpa zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek. W ocenie Sądu organ dopuścił się również mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.). Emanację tej zasady w postępowaniu wyjaśniającym stanowi przepis art. 79a § 1 K.p.a., który stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Celem ostatniego z powołanych przepisów jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępny j.w.). Jak wynika z danych powszechnie dostępnych (strona internetowa ZUS: https://www.zus.pl), ZUS od 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w swych placówkach, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Oznacza to, że od tego dnia organ powinien był realizować uregulowaną w przywołanym art. 10 K.p.a. zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania. Co istotne przepisy ustawy COVID-19 nie wprowadziły szczególnego trybu rozpatrywania wniosków, uchylającego stosowanie przepisów K.p.a. Regulacje art. 15zzzzzn i n. tej ustawy wskazują, że kodeksowe zasady rządzące postępowaniem administracyjnym zostały ograniczone w ściśle określonym zakresie, a nie wyłączone. Odesłanie do przepisów K.p.a. w zakresie odwołań (art. 31zq ust. 8 ustawy) wskazuje jedynie na tryb rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (n.b. stanowi powielenie regulacji z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.), lecz nie wskazuje na wyłączenie stosowania przepisów K.p.a. do rozpoznawania wniosków o zwolnienie z opłacania składek przez ZUS. Z akt sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej z 16 września 2020 r. organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sposób umożliwiający spełnienie formalnych wymagań. Nie wyjaśnił również stronie przed 30 czerwca 2020 r. przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącej. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżąca miałaby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i przedłożyć deklarację rozliczeniową za maj 2020 r., tym bardziej, że z powodu przesłania organowi wniosku 15 maja 2020 r. mogła pozostawać w przekonaniu, że wszelkich formalności dochowała. Organ powinien był więc o to zadbać. Jeżeli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 K.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 Kpa), zgodnie z art. 10 § 3 K.p.a., zobowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Takiej zaś adnotacji w aktach niniejszej sprawy brak. W rezultacie Sąd uznał, że wskazane naruszenie przez organ art. 9, 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem strona przed 30 czerwca 2020 r. została przez organ stosownie pouczona o obowiązku złożenia do tego dnia wymaganej deklaracji rozliczeniowej miałaby możliwość usunięcia braków i uzyskania przedmiotowego zwolnienia. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z 16 września 2020 r. Rozpoznając ponownie sprawę, organ nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie rozstrzygnie na korzyść skarżącej, stosownie do art. 81a K.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, tj. po ustaleniu, że skarżąca nie była zwolniona z obowiązku złożenia deklaracji za maj 2020 r. pominie brak wpływu dokumentów do ZUS za ten miesiąc do 30 czerwca 2020r. jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Ewentualnie biorąc pod uwagę obowiązujący od 16 grudnia 2020r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy (zmiana: Dz. U. 2020 r. poz. 2255) organ zawiadomi skarżącą o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji to obejmuje zdarzenia, które miały "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło