III SA/Po 167/08

Dnia 13 maja 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędzia WSA Barbara Koś WSA Maria Kwiecińska ( spr.) Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2008 r. przy udziale Prokuratora sprawy ze skargi T. M. i K. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących kwotę [...],- ([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecinska /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ B. Koś Decyzją z dnia [...], nr [...] Burmistrz na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o odmowie wymeldowania R. M. z pobytu stałego z mieszkania w budynku nr [...] przy ul. [...] w S. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż postępowanie zostało wszczęte na żądanie właścicieli budynku: T. i K. M., którzy podali, że ich syn R. M. w październiku 2006 r. wyprowadził się, zabierając swoje rzeczy osobiste. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ administracyjny ustalił, że w przedmiotowym budynku państwo M. zajmują mieszkanie na piętrze. Na parterze zamieszkuje A. M. i jej wnuk R. M., który zajmuje pokój po prawej stronie od wejścia do budynku. W pokoju tym znajdują się meble należące do A. M. oraz rzeczy osobiste i sprzęty (telewizor, pralka, odkurzacz) należące do R. M. i jego żony E. R. M. opłacał rachunki za prąd, wodę i ścieki, na co posiada pokwitowania. W październiku 2006 r. wyjechał do pracy do A. Pobyt za granicą uważa za czasowy i nie zamierza opuszczać mieszkania przy ul. [...]. Przyjeżdżając do kraju, zawsze przebywa w tym mieszkaniu. Z zeznań większości świadków wynika, że R. M. jest widywany w przedmiotowym budynku, kiedy przebywa w kraju. Z oświadczenia właścicieli budynku również wynika, że ich syn zamieszkuje w przedmiotowym budynku, jednak z uwagi na konflikt i częste interwencje Policji nie wyrażają zgody na dalsze zamieszkiwanie syna w ich budynku. Organ administracyjny stwierdził, iż powyższe okoliczności wskazują bezspornie, że R. M. faktycznie zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. [...] w S., co uzasadnia wystąpienie przesłanki materialnoprawnej do wydania decyzji o odmowie wymeldowania R. M. z miejsca pobytu stałego. Organ meldunkowy nie jest przy tym uprawniony do rozstrzygania spraw rodzinnych czy majątkowych, a ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkiwania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Od powyższej decyzji odwołali się: T. M. i K. M., podnosząc, iż z zeznań syna i świadków wynika, że obecność ich syna w przedmiotowym lokalu jest okazjonalna, a dostęp do mieszkania, posiadanie kluczy i krótkotrwałe okresy pobytu syna w Polsce, kiedy to korzysta z jednego pokoju w ich budynku nie świadczą o pobycie stałym. Ponadto w ocenie skarżących do zameldowania powinien uprawniać jedynie pobyt legalny, a więc za zgodą osób uprawnionych do dysponowania lokalem. Instytucja zameldowania nie powinna natomiast dotyczyć sytuacji będących następstwem naruszenia posiadania czy naruszenia miru domowego, co ma miejsce w przypadku ich syna, który podczas swoich krótkich odwiedzin zakłóca spokój i awanturuje się. Natomiast chęć powrotu, jaką deklaruje, nie oznacza, że przedmiotowe mieszkanie stanowi jego centrum życiowe. R. M. nie podejmuje żadnych kroków, które uprawdopodobniłyby jego zamiar powrotu do mieszkania, a zgromadzony materiał dowodowy pozostawia w tym zakresie wiele wątpliwości. Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając dokonane przez organ I instancji ustalenia faktyczne oraz rozstrzygnięcie i ocenę prawną. Organ odwoławczy podkreślił, iż w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wyłączną przesłankę wydania decyzji o wymeldowaniu stanowi fakt opuszczenia przez daną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się i stwierdził, że przesłanka ta w niniejszej sprawie nie została spełniona. Organ odwoławczy zaznaczył, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego bezsporny pozostawał fakt, iż R. M. przebywając w kraju zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w S. Przedmiotem postępowania było więc jedynie dokonanie oceny, czy R. M. dobrowolnie i trwale opuścił ten lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Zdaniem organu odwoławczego nie można uznać, że R. M. opuścił na stałe przedmiotowy lokal, skoro mieszka w nim przebywając w kraju, ma w nim zgromadzony dobytek, nie zabrał z niego swoich rzeczy osobistych i nie deklaruje stałego opuszczenia lokalu. W niniejszej sprawie nie można więc mówić o trwałym zerwaniu więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania. Skargę na powyższą decyzję złożyli: T. M. i K. M., podnosząc iż postępowanie było bardzo przewlekłe i "podyktowane tylko żądaniami syna". Skarżący zarzucili naruszenie zasady udzielania informacji stronom zawartej w art. 9 kpa, a także wynikającego z art. 8 kpa obowiązku prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa – poprzez nieustosunkowanie się do zgłaszanych przez skarżących w toku postępowania twierdzeń i wniosków. Organy obu instancji nie wzięły także pod uwagę informacji o stosunkach panujących w rodzinie skarżących, a mianowicie, że zachowanie syna doprowadza do ciągłych interwencji Policji. Skarżący zakwestionowali ustalenia organów, że R. M. faktycznie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...]. W ich opinii do zameldowania może uprawniać jedynie pobyt legalny oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osób uprawnionych do dysponowania lokalem. Wyłączone są natomiast sytuacje będące następstwem naruszenia posiadania czy naruszenia miru domowego, co ma miejsce w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 13 maja 2008 r. skarżący podtrzymali stanowisko przedstawione w skardze oraz wnieśli o zwrot kosztów postępowania. Uczestnik postępowania R. M. wniósł o oddalenie skargi. Prokurator, który zgłosił udział w sprawie, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a mianowicie niewyjaśnienie, gdzie R. M. płaci podatki, gdzie faktycznie mieszka i gdzie jest jego stałe miejsce pobytu, co uniemożliwia ocenę trafności decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonego w niniejszej sprawie stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), stosownie do którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 powołanej ustawy pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (zob. wyrok NSA z dnia 14 maja 2001 r., V SA 1496/00, LEX nr 54454). Natomiast opuszczenie lokalu jako przesłanka wymeldowania oznacza nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Przy czym zamiar taki określa się nie tylko w oparciu o wolę wewnętrzną zainteresowanego, lecz przede na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (zob. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., II OSK 133/06, LEX nr 327831). Postępowanie wyjaśniające dla dokonania powyższych ustaleń winno być przeprowadzone przez organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Nie posiada jednak w tym względzie całkowitej dowolności, lecz powinien zmierzać do urzeczywistnienia zasady prawdy obiektywnej. Stąd organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 kpa, stanowiącego rozwinięcie zasady prawdy obiektywnej. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego wymaga zaś przeprowadzenia oceny wartości dowodowej każdego dowodu, jak również wskazania, na podstawie jakich dowodów organ poczynił ustalenia faktyczne oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Poczynione ustalenia oraz przeprowadzona ocena materiału dowodowego winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie treści decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). W niniejszej sprawie bezsporne są ustalenia organów obu instancji, że R. M. w październiku 2006 r. wyjechał do A. w celach zarobkowych, a w dotychczasowym miejscu stałego zameldowania w Polsce przebywa jedynie w sporadycznych okresach kilkudniowych w ciągu roku, korzystając z jednego pokoju na parterze. Należy zwrócić uwagę, że sam fakt długotrwałego nieprzebywania w miejscu stałego pobytu związany z podjęciem pracy czy innymi okolicznościami życiowymi nie przesądza automatycznie o opuszczeniu miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Dla stwierdzenia, czy powyższe okoliczności świadczą o zaistnieniu przesłanki wymeldowania, istotne jest ustalenie, czy po wyjeździe dana osoba przejawia wolę powrotu i utrzymywania trwałych związków z miejscem stałego zameldowania, a więc jaki jest jej rzeczywisty zamiar odnośnie zamieszkiwania w miejscu dotychczasowego pobytu. Przy czym wymaga podkreślenia, iż ustalenie takie nie może się ograniczać do woli deklarowanej przez samego zainteresowanego, lecz winna ona być rozważona na tle wszelkich możliwych do ustalenia okoliczności obiektywnych. Dla oceny tego zamiaru konieczne jest zbadanie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej czy też pozostają z nią w sprzeczności. Organy winny przy tym wziąć pod uwagę całokształt zachowań samego zainteresowanego związanych z zamieszkiwaniem w przedmiotowym lokalu, takich jak sposób jego opuszczenia, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, praca, nauka, czy obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym lokalu (zob. wyrok NSA oz. w Szczecinie z dnia 6.02.2002 r., SA/Sz 1278/00, niepubl.). W niniejszej sprawie organy obu instancji stwierdziły brak podstaw do wymeldowania R. M. z miejsca dotychczasowego pobytu stałego, poprzestając w tym zakresie na oświadczeniu R. M., który wyraził wolę zamieszkiwania w tym lokalu oraz powołując się na okoliczność, że w przedmiotowym lokalu znajdują się rzeczy osobiste i sprzęty należące do R. M. i jego żony. W ocenie Sądu powyższe okoliczności nie są wystarczające do wykluczenia przesłanki wymeldowania przewidzianej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Fakt, że R. M., opuszczając przedmiotowy lokal, pozostawił tam sprzęty gospodarstwa domowego oraz część rzeczy osobistych nie uprawnia do stwierdzenia, że posiada tam cały swój dorobek. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż w czasie sporadycznych i krótkotrwałych (kilkudniowych) pobytów w Polsce korzysta on tylko z jednego pokoju na parterze, gdzie zamieszkuje jego babcia, co wymaga wyjaśnienia, czy te pobyty nie mają jedynie charakteru odwiedzin. Organy pominęły także szereg innych okoliczności, które pozwoliłyby zobiektywizować deklarowany przez R. M. zamiar zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. W szczególności nie ustaliły, jaką pracę wykonuje R. M. w A., na jakich warunkach, czy ma ona charakter stały, długoterminowy czy sezonowy, gdzie realizuje obowiązek podatkowy, jak przedstawia się koncentracja jego życiowych interesów za granicą, w szczególności w zakresie wykonywanej pracy zarobkowej i dalszych planów zawodowych, gdzie przebywa jego najbliższa rodzina, a w szczególności żona, czy zamieszkuje wraz z nim oraz jakie są ich założenia i plany w tym zakresie. Dla oceny deklarowanego przez R. M. zamiaru zamieszkiwania w miejscu dotychczasowego pobytu stałego nie jest bowiem miarodajne jego oświadczenie w tym względzie, ale całokształt jego zachowań i innych okoliczności pozwalających w sposób obiektywny ustalić, gdzie znajduje się faktyczne centrum jego życiowych interesów. Wynika to samej istoty ewidencji ludności, którą jest gromadzenie informacji o miejscu pobytu osób, w związku z czym organy meldunkowe winny zmierzać do zapewnienia zgodności zapisów ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek meldunkowy, aby dane w tym zakresie odpowiadały stanowi faktycznemu i nie tworzyły fikcji meldunkowej. Powyższe oznacza, iż w niniejszej sprawie organy administracji nie wyjaśniły należycie okoliczności związanych z opuszczeniem przez R. M. dotychczasowego miejsca stałego pobytu, istotnych z punktu widzenia przesłanek wymeldowania wynikających z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a ustalenie tychże okoliczności wymaga uprzedniego uzupełnienia materiału dowodowego. Materiał dowodowy sprawy jest zatem niewystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, a uzasadnienie decyzji nie zawiera niezbędnych ustaleń faktycznych, co również uniemożliwia pełną kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym w sprawie doszło do naruszenia przez organy obu instancji art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować wyeliminowaniem wadliwych decyzji z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji przeprowadzi postępowanie stosownie do powyższych wskazań wynikających w szczególności z art. 7, art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa w powiązaniu z normą prawa materialnego zawartą w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zgodnie z dokonaną jej wykładnią. Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w pkt 2 i 3 sentencji wyroku w oparciu o art. 200 i art. 152 powyższej ustawy. /-/B. Koś /-/ M. Lorych – Olszanowska /-/ M. Kwiecińska TMd