III SA/Po 1709/14

Dnia 24 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 września 2014r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) obciążył wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr: od [...] do [...] oraz od [...] do [...] wobec zobowiązanego spółki A w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że egzekucja zobowiązań pieniężnych wymienionych w powyższych tytułach wykonawczych przy zastosowaniu środków egzekucyjnych określonych w art. 1 pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji okazała się bezskuteczna z uwagi na brak składników majątkowych zobowiązanej spółki, do których można by prowadzić postępowanie egzekucyjne. W prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny w dniu 19.12.2013 r. dokonał zajęć rachunków bankowych w Banku B oraz Banku C. Z odpowiedzi banków wynika, że banki prowadzą rachunki dla wskazanej spółki, jednakże brak środków uniemożliwia realizację zajęć. W wyniku dokonanych zajęć zgodnie z art 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powstały koszty zajęcia rachunku bankowego. Ponadto organ egzekucyjny podejmował wszelkie dostępne działania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej zobowiązanej spółki. W celu ustalenia składników majątku zobowiązanej kierowano pisma do CEPiK oraz Centralnej ewidencji ksiąg wieczystych. Z uzyskanych informacji wynika, że zobowiązana nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, do którego można by prowadzić postępowanie egzekucyjne. W toku podejmowanych czynności egzekucyjnych ustalono ponadto, że zobowiązana nie funkcjonuje pod adresem wskazanym na tytułach wykonawczych, tj. [...] w P. Korespondencja jest zwracana z adnotacją "adresat wyprowadził się". Również z ustaleń dokonanych w terenie przez poborcę wynika, że spółka A nie prowadzi działalności pod wskazanym w tytułach wykonawczych adresem. Pod adresem tym mieści się prywatna uczelnia wyższa, a pracownicy tejże uczelni oświadczają, że zobowiązana spółka nie prowadzi już działalności pod tym adresem. W celu ustalenia majątku wezwano prezesa spółki, jednak do dnia wydania niniejszego postanowienia nie stawił się na wezwanie. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że na podstawie dotychczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Zgodnie więc z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. W zażaleniu na powyższe postanowienie wierzyciel wniósł o jego uchylenie, podnosząc że w niniejszej sprawie brak było podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że organ egzekucyjny nie zakończył jeszcze prawomocnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 czerwca 2014 r., nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki A zostało zaskarżone przez wierzyciela, który wniósł o kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. W związku z tym, zdaniem wierzyciela, brak było podstaw do uznania przez organ egzekucyjny, że powstałe w toku postępowania egzekucyjnego koszty obciążają wierzyciela, gdyż nie zostaną ściągnięte od zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 września 2014 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz art. 18 i art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że z dyspozycji art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, a więc jeżeli organ egzekucyjny nie może ich wyegzekwować od zobowiązanego w drodze przymusu. Dotyczy to sytuacji, gdy w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie faktycznej możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych. W takim przypadku organ egzekucyjny ma obowiązek obciążenia tymi kosztami wierzyciela. W niniejszej sprawie obciążenie wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiło po uprzednim wydaniu rozstrzygnięcia w kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc w sytuacji stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, tj. takiego zubożenia zobowiązanego, że jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie nawet wydatków egzekucyjnych. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej analiza stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy prowadzi bezsprzecznie do stwierdzenia, że organ egzekucyjny w sposób nie budzący wątpliwości wykazał, iż w postępowaniu dotychczas prowadzonym wobec spółki A nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, natomiast wierzyciel mimo posiadania takiej możliwości (i obowiązku) nie wskazał majątku zobowiązanej, do którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję. Z uwagi zatem na fakt, iż wierzyciel, który jest dysponentem prowadzonego postępowania nie wskazał takiego majątku, organ egzekucyjny nie mógł kontynuować postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jego bezskuteczność i fakt, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przewyższających ponoszone wydatki egzekucyjne. Z powyższego wynika wyraźnie również i to, że koszty egzekucyjne nie mogły zostać ściągnięte od zobowiązanej, zatem zgodnie z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obciążają one wierzyciela. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że koszty wykazane przez organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu zostały naliczone prawidłowo, tj. w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego oraz za zajęcie rachunku bankowego. Odnosząc się zaś do zarzutu wydania postanowienia w sprawie kosztów w czasie, kiedy postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie jest jeszcze prawomocne, wskazał, że stanowisko to nie znajduje uzasadnienia w stanie prawnym sprawy. W skardze na powyższe postanowienie wierzyciel wniósł o uchylenie tego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, zarzucając naruszenie art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W uzasadnieniu skargi wierzyciel wskazał, że postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało przez wierzyciela zaskarżone. Ponadto zgodnie z dokumentami zgłoszeniowymi posiadanymi przez wierzyciela zobowiązana spółka do chwili obecnej prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia 33 pracowników według stanu na dzień 26.09.2014 r., a w Krajowym Rejestrze Sądowym figuruje jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Skoro zaś zobowiązana nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie można wykluczyć jednoznacznie, że nie posiada żadnych wierzytelności oraz że nie uzyskuje przychodu. Nie można również wykluczyć, że skoro nadal jest zgłoszona jako płatnik do ubezpieczeń społecznych, posiada składniki majątkowe niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem nie można stwierdzić, że zaprzestała jej prowadzenie. Mając na uwadze powyższe, zdaniem wierzyciela, w obecnym stanie sprawy organ egzekucyjny nie może stwierdzać jednoznacznie braku majątku bez przeprowadzenia dalszych czynności mających na celu ujawnienie składników podlegających egzekucji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że co do zasady – jak wynika z art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Wyjątki przewidziane są w § 2 - 4 tego przepisu. Natomiast stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a., który stanowił podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonego w niniejszej sprawie, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a – 4c oraz art. 64e § 4a. Z powyższej regulacji wynika, że obowiązek pokrycia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela aktualizuje się wówczas, gdy koszty te nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanego. W zaskarżonym postanowieniu trafnie zwrócono uwagę, że omawiany przepis nie określa przy tym przyczyn, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego. Niewątpliwie jednak dotyczy on takich sytuacji, gdy nastąpiło takie zubożenie zobowiązanego, że jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie nawet wydatków egzekucyjnych. Jak natomiast przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest uzasadnione nie tylko z powodów faktycznych (zubożenie zobowiązanego), ale i z powodów prawnych. Nastąpić zaś może dopiero po uprzednim umorzeniu tego postępowania w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a., a więc po zakończeniu postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r., sygn. akt II FSK 487/05 oraz wyrok NSA z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II FSK 400/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64 c § 4 u.p.e.a. Postanowienie w tym przedmiocie zostało wydane po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, tj. po wydaniu postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Wbrew stanowisku wierzyciela, nie ma przy tym znaczenia, że postanowienie to nie jest prawomocne. Postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi może być bowiem wydane równocześnie z wydaniem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt I SA/Bk 253/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie w niniejszej sprawie organ egzekucyjny zasadnie uznał, że ustalona sytuacja zobowiązanej spółki pozwala na przyjęcie, że jej majątek nie wystarcza na zaspokojenie nawet wydatków egzekucyjnych, co znalazło szczegółowy wyraz także w wydanym postanowieniu w przedmiocie umorzenia postępowania. Zajęcia rachunków bankowych dłużnika nie doprowadziły bowiem choćby do częściowego uregulowania należności wierzyciela z uwagi na brak środków na rachunkach. Z kolei czynności zmierzające do ustalenia innego majątku dłużnika również nie przyniosły oczekiwanego skutku. Z informacji uzyskanych z CEPIK oraz Centralnej ewidencji ksiąg wieczystych wynika, że dłużnik nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości, z których można by prowadzić egzekucję. Natomiast wezwanie reprezentanta dłużnika do wskazania majątku, który mógłby podlegać egzekucji, pozostało bez odpowiedzi. Ponadto organ egzekucyjny ustalił, że dłużnik pod wskazanym przez wierzyciela w tytułach wykonawczych adresem nie prowadzi działalności gospodarczej. Jednocześnie sam wierzyciel nie wskazał innego miejsca prowadzenia działalności czy siedziby dłużnika, ani też potencjalnych składników majątkowych, które mogłyby być przedmiotem egzekucji. Sam zaś podnoszony przez wierzyciela fakt, że dłużnik ma nadal zarejestrowaną działalność gospodarczą nie jest jednoznaczny z osiąganiem przez niego dochodów czy posiadaniem majątku, które umożliwiłyby dalsze prowadzenie egzekucji. W świetle powyższych okoliczności uprawnione jest zatem przyjęcie przez organ egzekucyjny w niniejszej sprawie, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, co z kolei czyni zasadnym obciążenie nimi wierzyciela na podstawie art. 64 c § 4 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy skargę jako bezzasadną należało oddalić, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).