III SA/Po 175/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) . WSA Marzenna Kosewska Protokolant: sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi K. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 stycznia 2009 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ M. Kosewska /-/ M. Ławniczak /-/ B. Koś K. T. złożył dnia 12 sierpnia 2008 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wniosek o umorzenie odsetek z tytułu nieuregulowanych składek, uzasadniając go aktualną sytuacją majątkową. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 24 listopada 2008 r. decyzji nr [...] odmawiającej umorzenia należności z tytułu odsetek od nieumorzonych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 07/1992-12/1993 naliczonych na dzień 12.01.2000 r. w kwocie [...] zł, dodatkowych opłat w kwocie [...] zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...] zł, tj. należności w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności wyjaśniono, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s., podkreślając, że w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, zadłużenie wnioskodawcy wobec ZUS jest zabezpieczone hipotecznie, a ponadto wnioskodawca w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego otrzymuje dopłaty ze środków unijnych. Zakład nie stwierdził również szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o s.u.s. oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Wskazał, że zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, że wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z czym nie mają zastosowania przepisy regulujące pomoc publiczną. Wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe z KRUS z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w kwocie [...] zł netto, które jest obecnie wolne od potrąceń. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, która posiada prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie [...] zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie [...] zł, do wypłaty pozostaje kwota [...] zł. Ważnym źródłem dochodu rodziny są środki otrzymywane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu dopłat obszarowych do gruntów rolnych; w roku 2007 była to kwota [...] zł. Według oświadczenia majątkowego z dnia 11.08.2008 r. wnioskodawca otrzymuje wsparcie finansowe od dorosłych dzieci, które mieszkają razem z wnioskodawcą i dokonują większości opłat związanych utrzymaniem gospodarstwa. Zakład stwierdził, że wprawdzie stan zdrowia wnioskodawcy i jego małżonki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, jednakże pomimo tego nie można uznać, że nastąpiła całkowita utrata możliwości uzyskania dochodu, choćby z uwagi na uprawnienia rentowe i dochody z dopłat obszarowych. W tej sytuacji przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego nie spowoduje zdaniem Zakładu utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych rodziny, nawet jeśli przedmiotem egzekucji byłyby należące do wnioskodawcy nieruchomości, na których Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne. Zakład zaznaczył przy tym, że w świetle art. 28 ustawy o s.u.s. umorzenie składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi umorzyć zaległości. Ponadto podkreślił, że należności powstałe z tytułu nieterminowo regulowanych zobowiązań wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, stanowią przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powołanego w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, z którego środków pokrywa się wydatki na świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego. Zatem w interesie wszystkich ubezpieczonych jest skuteczne dochodzenie od dłużników zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Strona złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie decyzji z dnia 24 listopada 2008 r. Skarżący zakwestionował stanowisko Zakładu, że przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego nie spowoduje utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych rodziny. Podniósł, że zarówno jego wiek, jak i stan zdrowia, a przede wszystkim niskie dochody, nie pozwalają na zaspokojenie zaległości wobec ZUS. Natomiast w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, okaże się ono niewątpliwie bezskuteczne z uwagi na znikomą wysokość otrzymywanej renty oraz brak innych przedmiotów podlegających egzekucji. Ponadto zdaniem skarżącego do jego dochodów nie można zaliczyć pomocy finansowej otrzymywanej od swoich dzieci, która ma dobrowolny charakter i jest niezbędna do zaspokojenia potrzeb rodziny wnioskodawcy, ani też środków otrzymywanych z tytułu dopłat obszarowych do gruntów rolnych, które z kolei mogą być przeznaczane na ściśle określone cele, w szczególności zaś nie mogą być przeznaczane na bieżące utrzymanie. Decyzją nr [...] z dnia 19 stycznia 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 listopada 2008 r., podzielając ustalenia faktyczne i rozważania prawne w niej zawarte. W uzasadnieniu wskazano, że po analizie całokształtu materiału dowodowego nie stwierdzono przesłanek umożliwiających umorzenie zadłużenia, gdyż biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego nie spowoduje w ocenie organu utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych rodziny. Podkreślił przy tym, że uczestniczenie dzieci w pokrywaniu wydatków związanych z korzystaniem z nieruchomości nie ma zdaniem organu dobrowolnej pomocy dla rodziców, lecz jest społecznie uznaną normą zachowania w takich okolicznościach. Natomiast dopłaty obszarowe ze środków unijnych – nawet jeśli powinny być przeznaczane na cele związane z produkcją rolną, to jednak zyski z gospodarstwa mogą być przeznaczone na cele związane z bieżącym utrzymaniem. K. T. złożył skargę na powyższą decyzję, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 24 listopada 2008 r., podtrzymując argumentację przedstawioną w odwołaniu. Zdaniem skarżącego udokumentował on swoją sytuację majątkową, zdrowotną i rodzinną w sposób pozwalający na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pozbawiłoby to skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia 19 stycznia 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia 24 listopada 2008 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-/ M. Kosewska /-/ M. Ławniczak /-/ B. Koś D.W.d