III SA/Po 177/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosków K. T. i L. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. T., K. T. i J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2008r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych; postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy K. T., 2. odmówić przyznania prawa pomocy L. T. /-/M. Ławniczak Małżonkowie K. T. oraz L. T. wystąpili o przyznanie prawa pomocy każdy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając ich żądania na skutek sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego, w dniu 24 czerwca 2009 roku odmówił przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że Wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe utrzymywane z emerytury pobieranej przez L. T. w wysokości 1.444zł (świadczenie zajęte przez komornika, kwota wolna od egzekucji to 839,00 zł). Działalność gospodarcza prowadzona przez K. T. w roku 2008 nie przyniosła dochodu, a cały jej majątek został sprzedany w dniu 16 kwietnia 2009 roku za około 360.000zł. Przy czym dochody i koszty związane z działalnością gospodarczą nie zostały szczegółowo udokumentowane. Skarżący nie posiadają oszczędności i wartościowych ruchomości, a nieruchomości został zajęte przez komornika sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 listopada 2009 roku uchylił rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawy przedmiotowych wniosków o prawo pomocy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazał, że Sąd pierwszej instancji przywiązywał zbyt dużą uwagę do braku udzielenia przez Skarżącą szczegółowych informacji na temat dochodowości prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Jednocześnie Sąd nie zakwestionował oświadczenia Skarżącej, co do tego, że cały jej majątek został sprzedany w 2009 roku w trybie egzekucyjnym za kwotę 360.000zł. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że ocena zasadności wniosku o prawo pomocy powinna uwzględniać sytuację materialną strony na dzień rozpoznania wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając przedmiotowe sprawy ponownie, uznał oświadczenia majątkowe K. T. i L. T. za niewystarczające i zobowiązał Wnioskodawców do ich uzupełnienia poprzez: - wykazanie wysokości wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, - udokumentowanie wysokości wydatków na leczenie i zakup lekarstw, - udokumentowanie aktualnie egzekwowanych zobowiązań, - wykazanie aktualnie posiadanych składników majątkowych, z których prowadzona jest egzekucja, - wykazanie sposobu rozdysponowania kwoty pochodzącej z ceny sprzedaży nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], - wykazanie sytuacji majątkowej dorosłych domowników (wskazanie posiadanych nieruchomości i ruchomości źródeł i wysokości dochodu oraz posiadanych oszczędności), - przedłożenia zeznania podatkowego za rok 2008 oraz wykazania przychodu od początku roku 2009. W odpowiedzi na zarządzenie Sądu Wnioskodawcy oświadczyli, że łączne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą około 420zł miesięcznie (prąd - 80zł, woda - 40zł, wyżywienie - 300zł), a łączne wydatki na zakup lekarstw i leczenie to około 300-500zł miesięcznie. Jednocześnie podnieśli, że nie potrafią udokumentować przekazanych informacji, gdyż nie posiadają żadnych rachunków, paragonów, czy faktur. Zgodnie z ich oświadczeniami wysokość aktualnie egzekwowanych zobowiązani to około 4.000.000zł. Egzekucja jest prowadzona z całego ich majątku, który stanowią trzy nieruchomości wraz z budynkami gospodarczymi o łącznej powierzchni ponad 6000m², w tym nieruchomość rolna o pow. 145,85ha. Skarżący oświadczyli również, że kwota 1.511.000zł została przeznaczona na zniesienie hipoteki (479.300zł), zaległe zobowiązania ZUS, wypłaty wynagrodzeń, częściowo zaległości podatkowe, częściowo spłaty dostawców z tytuły prowadzonej działalności gospodarczej oraz częściowe zaspokojenie wierzycieli; żadnych dowodów, w tym zakresie nie przedłożono. Skarżący nie przekazali żadnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej ich dorosłych domowników. Wskazali nowy adres dla doręczeń (ul. [...], [...]) i podnieśli, że w chwili obecnej nie zamieszkują już u córki S. T.-S. i jej męża P. S. Ponadto Wnioskodawczyni oświadczyła, że z dniem 31 grudnia 2009 roku zlikwidowała działalności gospodarczą i ubiega się o przyznanie zasiłku przedemerytalnego. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.532,30zł brutto miesięcznie - kwota do wypłaty 900zł (dane na styczeń 2010 roku). Pismem z dnia 18 lutego 2010 roku (k. 256) Skarżący ponownie zostali zobowiązani do uzupełnienia oświadczeń majątkowych poprzez udokumentowanie, że cena uzyskana ze sprzedaży nieruchomości (1.511.000zł) została rozdysponowana w zadeklarowany sposób, a nadto do przedłożenia opisu aktualnie zajmowanej nieruchomości i udokumentowania kosztów utrzymania zajmowanego lokalu. W odpowiedzi Skarżący oświadczyli, że lokal (48m²) należy do "A" Sp. z o.o. i korzystają z tego lokalu bez tytuł prawnego. Ponadto załączyli kserokopię oświadczenia L. T. oraz J. K., że zapłata ceny (1.511.000zł) nastąpiła w gotówce w trzech częściach (dowody KP z maja, czerwca i lipca 2006 roku). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd jest w pełni uprawniony do oceny stanu majątkowego skarżących nie tylko w oparciu o oświadczenia przez nich złożone, ale i w oparciu o fakty znane temuż Sądowi z urzędu (porównaj postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 roku, sygn. akt II OZ 645/08, Lex nr 493556). Podkreślić należy, że ocena sytuacji materialnej strony nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, czy skarżący uzyskuje, czy też nie uzyskuje dochodów, lecz polega na zbadaniu, czy strona posiada obiektywną zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (postanowienie WSA z 10 października 2008 roku, sygn. akt. II SA/Łd 480/08, Lex nr 504537). Z materiałów przedłożonych Sądowi wynika, że środki egzekucyjne zastosowane do majątku Skarżących nie wyłączyły możliwości zrealizowania, poza postępowaniem egzekucyjnym, wierzytelności na kwotę ponad 1.500.000zł. Nie jest również tak, że Skarżący nie posiadają żadnego majątku. Oświadczenia Skarżących, składane w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, stoją w sprzeczności z treścią aktu notarialnego (repertorium [...] nr [...]) złożonego do akt administracyjnych (k.232-233). Według przedmiotowego aktu (sprostowania do umowy sprzedaży nieruchomości) cena za sprzedaną nieruchomość została rozłożona na pięć równych rocznych rat płatnych w terminach do 31 grudnia poczynając od dnia 31 grudnia 2005 roku. Z tego dokumentu wynika, że z dniem 31 grudnia 2009 roku do dyspozycji Skarżących została postawiona kwota 300.000zł. Wysokość deklarowanych kosztów koniecznego utrzymania (około 1000zł miesięcznie) nie usprawiedliwia tezy, że środki w powyższej wysokości mogły zostać wyczerpane na ten cel. Jednocześnie Skarżący uchylili się od nałożonego na nich obowiązku udokumentowania sposobu rozdysponowania przedmiotowych środków. Skarżący uchylili się także od obowiązku udokumentowania wysokości aktualnie egzekwowanych należności oraz wykazania, że postępowania egzekucyjne nadal są prowadzone, a nadto, że w toku tych postępowań doszło do likwidacji majątku Wnioskodawców. Pochodząca od komornika sądowego kserokopia listy wierzycieli (k. 228 akt sądowych) nie wskazuje kwoty zadłużenia, a data sporządzenia zestawienia została ukryta. Do akt sprawy złożone zostało obwieszczenie o pierwszej licytacji (k.33 i k.51) datowane jest na dzień 10 marca 2009 roku, gdy Skarżący niewątpliwie dysponują dowodami świadczącymi o tym czy licytacja doszła do skutku i w jakim zakresie. Z kolei, w wykonaniu obowiązku aktualizacji oświadczenia majątkowego, Wnioskodawcy przedłożyli w dniu 25 stycznia 2010 roku informację komornika sądowego o dokonaniu opisu i oszacowania nieruchomości datowaną na 19 października 2007 roku. W świetle przekazanych informacji bezsporne pozostaje, że przedmiotem sprzedaży licytacyjnej za cenę 360.000zł nie był cały majątek Wnioskodawców. Z treści dokumentów złożonych do akt sprawy oraz oświadczeń Skarżących wynika, że zarówno Wnioskodawcy, jak i członkowie ich rodziny, a ponadto podmioty gospodarcze ("A" Sp. z o.o.), zachowują możliwość korzystania z nieruchomości położonych przy ul. [...] oraz ul. [...] (oświadczenia Wnioskodawców, zwrotne potwierdzenia odbioru korespondencji z roku 2010, zeznania podatkowe). Do protokołu przesłuchania w charakterze strony (k.270-272 akt administracyjnych) Wnioskodawca wyjaśniał, że jest zameldowanym "na ulicy [...]" w [...], lecz zamieszkuje pod adresem [...] ul. [...]. Z kolei nieruchomość przy ul. [...] w [...] jest zajmowana pod działalność gospodarczą "B", a według internetowej bazy ogłoszeń, L. T. występuje w tej działalności jako "osoba kontaktowa". Jednocześnie w internetowej bazie Cechu Rzemiosł Różnych w [...] L. T. widnieje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą pod powyższym adresem w zakresie "Mechanika, lakiernictwo, blacharstwo, elektrotechnika i stacja kontroli pojazdów". Podsumowując Skarżący nadal wykorzystują korespondencyjnie oba adresy, a ponadto albo zamieszkują u córki i jej męża pozostając na ich utrzymaniu (ul. [...]) albo korzystają z lokalu (przy ul. [...]) udostępnianego przez "A" Sp. z o.o. Podkreślić również należy, że według ustaleń organów podatkowych (uzasadnienie decyzji II instancji, k. 323 akt) L. T. przekazywał znaczne środki finansowe firmie prowadzonej przez jego córkę (kwotę 388.952zł w roku 2003 oraz kwotę 266.386zł w roku 2004). W tych okolicznościach uzasadnione jest stanowisko, że oświadczenia majątkowe małżonków K. i L. T. są niewystarczające dla określenia w sposób wiarygodny i rzetelny przesłanek do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Dostarczony przez Wnioskodawców materiał dowodowy nie wskazuje, aby została wyczerpana ich zdolności do uiszczenia wpisu stosunkowego od skargi (2000zł) określona przez zgromadzony majątek, możliwość korzystania z tego majątku, zrealizowaną wierzytelność, sytuację rodzinną oraz bliżej nieokreślone źródło korzyści postawianych do dyspozycji Skarżących przez "A" Sp. z o.o. Wobec uchylania się Wnioskodawców od przedstawiania rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów bezcelowe stało się dalsze nakładanie na nich obowiązku szczegółowego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Podkreślić przy tym należy, że to na Wnioskodawcach spoczywa ciężar dowodu braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Niemniej zaznaczyć należy, że istotne z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy są również możliwości czerpania dochodów z zajętych nieruchomości w postaci pożytków prawnych (czynsze, dopłaty) i naturalnych z gruntów rolnych oraz pomieszczeń gospodarczych. Pełne oświadczenie majątkowe powinno więc ujawniać sposób zagospodarowania i wykorzystywania posiadanego majątku przy uwzględnieniu okoliczności zajęcia egzekucyjnego oraz zarządu zajętym majątkiem (art. 930 - 941 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( porównaj postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 roku sygn. akt I FZ 287/08, LEX nr 494242). Sąd orzekający w niniejszej sprawie przyjął, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2009 roku, sygn. akt. I FZ 516/08, Lex nr 551930). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/M. Ławniczak