III SA/Po 192/16

Dnia 2 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych- Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi X Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] stycznia 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy spółki X Sp. z o.o. (dalej: "strona", "spółka"), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2013 r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Dnia [...] października 2013 r. strona zwróciła się do Zakładu o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. za okres objęty tą ustawą. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r. odmówił stronie wszczęcia postępowania. Strona, stosując się do pouczenia zawartego w decyzji, wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P., podnosząc zarzuty naruszenia zarówno prawa procesowego jak i materialnego. Wyrokiem z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w P. oddalił odwołanie spółki. Na skutek złożonej przez stronę apelacji, Sąd Apelacyjny w P. wyrokiem z dnia [...] października 2015 r., sygn. akt [...], uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę do rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpoznając sprawę, podał że spółka jako płatnik składek na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych pracowników nie stanowi podmiotu, który mógłby skorzystać z instytucji umorzenia zaległych składek na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. Zakres podmiotowy tej ustawy został ograniczony do osób prowadzących pozarolniczą działalność, które w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. podlegały obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności i nie opłaciły należnych z tego tytułu składek. Powołany w powyższej ustawie art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 stycznia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie wymienia natomiast wśród osób prowadzących pozarolniczą działalność spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Strona w toku postępowania wskazała, że występuje jako przedsiębiorca w formie spółki kapitałowej, a nie jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Jak podkreślił przy tym organ rentowy ubezpieczeniom rentowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności podlegają wyłącznie osoby fizyczne, w tym wspólnicy spółek osobowych oraz wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Osoby prawne nie podlegają zatem tym ubezpieczeniom, mogą jednak występować w roli płatnika składającego wniosek za wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, podlegającemu we wskazanym okresie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności. Jako że strona nie jest objęta zakresem podmiotowym powyższej ustawy Zakład, w powołaniu na art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił wszczęcia postępowania. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc między innymi o uchylenie zaskarżonej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności, podniósł zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz procesowego. Skarżąca wskazała zwłaszcza na wydanie decyzji z wadą powodującą jej nieważność (art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego), bowiem sprawa została już rozstrzygnięta ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...]. Podniosła przy tym, że zaskarżona decyzja nie dotyczyła tej samej kwestii którą rozstrzygnął Sąd Apelacyjny, albowiem skarżąca wnioskowała o możliwość spłaty zaległości składek na pracownika w całości, wnioskując o umorzenie odsetek. Tymczasem odsetki od zaległych składek można umorzyć mimo, że należność główna nie podlega umorzeniu. Zakład nie przekazał zresztą sprawy i akt do Prezesa Zakładu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2016 r. skarżąca spółka podtrzymała dotychczasowe stanowisko i podała, ze domaga się jedynie umorzenia odsetek od należności głównej na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 stycznia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zaś Zakład błędnie rozpoznaje jej wniosek jako wniosek o umorzenie całości należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja z dnia [...] stycznia 2016 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...], wydana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] października 2013 r., nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadniałby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zaskarżona decyzja wydana została na skutek wystąpienia przez stronę skarżącą z wnioskiem, zawartym w piśmie z dnia [...] października 2013 r., o umorzenie - na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551, dalej: "ustawa abolicyjna") - nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe. Skarżąca w piśmie tym wprost wyraziła nie tylko chęć skorzystania z dobrodziejstwa ustawy abolicyjnej, lecz nadto podała, że powyższe umorzenie objąć ma całość zadłużenia, to jest zarówno należność główną na koncie pracowniczym, jak i naliczone odsetki, za okres objęty tą ustawą. Zatem twierdzenie skarżącej, jakoby na gruncie kontrolowanej sprawy występowała ona jedynie z wnioskiem o umorzenie odsetek od należności głównej i to w powołaniu na art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej "u.s.u.s."), nie znajduje odzwierciedlenia w jej żądaniu, pozostając w nim w sprzeczności. Z żądaniem takim strona skarżąca wystąpiła dopiero w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r., które w tym zakresie winno być potraktowane jako wniosek w nowej sprawie i które – co wynika już z odpowiedzi na skargę – tak też przez organ rentowy potraktowane zostało. Wskazać przy tym trzeba, że postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o regulacje ustawy abolicyjnej wszczynane jest na wniosek, na co wprost wskazuje art. 1 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s.: 1) która przed dniem 1 września 2012 r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji, o której mowa w ust. 8, 2) innej niż wymieniona w pkt 1 - umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Powyższe oznacza, że to skarżąca spółka jako inicjator postępowania wyznacza w żądaniu o jego wszczęcie zakres tegoż postępowania, a organ rentowy, jako że nie może w tym przypadku podejmować działań z urzędu, wnioskiem tym jest związany. W realiach kontrolowanej sprawy organ rentowy, w reakcji na jednoznacznie sformułowany wniosek skarżącej, działając w oparciu o art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: "K.p.a."), odmówił wszczęcia postępowania. Stosownie do art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ rentowy prawidłowo przy tym uznał za podstawę do zastosowania art. 61a § 1 K.p.a. okoliczność, zgodnie z którą skarżąca spółka, będąc spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, nie może skorzystać z dobrodziejstwa ustawy abolicyjnej. Zgodnie z przywołanym już powyżej art. 1 ust. 1 tejże ustawy ze stosownym wnioskiem może bowiem wystąpić wyłącznie osoba podlegająca obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s. Z kolei art. 8 ust. 6 u.s.u.s. jako osoby prowadzące pozarolniczą działalność wymienia: 1) osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych; 2) twórcę i artystę; 3) osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu: a) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, b) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych; 4) wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej; 5) osobę prowadzącą niepubliczną szkołę, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty. Jako że spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie mieszczą się w katalogu osób prowadzących pozarolniczą działalność, w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s., nie mogą skutecznie wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej, ergo postępowanie w tym przedmiocie z wniosku takiej spółki nie może być wszczęte. Nie jest przy tym trafna argumentacja skarżącej, z której wywieść można, iż w takiej sytuacji jak powyższa, ze względu na niemożność umorzenia należności głównej, umorzeniu winny podlegać odsetki od tej należności. Jednoznaczny w swym brzmieniu art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej wskazuje bowiem nie tylko podmiot, który na gruncie tej ustawy może wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, lecz także podmiot, z którego inicjatywy mogą wówczas ulec umorzeniu należne od nich odsetki za zwłokę. Przywołane przez skarżącą orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczy innego przypadku i wydane zostało w powołaniu na odmienne regulacje – to jest dotyczy problematyki dopuszczalności, w świetle art. 28 ust. 4 i art. 30 u.s.u.s., umorzenia odsetek za zwłokę powstałych od zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Argumentacji tam wyrażonej nie sposób przełożyć na grunt obecnie rozpoznawanej sprawy. Nie znajduje także uzasadnienia zarzucana przez skarżącą spółkę wada nieważności z art. 156 § 1 pkt. 3 K.p.a. Zaskarżona decyzja nie dotyczy bowiem sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną, jaką miałaby być decyzja Zakładu z dnia [...] października 2013 r., lecz jest decyzją wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy od decyzji z dnia [...] października 2013 r., do czego nota bene doszło w wykonaniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia [...] października 2015 r., sygn. akt [...]. Zaskarżona decyzja jest wobec tego decyzją podjętą w drugiej instancji w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej spółki, w której w pierwszej instancji zapadła decyzja z dnia [...] października 2013 r. Wskazać przy tym trzeba, że za decyzję ostateczną można uznać wyłącznie decyzję od której nie przysługuje odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 16 § 1 ab initio K.p.a.). Nie ma nadto racji strona skarżąca zarzucając nieprzekazanie kontrolowanej sprawy do Prezesa Zakładu, bowiem zaskarżona decyzja, analogicznie zresztą jak decyzja ją poprzedzająca, wydana została z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W kontrolowanej sprawie nie doszło także do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa procesowego bądź materialnego, w tym zwłaszcza naruszenia reguł procesowych wyrażonych art. 7, art. 12, art. 13 § 1 K.p.a. Zarzuty te nie zostały przez skarżącą spółkę w żaden sposób umotywowane z odniesieniem do okoliczności kontrolowanej sprawy, stąd szczegółowe odniesienie się do nich nie jest możliwe. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.