III SA/Po 211/12

Dnia 17 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 8 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 15 września 2011 r. Nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia 15 września 2011 r., nr [...], działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 z późn. zm.) oraz zgodnie z ustaleniami protokołu kontroli z dnia 4 maja 2011r., nr [...], nałożył na W. F. karę pieniężną w wysokości [...] zł. za naruszenia polegające na: 1. wykonywaniu transportu drogowego bez wymaganej licencji, za co - na podstawie pkt 1.1. załącznika do ustawy o transporcie drogowym nałożono karę w wysokości [...] zł. 2. wykonywaniu przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące za co - na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady EWG nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym i pkt 11.1. załącznika do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym nałożono karę w wysokości [...] zł. Dyrektor Izby Celnej, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez W. F., decyzją z dnia 8 grudnia 2011 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 kpa, art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 4 pkt 3 i 4, art. 5 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 z późn. zm.) oraz pkt 1.1. i 11.1 załącznika do ustawy oraz art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady EWG nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organy orzekały na podstawie następującego stanu faktycznego. W dniu 4 maja 2011 r. funkcjonariusze Wydziału Zwalczania Przestępczości zatrzymali do kontroli na drodze krajowej nr 5 w miejscowości P. pojazd samochodowy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] wraz z przyczepą o nr rej. [...] o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej 6,2 tony. Kierowcą zespołu pojazdów był C. N., który wykonywał przewóz grzecznościowo, bez wynagrodzenia w ramach sąsiedzkiej pomocy. W wyniku kontroli, z której sporządzono protokół nr [...], stwierdzono brak w pojeździe wypisu z zaświadczenia na przewozy drogowe rzeczy na potrzeby własne oraz urządzenia rejestrującego czas prowadzenia pojazdu, przerwy i okresy odpoczynku kierowcy (tachografu). Jak ustalono, właścicielem zestawu pojazdów, według dowodu rejestracyjnego, był syn W. F. R. F., z którym prowadzi ona wspólnie gospodarstwo rolne. Jednak w dniu kontroli W. F. legitymowała się tytułem prawnym do dysponowania w/w pojazdem. Przewożony towar w postaci drzewek stanowił własność W. F. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy za bezsporny organy uznały fakt, że W. F., jako osoba wypełniająca ustawowe kryteria zawarte w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, posiada status rolnika, co tym samym wyklucza ją z kategorii przedsiębiorców. W ocenie organów, wykonywany przez W. F. przewóz podlegał przepisom ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu – przewozu na potrzeby własne, którego definicja zawarta jest w art. 4 pkt 4 powołanej ustawy. Organy ustaliły jednak, że przewóz dokonywany w dniu kontroli przez W. F. nie spełniał przesłanki określonej w art. 4 pkt 4 lit. a ustawy o transporcie drogowym, bowiem kontrolowany pojazd nie był prowadzony przez nią osobiście ani przez jej pracownika, Organy stwierdziły, że w sytuacji, gdy któryś z warunków wskazanych w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym nie jest spełniony przez podmiot dokonujący przewozu, mamy wówczas do czynienia z transportem drogowym w rozumieniu art. 4 pkt 3 ustawy. Oznacza to, że podjęcie i wykonywanie transportu drogowego, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. Wobec powyższego, organy uznały, że strona wykonywała usługę transportową i wobec tego ciążył na niej obowiązek posiadania wypisu z licencji. Organy wskazały ponadto, że konsekwencją zakwalifikowania wykonywanego przewozu drogowego jako transportu drogowego jest obowiązek wyposażenia pojazdu w urządzenie rejestrujące, który to wymóg wynika z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym. Ponadto na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podczas przejazdu drogowego, kierowca pojazdu samochodowego obowiązany jest mieć przy sobie i okazać na żądanie uprawnionego organu kontroli m.in. zapisy urządzenia rejestrującego - tachografu. W momencie kontroli drogowej pojazd nie był wyposażony w urządzenie rejestrujące. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. F. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym poprzez błędną jego interpretację i uznanie, iż konieczne jest spełnienie przez podmiot nie będący przedsiębiorcą wszystkich przesłanek przewozu na potrzeby własne z art. 4 pkt 4 ustawy dla zastosowania wobec tego podmiotu przepisów ustawy dotyczących niezarobkowego przewozu drogowego, 2) naruszenie art. 4 pkt 3 i 4 ustawy o transporcie drogowym poprzez nieprawidłowe jego zastosowanie w sytuacji, gdy art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy nakazuje do podmiotów niebędących przedsiębiorcami stosować jedynie odpowiednio przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, 3) naruszenie art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym poprzez jego niezastosowanie oraz art. 5 ust. 1 ustawy poprzez jego zastosowanie i uznanie, iż skarżąca mająca status rolnika jest obowiązana posiadać licencję na wykonywanie transportu drogowego, 4) rażące naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a w szczególności poprzez bezzasadne zakwalifikowanie skarżącej W. F. jako podmiotu wykonującego transport drogowy i zobowiązanego do posiadania licencji na wykonywanie transportu drogowego i urządzenia rejestrującego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga jest uzasadniona. Przedmiotem oceny legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Celnej utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego, którą nałożono na skarżącą karę pieniężną w wysokości [...] zł. za naruszenie przepisów dotyczących wykonywania transportu drogowego, stwierdzone podczas kontroli pojazdu w dniu 4 maja 2011 r. Z ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych wynika, że właścicielem zestawu pojazdów marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] wraz z przyczepą o nr rej. [...] o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej 6,2 tony był syn W. F. R. F., z którym skarżąca prowadzi wspólnie gospodarstwo rolne. Jak ustaliły organy, skarżąca legitymowała się tytułem prawnym do dysponowania pojazdem. Przewożony towar w postaci drzewek stanowił własność W. F. Kierowcą pojazdu był C. N., który wykonywał przewóz grzecznościowo, bez wynagrodzenia, w ramach sąsiedzkiej pomocy. Skontrolowany pojazd nie posiadał urządzenia rejestrującego ( tachografu ). W toku postępowania ustalono, że skarżącej nie została udzielona licencja na wykonywanie transportu drogowego rzeczy oraz nie wydano zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne. W. F. posiada status rolnika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 19990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), co tym samym wyklucza ją z kategorii przedsiębiorców. Przedstawione wyżej ustalenia wynikają z materiału zgromadzonego w aktach sprawy nie były sporne pomiędzy stronami. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest natomiast ocena przedstawionych wyżej okoliczności, dokonana przez organy celne, w świetle przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2007 Nr 125, poz. 874 z późn. zm.), zwanej dalej u.t.d., w wyniku której uznano, że wykonywany przez skarżącą w dniu 4 maja 2011 r. przewóz należało zakwalifikować, jako transport drogowy, z konsekwencjami w postaci wynikającego z art. 5 ust. 1 u.t.d obowiązku posiadania przez skarżącą licencji na wykonywanie transportu drogowego rzeczy, jak również obowiązku wyposażenia pojazdu w urządzenie rejestrujące ( tachograf ), zgodnie z art. 33 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym. Organy celne uznały bowiem, że kontrolowany przewóz nie spełniał warunku wskazanego w art. 4 pkt 4a u.t.d., gdyż pojazd nie był prowadzony przez stronę osobiście lub przez jej pracownika, ale przez sąsiada, który wykonywał przewóz grzecznościowo, bez wynagrodzenia, w ramach sąsiedzkiej pomocy. Nie zostały zatem spełnione wszystkie warunki przewozu na potrzeby własne, wskazane w ww. przepisie, wobec czego, przewóz winien być zakwalifikowany, jako transport drogowy, o którym mowa w art. 4 ust. 3 lit. a u.t.d,. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne, zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 4 u.t.d, to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Dokonując oceny stanowiska organów, przedstawionego w zaskarżonych decyzjach, należy przede wszystkim zauważyć, że zgodnie z art. 3 ust 2 pkt 3 u.t.d do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów ustawy dotyczących niezarobkowego przewozu drogowego, może polegać: na stosowaniu tych przepisów bez żadnych modyfikacji; na stosowaniu przepisów z pewnymi modyfikacjami; na niestosowaniu przepisów, które ze względu na ich bezprzedmiotowość lub sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla tych stosunków, do których miały być stosowane odpowiednio, nie mogą być w ogóle stosowane. W tym zakresie, Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sadu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1105/10, CBOSA, zgodnie z którym " (...) mając na uwadze treść przepisu art. 33 ust. 2 pkt 2 utd, nie wymagającego od przedsiębiorców wymienionych w art. 3 ust. 2 pkt 3 utd obowiązku uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, a w szczególności od podmiotu prowadzącego działalność wytwórczą w rolnictwie dotyczącą upraw rolnych, wykładnia tego przepisu w kwestii dotyczącej jego odpowiedniego stosowania na gruncie art. 4 pkt 4 utd powinna uwzględniać społeczno-gospodarcze uwarunkowania, w jakich funkcjonują potencjalni adresaci tego przepisu, a więc rekrutujący się spoza podmiotów będących przedsiębiorcami. Jest rzeczą powszechnie znaną, że polskie gospodarstwa rolnicze, ogrodnicze, czy szkółkarskie, jak to ma miejsce w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, mają z reguły charakter gospodarstw niskotowarowych, opartych na pracy własnej ich właścicieli i członków najbliższej rodziny. W tych realiach gospodarczych, co do zasady, nie praktykuje się zawierania umów o pracę, nawet w okresie spiętrzenia się prac polowych. Trudno więc byłoby dopatrzyć się istnienia racjonalnych argumentów społeczno-gospodarczych, które uzasadniałyby egzekwowanie od tej kategorii podmiotów obowiązku zawarcia umowy o pracę z osobą dokonującą przewozu w celach niezarobkowych na potrzeby gospodarcze tego podmiotu, w zakresie o którym mowa w art. 4 pkt 4 lit. a utd. Dlatego w odniesieniu do podmiotów, nie mających statusu prawnego przedsiębiorcy, odpowiednie stosowanie art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a utd powinno zmierzać do zliberalizowania wymogu przewidzianego w przepisie art. 4 pkt 4 lit. a utd, poprzez dopuszczenie możliwości prowadzenia pojazdu także przez osobę upoważnioną przez podmiot, nie mający przymiotu przedsiębiorcy, na podstawie czynności prawa cywilnego. Reasumując, w świetle art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a utd wykonywanie niezarobkowego przewozu na potrzeby własne przez podmiot nieprowadzący działalności gospodarczej jest dopuszczalne także przez osobę upoważnioną przez ten podmiot na podstawie czynności prawa cywilnego." W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostawało to, że przewóz roślin wykonywany był przez skarżącą, posiadającą status rolnika, z jej gospodarstwa ogrodniczego do odbiorcy. Przewozu dokonywał C. N. grzecznościowo, bez wynagrodzenia, w ramach sąsiedzkiej pomocy. W piśmie z dnia 22 sierpnia 2011r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Celnego, skarżąca wyjaśniła, że poprosiła C. N., który był zaprzyjaźniony z jej zmarłym mężem o dostarczenie roślin do G., z uwagi na to, że jej syn nie mógł w tym dniu pojechać w trasę, a odbiorca nie wyraził zgody na przesuniecie terminu dostawy. Zdaniem Sądu zatem, w rozpatrywanej sprawie istniały podstawy, aby uznać, że w świetle art. 3 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 4 pkt 4 lit. a utd wykonywanie niezarobkowego przewozu na potrzeby własne przez skarżącą, jako podmiot nieprowadzący działalności gospodarczej, było dopuszczalne także przez osobę przez nią upoważnioną . Wobec powyższego, zdaniem Sądu, organy błędnie uznały, że wykonywany przez skarżącą przewóz należało zakwalifikować, jako transport drogowy w rozumieniu art. 4 pkt 3 u.t.d. wymagający uzyskania odpowiedniej licencji, zgodnie z 5 ust. 1 u.t.d. jak i obowiązku wyposażenia kontrolowanego pojazdu w urządzenie rejestrujące., zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. U. UE.L. 1985.370.8) i art. 87 ust. 1 u.t.d. W konsekwencji zaś, błędnie nałożono na skarżącą, określoną zaskarżonym rozstrzygnięciem, karę pieniężną. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a , art. 135, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji M. Górecka W. Długaszewska B. Koś