III SA/Po 223/24

Dnia 3 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2024 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowa wydania prawa jazdy kat. C, C+E I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 25 stycznia 2024 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 680,- (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z 26 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania M. M. od decyzji Starosty [...] z 25 stycznia 2024 r. o odmowie wydania skarżącemu prawa jazdy kategorii C,. C+E, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r., poz. 622 ze zm., dalej: u.k.p.). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że wobec M. M. orzeczono wyrokiem Sądu Rejonowego w P. II Wydział Karny z 28 listopada 2023 r., sygn. akt II K [...] zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w strefie ruchu lądowego z wyłączeniem tych, do kierowania którymi uprawniają prawo jazdy kat C, C+E, na okres 4 lat – liczony od dnia 7 października 2023 r. Wyrok uprawomocnił się 6 grudnia 2023 r. Wskutek otrzymania ww. wyroku Starosta P. decyzją z 12 stycznia 2023 r. cofnął M. M. do dnia 7 października 2027 r. uprawnienia do kierowania pojazdami kat. AM, A2, B+E, T, B, B1, A, A1. M. M. 25 stycznia 2023 r. zwrócił się do Starosty [...] o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. C i C+E. Starosta P. decyzją z 25 stycznia 2024 r. odmówił wnioskodawcy wydania prawa jazdy kat. C, C+E powołując się na przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. M. M. w odwołaniu od powyższej decyzji wskazał, że Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z 28 listopada 2023 r. II K [...] w pkt 3 wyłączył z zakazu prowadzenia pojazdów pojazdy o kat. C, C+E. Organ zobowiązany był okoliczność tę uwzględnić. SKO w K. utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (jak wskazano na wstępie) stwierdziło, że przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. obowiązuje od dnia 25 października 2014 r. na mocy ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami. Treść tego przepisu jest jednoznaczna i bezsporna – w przypadku osób, wobec których został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B, nie może zostać zwrócone prawo jazdy kat. m.in. C, C+E, w okresie obowiązywania tego zakazu. Bezspornie zaś wobec M. M. został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych m.in. kat. B, w związku z czym na podstawie art. 12 u.k.p. nie może zostać stronie zwrócone prawo jazdy, ani przywrócone uprawnienia do kierowania pojazdami kat. C, C+E. Organ administracji publicznej zgodnie z art. 6 K.p.a. działa na podstawie przepisów prawa, a decyzje wydawane na podstawie art. 12 u.k.p. mają charakter związany, co oznacza, że organom nie pozostawiono żadnej swobody działania. W związku z powyższym zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. M. M. wnosząc do Sądu skargę na powyższą decyzję SKO w K. zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 2 u.k.p. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania. Zwrócił uwagę na treść ogłoszonego 10 lipca 2023 r. w Dz. U. z 2023 r. poz. 1312 wyroku trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023 r. sygn. akt SK 23/21, którym orzeczono, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W odpowiedzi SKO w K. wniosło o oddalenie skargi, wskazując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jako zasadną należało uwzględnić. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności wydanych decyzji wykazała, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 3 u.k.p. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Stosownie do art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Zwrócić należy uwagę, że wobec M. M. orzeczono wyrokiem Sądu Rejonowego w P. II Wydział Karny z 28 listopada 2023 r., sygn. akt II K [...] zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w strefie ruchu lądowego z wyłączeniem tych, do kierowania którymi uprawniają prawo jazdy kat C, C+E, na okres 4 lat – liczony od dnia 7 października 2023 r. Wyrok uprawomocnił się 6 grudnia 2023 r. Zaskarżoną decyzją SKO w K. utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] o odmowie wydania skarżącemu prawa jazdy kat. C, C+E, czyli w zakresie nieobjętym powołanym wyrokiem sądu karnego. Tymczasem, jak skarżący trafnie podniósł, wyrokiem z 4 lipca 2023 r. o sygn. akt SK 23/21 (Dz. U. z 2023 r., poz. 1312) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W zakresie zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z zasadą ne bis in idem wynikającą z art. 2 Konstytucji Trybunał stwierdził, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. "Zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy – proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis in idem obejmującej zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środków represyjnych, w tym sankcji administracyjnych, przy czym ocena, czy dany instrument prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału". "Procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji". "Stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną. Odnosząc przedstawione ustalenia do rozpatrywanej sprawy, w szczególności charakterystykę sankcji w postaci decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy i sankcji zakazu prowadzenia pojazdu, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone przepisy są niezgodne z wynikającą z zasady państwa prawnego zasadą ne bis in idem.". Trybunał w wyroku zważył, że skarżący za ten sam czyn zabroniony, tj. prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, został ukarany dwukrotnie: przez sąd na podstawie art. 42 § 2 i art. 43 § 1 K.k. środkiem karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy kategorii B na okres pięciu lat oraz przez starostę na podstawie zaskarżonych przepisów odmową wydania prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, C1, C, C+E, B+E, C1+E. Formalnie sankcje te przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych - środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jest sankcją karną, odmowa wydania prawa jazdy określonych kategorii jest sankcją administracyjną. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. W istocie sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami. Odnośnie zaś kwestii zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowiącym, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, Trybunał stwierdził, że "ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.". Stanowi to zdaniem Trybunału ingerencję w prawomocne orzeczenie sądu powszechnego, będącą rezultatem art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Trybunał wskazał również, że "ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.". Zważyć należy, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 194 ust. 1 Konstytucji). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 Konstytucji podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony (art. 194 ust. 2 Konstytucji). Jak już wyżej wskazano, wyrok Trybunału z 4 lipca 2023 r. ogłoszono 10 lipca 2023 r. w Dzienniku Ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1312). Kontrolowana przez sąd w niniejszej sprawie decyzja SKO w K. z 26 lutego 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z 25 stycznia 2024 r. odmowie wydania skarżącemu zatrzymanego prawa jazdy kategorii C, C+E, w sytuacji gdy w wyroku karnym z 28 listopada 2023 r., sygn. akt II K [...] nie orzeczono wobec niego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, do których prowadzenia uprawnia prawo jazdy kat. C, C+E , narusza art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia skarżącego posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii prawa jazdy C, C+E do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Uznając, że powyższe naruszenie stanowiło naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt I. wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę Starosta P. – kierując się normą określoną w art. 153 P.p.s.a. - zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i stosownie rozpozna sprawę z wniosku skarżącego z 25 stycznia 2024 r. Sąd zaś w pkt II. wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. 1964), zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 680 zł jako sumę uiszczonego wpisu od skargi (200 zł) oraz stawki wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł).