III SA/Po 228/18

Dnia 08 czerwca 2018 roku Sebastian Michalski – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 08 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] lutego 2018 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek; postanawia 1. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący Z. N., w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, pierwotnie wystąpił z zażądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 7-8 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2018 roku referendarz sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 18 akt sądowych). W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że w toczącym się postępowaniu skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego skarżący zarzucił, że w treści oświadczenia majątkowego wskazywał na konieczność ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Z tego względu skarżący uznał, że pomimo wykreślenia z pierwotnego formularza wniosku żądania dotyczącego ustanowienia pełnomocnika z urzędu, jednak zgłosił żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Do sprzeciwu skarżący załączony "nowy" formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym ponowne zgłosił żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz zażądał ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata (k. 28-29 akt sądowych). W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prosi o wyznaczenia na pełnomocnika z urzędu adwokata D. G. prowadzącej kancelarię pod adresem ul. [...] w P.. Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, co następuje. Ponowne żądanie zwolnienia od kosztów sądowych zostało zgłoszone jeszcze przed prawomocnym rozpoznaniem pierwotnego wniosku Z. N. zgłoszonego w tym samym zakresie. Postępowanie, co do zwolnienia od kosztów sadowych zostało nieprawomocne umorzone, a sprzeciw od tego orzeczenia nie został dotychczas rozstrzygnięty. W tym stanie rzeczy rozpoznanie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest zbędne, a postępowanie o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie podlega umorzeniu zgodnie z art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.). Aktualna pozostaje merytoryczna ocena żądania przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący wskazuje, że choruje (nowotwór prostaty) i jest emerytem bez stałego miejsca zamieszkania (brak zameldowania). Oświadczył, że pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2.118,23 zł miesięcznie (wysokość świadczenia po potrąceniach egzekucyjnych). W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że pomieszkuje u rodziny i znajomych, bądź na ogródkach działkowych. Zaznaczył, że nie ma możliwości "kolekcjonowania" dowodów dokumentujących ponoszenie wydatków na własne utrzymanie z uwagi na brak stałego miejsca zamieszkania. Oświadczył jednocześnie, że 600-700 zł miesięcznie przekazuje osobom, z których uprzejmości korzysta "za miejsce do spania" oraz tytułem pokrycia kosztów zużycia wody i prądu. Na wyżywienie wydaje około 700 zł miesięcznie, a "żywi się głównie w barach mlecznych". Na zakup ubrań, obuwia, kosmetyków i środków czystości wydatkuje 200 zł średniomiesięcznie. Pozostałą kwotę (518,23 zł) przeznacza na niezbędne badania lekarskie oraz lekarstwa. Wnioskodawca przedłożył jedną fakturę VAT z 28 maja 2018 roku dokumentującą zakupy w aptece na kwotę 230,15 zł. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe oznacza, że strona ubiegająca się o tzw. prawo ubogich powinna wykazać, że nie jest w stanie wygospodarować środków na koszty sądowe. Dopiero wykazanie takich okoliczności uzasadnia stanowisko, że koszty sądowe ograniczają realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Oświadczenie majątkowe skarżącego, pomimo wyczerpania trybu z art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, budzi wątpliwości na gruncie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i dowodów pozyskanych ze stron internetowych instytucji państwowych. Analiza akt administracyjnych i sądowych wskazuje, że adres wskazany do korespondencji (ul. [...], [...]) jest adresem pod którym skarżący prowadził działalność gospodarczą (data rozpoczęcia działalności - 02 listopad 1990 roku, data wykreślenia z rejestru – 11 luty 2016 roku). Wskazanym adresem skarżący posługuje się do rozliczeń podatkowych za 2015 rok. Pod tym adresem prowadzone są postępowania egzekucyjne (2008 rok oraz 2017 rok), ten adres skarżący wskazuje na potrzeby postępowań administracyjnych (2017 rok) oraz sądowoadministracyjnych (2018 rok). Zgodnie z treścią dokumentacji z postępowań egzekucyjnych dom pod adresem ul. [...], [...] od 1999 rok należy do córki skarżącego M. N.. W oświadczeniu majątkowym skierowanym do ZUS (listopada 2017 roku) skarżący oświadczył, że jest żonaty, a przedłożona przez niego dokumentacja egzekucyjna stwierdza, iż wnioskodawca ma zniesioną wspólność majątkową z żoną. Korespondencję kierowaną do skarżącego w toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego na adres ul. [...], [...] odbiera skarżący osobiście lub jego dorosły domownik - B. N. (k. 35 akt sądowych). Aktualnie adres ul. [...], [...] stanowi stałe miejsce wykonywania działalności gospodarczej przez M. N. (od 26 stycznia 2001 roku) oraz przez M. N. (od 01 września 2000 roku). Zatem wbrew argumentacji wniosku skarżący nie jest osobą, która nie ma stałego miejsca zamieszkania. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy w sposób jednoznaczny wskazuje, że wnioskodawca stale przebywa pod adresem ul. [...], [...]. W świetle powyższego ta nieruchomość, zabudowana budynkiem mieszkalnym, stanowi centrum życiowe wnioskodawcy i jego rodziny. Podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być jedynie pełne i rzetelne oświadczenie majątkowe. Ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych osoby fizycznej dokonuje się z uwzględnieniem jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądowym uwzględnić należy, że pomimo ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie niezbędnym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy absolutnie niezbędne (porównaj: postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2013 roku o sygn. akt II FZ 382/13, postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010 roku o sygn. akt II FZ 197/10). Okoliczności niniejszej sprawy potwierdzone dokumentami zgromadzonymi w aktach sprawy uzasadniają, że skarżący winien udokumentować tytuł prawny przekazania nieruchomość pod adresem ul. [...], [...] córce M. N., a także wykazać czy i jakie prawo przysługuje wnioskodawcy lub żonie skarżącego do przebywania/zamieszkiwania na nieruchomości pod tym adresem. Dla oceny zdolności płatniczych wnioskodawcy istotne jest czy w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie, czyli przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Treść przedłożonej faktury dokumentującej zakupy w aptece nie potwierdza wydatków na leczenie choroby nowotworowej, a tym samym nie potwierdza zachorowania wskazanego w oświadczeniu majątkowym. Z powyższych względów za niewystarczające, bo budzące wątpliwości, uznać należało, nieudokumentowane deklaracje skarżącego, co do faktu ponoszenia wydatków "za miejsce do spania" (700 zł miesięcznie), wydatków na "żywienie się w barach mlecznych" (700 zł miesięcznie), czy wydatków na badania lekarskie i lekarstwa (518,23 zł miesięcznie). Skoro niemożliwe jest ustalenie rzeczywistych zdolności płatniczych wnioskodawcy wyznaczonych jego sytuacją majątkową i rodzinną, to nie można uznać, że pozostająca w dyspozycji wnioskodawcy, bo wolna od egzekucji, cześć świadczenia emerytalnego nie może zostać przeznaczona na poniesienie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 249a, art. 246 §1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 oraz pkt 2 sentencji postanowienia.