III SA/Po 244/08

Dnia 26 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska ( spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2008 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [ ... ] nr [ ... ] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [ ... ]r. Nr [ ... ], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [ ... ] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska /-/ W. Długaszewska Decyzją z dnia [ ... ] Prezydent Miasta orzekł, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. – Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 993 ze zm.), o wymeldowaniu A. K. (poprzednio S.) z pobytu stałego w lokalu nr 3 przy ul. [ ... ] 4 w P. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, iż o wymeldowanie A. S. wniósł jej były mąż J. S. powołując się na fakt opuszczenia przez żonę wspólnego lokalu w czerwcu 2006 r. z powodu przeprowadzki do mieszkania jej konkubenta (obecnego męża) przy ul. [ ... ] 6 m. 26 w P. A. S. zeznała, iż nie opuściła ona spornego lokalu wraz z dziećmi w sposób trwały, wnosząc powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania i zamierzając do niego powrócić na stałe. Sąd Rejonowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 lutego 2007 r. (sygn. akt II C 1662/06/9) orzekł o przywróceniu posiadania lokalu. Organ dalej podał, że A. S. (K.) twierdziła, iż nadal nie mogła skutecznie zamieszkać w mieszkaniu przy ul. [ ... ] 4 ze względu na trudności czynione przez J. S. Przed sądem toczy się sprawa o podział majątku wspólnego. Prezydent Miasta powołując się na ustalenia Komisariatu Policji oraz zeznania świadków – J. L. i A. M., stwierdził, iż A. K. opuściła ostatecznie sporny lokal w 2006 r., nie wracając do niego na trwałe i to pomimo wyroku przywracającego utracone posiadanie. Poprzez faktyczne opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego spełnione zostały więc przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. potwierdziła fakt konieczności ograniczania swojego pobytu w mieszkaniu przy ul. [ ... ] ze względu na zachowanie byłego męża, deklarując przy tym wyraźnie chęć uczynienia z przedmiotowego lokalu centrum jej interesów życiowych. Odwołująca zarzuciła organowi naruszenie art. 7, 8 kpa m. in. poprzez nieuzasadnione przyjęcie tezy o dobrowolnym opuszczeniu mieszkania (pomimo skutecznie wytoczonego powództwa posesoryjnego oraz sprawy o podział majątku wspólnego). Powołała się również na naruszenie przez organ art. 10 § 1 i art. 79 § 2 kpa poprzez pozbawienie jej możliwości uczestniczenia w przesłuchaniach świadków, wbrew wcześniejszej prośbie o zmianę terminu dokonania tej czynności dowodowej. Wojewoda decyzją z dnia [ ... ] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia faktyczne i rozważania prawne organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. K. zakwestionowała prawidłowość decyzji II i I instancji, podnosząc między innymi zarzut niespełnienia przesłanek wymeldowania - dobrowolności i trwałości. Wojewodzie zarzuciła ponadto niedokonanie własnych ustaleń faktycznych i oparcie się w tym zakresie wyłącznie na czynnościach dowodowych organu I instancji, pomimo podniesienia konkretnych zarzutów w odwołaniu. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji II instancji, zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie art. 7, 8 i 77 § 1 kpa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zm.) . Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (m.in. wyrok NSA z 25 października 2005r., II OSK 127/05, LEX nr 201427; wyrok NSA z 15 lutego 2002r., sygn. akt II SA/Po 1942/00 ; wyrok NSA z 12 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937 ; wyrok NSA z 22 sierpnia 2000r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy stwierdził, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, że opuszczenie spornego lokalu przez skarżącą miało charakter dobrowolny i trwały. Podnosiła ona bowiem konsekwentnie w toku całego postępowania, iż wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu wraz z dziećmi w 2006 r. z powodu narastających konfliktów rodzinnych z byłym mężem J. S. A. K. wykorzystała również skutecznie środek prawny służący przywróceniu naruszonego posiadania w postaci powództwa posesoryjnego. Organy ewidencyjne obu instancji przyjęły tezę o trwałym opuszczeniu spornego lokalu na podstawie ustaleń Policji (Komisariatu Policji ) oraz zeznań świadków – J. L., A. M. W ocenie Sądu czynności procesowe związane z uzyskaniem tych środków dowodowych zostały jednak dokonane w wadliwy sposób. Stwierdzić bowiem należy, iż w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisów postępowania o istotnym charakterze, a mianowicie art. 10 § 1 kpa i art. 79 § 2 kpa. Zgodnie z art. 10 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny i orzecznictwa prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczy w szczególności postępowania dowodowego, albowiem ma ono zapewniać realny wpływ strony na ustalenie stanu faktycznego, a przez to na odpowiednie zastosowanie normy prawa materialnego (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 83). Zgodnie z art. 79 §1 kpa organ winien zawiadamiać stronę o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków – co najmniej 7 dni przed terminem. Strona ma prawo do brania udziału w przeprowadzeniu dowodu, zadawania pytań świadkom oraz składania odpowiednich wyjaśnień (art. 79 § 2 kpa). Przepis artykułu 79 kpa ustanawia skonkretyzowaną gwarancję zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu z art. 10 § 1 kpa. Po prawidłowym zawiadomieniu strony o terminie dokonania czynności przesłuchania świadków i w przypadku stawiennictwa strony organ jest zobowiązany pouczyć ją (na podstawie art. 9 kpa) o prawie do zadawania pytań, a następnie umożliwić stronie faktyczną realizację tego prawa przez zapewnienie jej prawa głosu (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 411-412). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu (wyrażonej w art. 10 § 1 i 79 § 2 kpa) jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania - określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można . Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku odpowiedniego udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 412, 650-654 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997r., sygn. IV S.A. 595/99, LEX nr 47888; wyrok NSA z 26 stycznia 1999r., sygn. III S.A./Po 979/98, LEX nr 39458; wyrok NSA z 22 listopada 2006 r., II OSK 375/06, LEX nr 321513; wyrok NSA z 8 lipca 1998 r., III S.A. 1375/97, LEX nr 44703). W przedmiotowym postępowaniu dowodowym organ I instancji zawiadomił skarżącą o terminie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków pismem z dnia 12 czerwca 2007 r. (k. 45 akt administracyjnych). A. K. wniosła do organu pismem z 18 czerwca 2007 r. o przeniesienie terminu dokonania tej czynności procesowej (z dnia 27 czerwca 2007 r. na datę późniejszą) ze względu na zaplanowane wcześniej wakacje (zob. pismo strony i zaświadczenie jej pracodawcy o terminie przydzielonego urlopu – k. 48-49 akt). Pomimo wyraźnego żądania strony organ przesłuchał świadków: A. M. i J. L. w zaplanowanym terminie t.j. dnia 27 czerwca 2007 r., uniemożliwiając tym samym skarżącej czynny udział w tych istotnych dla sprawy czynnościach dowodowych poprzez zadawanie pytań, składanie wyjaśnień itd. A. K. podnosiła ten zarzut w odwołaniu od decyzji I instancji twierdząc, iż biorąc udział w przesłuchaniu świadków i zadając im pytania mogłaby wykazać tezę o braku trwałego opuszczenia przez nią spornego lokalu. Organ II instancji do tej kwestii się jednak wcale nie odniósł. Zaniechanie organu I instancji odnośnie uwzględnienia wniosku skarżącej o zmianę terminu przesłuchania świadków należy uznać za naruszenie art. 79 § 2 kpa w zw. z art. 10 § 1 kpa, tym bardziej, że chodziło o czynności dowodowe istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (zob. m. in. wyrok NSA z 22 listopada 2006 r., II OSK 375/06, LEX nr 321513). Zdaniem Sądu był to niezawiniony brak uczestnictwa strony w postępowaniu wyjaśniającym. Organ nie próbował nawet ustalić innego terminu przeprowadzenia tego dowodu i nie udzielił też skarżącej żadnej odpowiedzi na jej wniosek. Możliwość zapoznania się z protokołem zeznań nie czyni zaś zadość zasadom czynnego udziału w przeprowadzeniu dowodu. Na marginesie zauważyć należy, że zapoznanie się z aktami sprawy przez A. K. miało miejsce 28 sierpnia 2007 r. a Prezydent Miasta decyzję o wymeldowaniu wydal dopiero 28 grudnia 2007 r. Inne wątpliwości budzi też przeprowadzenie dowodu z pisma Komisariatu Policji z 30 maja 2007 r. (k. 41 akt). Jak wynika z powyższego pisma ustalenia Policji były dokonywane bowiem m. in. w oparciu o wyjaśnienia K. K. Skoro organ uznał twierdzenia męża skarżącej opisane w tym piśmie za niewiarygodne (jako pochodzące od osoby bliskiej stronie) to winien był wyjaśnić, dlaczego odmówił jednocześnie wiarygodności informacjom pochodzącym od K. K, jako osoby obcej. W ocenie Sądu organ ewidencyjny winien ewentualnie rozważyć celowość przeprowadzenia odrębnego dowodu z zeznań tej osoby. Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, iż organy I i II instancji dokonały przede wszystkim naruszenia prawa (art. 79 § 2 w zw. z art. 10 § 1 kpa) stanowiącego podstawę do wznowienia przedmiotowego postępowania administracyjnego, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Należało w związku z tym uchylić decyzje obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). O kosztach sądowych i wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł natomiast w oparciu o art. 200 i art. 152 cytowanej wyżej ustawy /-/ M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska /-/ W. Długaszewska D.W.d