III SA/Po 247/22

Dnia 17 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Asesor sądowy WSA Robert Talaga Protokolant: st. sekr. sąd. Karolina Walkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2022 roku sprawy ze skargi L. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 16 kwietnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266), dalej: "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję ZUS I Oddział w Ł. z dnia 31 stycznia 2020 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s oraz z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Organ ustalił, że zobowiązany otrzymuje świadczenie emerytalne mogące stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. Świadczenie wynosi po potrąceniach dokonywanych przez komornika sądowego [...] zł netto. Jest on również zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze Ľ etatu, a podstawa wymiaru składek za luty 2020 r. wyniosła [...] zł. Żona zobowiązanego nie posiada tytułu do ubezpieczenia społecznego. Zobowiązany nie jest właścicielem czy współwłaścicielem nieruchomości, nie jest również właścicielem ani współwłaścicielem pojazdu. W dniu 11 grudnia 2019 r. została rozwiązana umowa o spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Stałe miesięczne wydatki na utrzymanie zobowiązanego wynoszą ok. [...] zł bez uwzględnienia podstawowych wydatków dotyczących zakupu żywności, ubrań itd. Inne miesięczne zobowiązania strony wynoszą [...] zł. Zobowiązany prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną, otrzymuje on pomoc od dzieci na zakup opału raz na trzy miesiące w kwocie [...]zł i na utrzymanie w kwocie ok. 500 - [...] zł. Od 1 lipca 2019 r. przysługuje skarżącemu prawo do świadczenia rodzinnego "500+" na nieletnią córkę w kwocie [...]zł. Nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. W skardze do WSA w Poznaniu zobowiązany wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji w całości, zarzucając jej naruszenie: - art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) poprzez niezasadną odmowę umorzenia przedmiotowych należności wobec ZUS. W uzasadnieniu skargi zobowiązany powołał się na swoją trudną sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2021 w sprawie III SA/Po 347/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję pierwszej instancji. W wyniku skargi kasacyjnej złożonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 05 stycznia 2022 w sprawie I GSK 1054/21 uchylił powyższy wyrok WSA w Poznaniu i przekazał sprawę tut. sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu NSA wskazał przede wszystkim, że treść mającego zastosowanie w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Zdaniem NSA w sprawie okolicznością bezsporną jest istotne dla dopuszczalności umorzenia składek, w trybie art. 28 cytowanej ustawy, ustalenie dokonane przez ZUS dotyczące braku przesłanki całkowitej nieściągalności składek w świetle przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Wobec tego należy ocenić czy w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie, bowiem z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W tej kwestii organ, aby nie przekroczyć swobodnego uznania, powinien dokonać analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego oraz jego rodziny, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Innymi słowy organ powinien odnieść się do wszystkich przesłanek umorzenia należności wymienionych zarówno w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w rozporządzeniu. Nadto zgodnie z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z postanowień § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Zatem w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia, gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości. NSA ocenił również, że sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż to ZUS ma wykazać zaistnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Sąd jest zatem związany wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonymi w powołanym wyżej rozstrzygnięciu. Niezależnie jednak od tego sąd w składzie aktualnie orzekającym w pełni podziela stanowisko NSA. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi w wyszczególnionych tam przypadkach, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że zobowiązany otrzymuje świadczenie emerytalne mogące stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. Świadczenie wynosi po potrąceniach dokonywanych przez komornika sądowego [...] zł netto. Jest on również zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze Ľ etatu, a podstawa wymiaru składek za luty 2020 r. wyniosła [...] zł. Żona zobowiązanego nie posiada tytułu do ubezpieczenia. Zobowiązany nie jest właścicielem czy współwłaścicielem nieruchomości, nie jest również właścicielem ani współwłaścicielem pojazdu. W dniu 11 grudnia 2019 r. została rozwiązana umowa o spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Stałe miesięczne wydatki na utrzymanie zobowiązanego wynoszą ok. [...] zł bez uwzględnienia podstawowych wydatków dotyczących zakupu żywności, ubrań itd. Inne miesięczne zobowiązania strony wynoszą ok. [...] zł. Zobowiązany prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną, otrzymuje on pomoc od dzieci na zakup opału raz na trzy miesiące w kwocie [...]zł i na utrzymanie w kwocie ok. 500 - [...] zł. Od 1 lipca 2019 r. przysługuje skarżącemu prawo do świadczenia rodzinnego "500+" na małoletnią córkę w kwocie [...]zł. Skarżący nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Jak już wskazano powyżej, skarżący pobiera emeryturę mogącą stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego. Natomiast odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonana przez ZUS ocena sprawy ma charakter uznaniowy i jest prawnie dopuszczalna, a jednocześnie oparta została na analizie przedstawionych przez skarżącego do wniosku argumentów i oceniona w swym całokształcie. WSA w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym podkreśla, że to na skarżącym leży obowiązek przedstawienia wszystkich przesłanek mogących mieć wpływ na ostateczną decyzję ZUS. Zatem w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. W ocenie sądu organ przesłanki te ocenił i uzasadnił wystarczająco co jest powodem odmowy umorzenia zadłużenia. W roku, w którym złożony został wniosek źródłem dochodu skarżącego była emerytura w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz świadczona praca, która przynosiła dochód w wysokości [...] zł. Organ wskazał, że skarżący zerwał zawartą z ZUS umowę ratalną. W ocenie organu skarżący choć ma trudną sytuację materialną posiada obiektywne możliwości spłaty kwot zadłużenia dostosowanych do jego możliwości. Organ zaznaczył również, że brak jest powodów do traktowania skarżącego w sposób inny niż pozostałych osób prowadzących działalność gospodarczą i wywiązujących się ze swych obowiązków na rzecz ZUS. Powyższe argumenty sąd uznaje za rzeczowe, pozostające w związku z ustaleniami poczynionymi w niniejszej sprawie i wynikające z okoliczności przedstawionych przez samego skarżącego. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności i to wyłącznie w uzasadnionych wypadkach, albowiem regułą jest obowiązek spłaty powstałych zobowiązań finansowych. Tymczasem w świetle stanowiska skarżącego już fakt, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej daje mu podstawę domagania się umorzenia należności ZUS. Stanowisko to jest oderwane od rozwiązań prawnych i odbierałoby Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nadane mu prawo własnego – z natury rzeczy zatem ocennego – uznania, czy z prawa umorzenia należności w konkretnym przypadku zamierza skorzystać. Mając zatem na uwadze wskazane wyżej argumenty, uwzględniając także wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku I GSK 1054/21, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.