III SA/Po 252/21
WyrokWSA w Poznaniu2021-09-22
Skład orzekający: Izabela Paluszyńska, Małgorzata Górecka, Robert Talaga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy miał obowiązek udzielić wyczerpujących informacji i wezwać do uzupełnienia dokumentów w postępowaniu o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w związku z art. 9 k.p.a.?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz do wezwania strony do uzupełnienia brakujących dokumentów. Brak realizacji tego obowiązku, w szczególności niepoinformowanie o konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA z odpowiednim kodem, stanowi naruszenie art. 9 k.p.a. i jest podstawą do uchylenia decyzji odmownej.Stan faktyczny
R. Ł., prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za kwiecień 2020 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił zwolnienia z powodu braku złożenia deklaracji rozliczeniowej z kodem identyfikatora 01 za luty i kolejne miesiące. Skarżący twierdził, że nie miał obowiązku składania kolejnych deklaracji, gdyż deklaracje się „klonowały”.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję z dnia listopada 2020 roku oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia sierpnia 2020 roku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 22 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2021 roku sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] listopada 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] sierpnia 2020 roku, nr [...]
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 roku, znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 266, ze zm.), odmówił R. Ł. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 roku.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że analiza dokumentów ubezpieczeniowych zapisanych na koncie R. Ł. wykazała, że nie przekazał do ZUS deklaracji rozliczeniowej od lutego 2020 roku z kodem nr identyfikatora deklaracji 01, w tym za kwiecień 2020 roku terminie do [...] czerwca 2020 roku.
W piśmie z dnia [...] września 2020 roku R. Ł. wniósł o ponowne rozpoznanie prawy i zaznaczył, że jako osoba prowadząca pozarolniczą działaność gospodarczą, nie zatrudniająca pracowników, nie miał obowiązku składać comiesięcznych deklaracji rozliczeniowych. Ponadto jako osboa korzystajaca z Małego ZUS (od przychodu) za miesiąc styczeń 2020 roku przekazał do ZUS deklarację rozliczeniową łącznie z dokumentem ZUS DRA cz II. Za miesiąc luty 2020 roku w związku z przejściem na Mały ZUS plus (od dochodu) zmieniła się podstawa na ubezpieczenia społeczne. W marcu 2020 roku został przekazany komplet rozliczeniowy zawierający deklarację rozliczeniową oraz dekalrację ZUS DRA cz. II z nową podstawą do ubezpieczeń społecznych. Deklaracja rozliczeniowa oraz DRA cz. II za miesiąc luty 2020 roku zostały sporządzone z identyfikatorem 40 zamiast 1 po uzyskaniu stosownych informacji po kontakcie z infolinią w sprawie sporządzenia deklaracji z nowymi podstawami w związku ze zmianą sposobu liczenia podstawy do ubezpieczeń. W efekcie deklaracje za miesiąc luty 2020 roku zostały tak sporządzone. Przyjmując, że deklaracje te klonują się, z nową podstawą za miesiąc luty 2020 roku, nie zostały wysłane deklaracje za miesiące marzec – maj 2020. Wnioskodawca spełniał jednak ustawowe wymagania niezbędne do uzyskania zwolnienia z opłacania skałdek na ZUS.
Decyzją z dnia [...] listopada 2020 roku, znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.) (dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) utrzymał w mocy decyzje z [...] sierpnia 2020 roku, nr [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 roku.
W uzasadnieniu organ powtórzył, że z danych zaewidencjonowanych w Komleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynikało, że R. Ł. nie przekazał do ZUS deklaracji rozliczeniowej od lutego 2020 roku z kodem identyfikatora deklaracji 01, w tym za kwiecień 2020 roku, w wymaganym terminie do [...] czerwca 2020 roku. W efekcie nie przysługiwało stronie prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku.
Pismem z dnia [...] grudnia 2020 roku R. Ł. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2020 roku utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 roku i wniósł o zwolnienie z obowiązku ich opłacania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że płatnik został poprawnie zgłoszony w styczniu 2020 roku z kodem ubezpieczenia [...] i za ten miesiąc została wysłana deklaracja rozliczeniowa zawierająca nowe podstawy na ubezpieczenia społecznego. Dnia [...] marca 2020 roku, w związku ze zmianą sposobu obliczania podstawy na ubezpieczenia społeczne za miesiąc luty zostały przez płatnika wysłane deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA i ZUS DRA2 z identyfikatorem dokumentu 20 02-2020. Deklaracja za kolejne miesiące nie zostały złożone w związku z faktem, iż pierwotna deklaracja została przyjęta i poprawnie przetworzona przez ZUS oraz do lipca 2020 roku nie było żadnej informacji, że deklaracja nie została sklonowana. Taka sytuacja nie była celowym działaniem, a jedynie wynikała z przekonania, że deklaracje rozliczeniowe się klonują i nie było konieczności przesyłania kolejnych za dalsze okresy rozliczeniowe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., wynika, że zaskarżona decyzja powinna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 roku odmawiająca zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczeni społeczne za miesiąc kwiecień 2020 roku naruszają prawo.
W myśl art. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 1842 ze zm.), dalej jako ustawa o COVID-19, prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy przysługuje osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, opłacającej składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 roku. Zgodnie z art. 31zo ust 2a ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2, za okres od dnia [...] kwietnia 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i: 1) przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz 2) dochód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, nie był wyższy niż [...] zł. Stosownie do art. 31zo ust. 4 ustawy o COVID-19 w przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, osoby z nią współpracującej przedsiębiorcy, o którym mowa w ust. 2b i osoby duchownej zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.
Stosownie do art. 31zq ustawy o COVID (w wersji obowiązującej w momencie orzekania) za marzec, kwiecień i maj 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1). Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia [...] października 2020 r. chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust.3). Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 4).
Stosowne dokumenty (imienne raporty miesięczne, deklaracje rozliczeniowe) należało wypełnić przy użyciu kodów, których wykaz został określony zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 grudnia 2018 roku w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika składek, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, raportów informacyjnych, oświadczeń o zamiarze przekazania raportów informacyjnych oraz innych dokumentów (Dz.U. z 2018 roku, poz. 2495), który przewidywał w załączniku nr [...], że kodami numerów Identyfikatorów deklaracji rozliczeniowych w przypadku płatników składek opłacających składki wyłącznie na własne ubezpieczenia, składających za dany miesiąc więcej niż jedną deklarację rozliczeniową z różnymi kodami tytułu ubezpieczenia są: 01 - dla pierwszej deklaracji rozliczeniowej składanej za dany miesiąc; 40 - dla drugiej deklaracji rozliczeniowej składanej za dany miesiąc.
Rozstrzygnięcie kwestii deklaracji rozliczeniowej jest związane ze stosowaniem prawa materialnego. Bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za dany okres nie jest bowiem możliwe zwolnienie z opłacenia składek. W art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 roku, poz. 266 ze zm.), dalej jako u.s.u.s., uregulowana została kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek, w tym kwestia zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc. Stosownie do art. 47 ust. 2a u.s.u.s. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek: 1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g; 2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1398, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c. Zgodnie z art. 47 ust. 2b ustawy o COVID osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające wyłącznie składki na ubezpieczenie zdrowotne za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.
W powyższym stanie prawnym została wydana zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2020 roku oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 roku odmawiająca prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za miesiąc kwiecień 2020 roku. W tym względzie należy podkreślić, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 123 u.s.u.s. oraz mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 roku, poz. 256 ze zm.), dalej jako k.p.a., miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej powinny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu organu istotne naruszenie art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2021 roku, sygn. akt I SA/Ol 805/20, lex nr 3162873).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 roku, sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 roku, sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
Przenosząc powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku przez R. Ł. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2021 roku, sygn. akt I SA/Ol 805/20, lex nr 3162873).
W rozpoznawanej sprawie organ nie udzielił stronie wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych to znaczy: deklaracji ZUS DRA w kontekście zmiany sposobu rozliczania przez wnioskodawcę, co wiązało się z nowymi wymogami formalnymi po stronie płatnika składek. Zwrócić również należy uwagę, że skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. Tym samym, doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. Wbrew bowiem nakazowi wynikającemu z przywołanego przepisu art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał jej do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał tym samym, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania by poinformować skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jego wniosku. Organ powinien był o to zadbać i zweryfikować, czy wniosek jest kompletny oraz czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na skutek takiego działania organu doszło do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 roku, sygn. akt II SA/Sz 239/19, z dnia 11 lutego 2021 roku, sygn. akt I SA/Sz 864/20, dostępne w bazie CBOSA).
Z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że organ I instancji przed wydaniem decyzji odmownej ani nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej nie wyjaśnił jej przesłanek (takich jak wymóg złożenia deklaracji rozliczeniowych), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało – wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego. Naruszenie przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez niego stosownych dokumentów w wymaganym terminie wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia i w konsekwencji pozbawiło skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych za kwiecień 2020 roku. W istocie obowiązkiem organu było również wcześniejsze wyjaśnienie wnioskodawcy podstawy prawnej, z której wynikał obowiązek złożenia stosownej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA z kodem identyfikatora deklaracji 01. W efekcie braku stosownej informacji skierowanej do skarżącego organ przedwcześnie odmówił prawa do zwolnienia opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku.
Reasumując, wskazać należy, że ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję, rozważając czy zaistniały ustawowe przesłanki do zwolnienia skarżącego od obowiązku opłacenia należnych składek.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2020 roku oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2020 roku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło