III SA/Po 261/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędzia NSA Tadeusz Geremek WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 stycznia 2009 r. NR [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji , II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/W. Długaszewska /-/M. Lorych – Olszanowska /-/T.M. Geremek M. J. w dniu [...] czerwca 2008 roku złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.- Inspektorat w R. wniosek o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek, uzasadniając go aktualną sytuacją majątkową. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu [...] listopada 2008 r. decyzji nr [...], odmawiającej umorzenia należności w kwocie [...] zł, w tym na: – ubezpieczenia społeczne - za okres od 03/1999 r. do 06/2001 r. w kwocie 24.280,23 zł, w tym z tytułu składek: [...] zł; odsetek liczonych na dzień 20.06.2008 r. – [...] zł – ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 04/1999 r. – do 12/2000 r. z tytułu odsetek liczonych na dzień 20.06.2008 r. w łącznej kwocie [...] zł, – Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 12/1999 r. – do 06/2001 r. w kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek [...] zł oraz odsetek za zwłokę liczonych na dzień 20.06.2008 r. – [...] zł. W uzasadnieniu decyzji na podstawie całokształtu materiału dowodowego przedstawiono sytuację rodzinną i majątkową wnioskodawcy. Wskazano, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.), zwanej dalej jako o s. u. s. Organ podkreślił, że wnioskodawca osiąga aktualnie dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, w wysokości umożliwiającej odzyskanie należności. W ramach zajęcia egzekucyjnego z wynagrodzenia za pracę jest możliwe uzyskanie kwoty [...] zł miesięcznie. Wskazał, że M. J. jest współwłaścicielem nieruchomości w wyniku sprzedaży, których Zakład ma możliwość odzyskania należności, na podstawie przepisów ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) Organ zaznaczył, że na określenie sytuacji majątkowej istotne znaczenie ma fakt, iż wnioskodawczyni nie posiada zadłużenia względem Urzędu Skarbowego w G. oraz że nie korzysta z pomocy finansowej Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. W dalszej części uzasadnienia Zakład wskazał, że przeanalizował sprawę rozważając możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ dokonał zatem oceny, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 136 ), to jest: – gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, – poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, – przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Na podstawie analizy załączonych do sprawy dokumentów, organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej Wnioskodawczyni posiada dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę – aktualnie w kwocie [...] zł brutto miesięcznie, a mąż z tytułu pobieranej renty [...] zł netto po potrąceniu kwoty zajęcia egzekucyjnego. W trakcie postępowania udowodniła ponoszenie wydatków w kwocie około [...] zł miesięcznie w związku ze spłatą zobowiązań finansowych z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych i pożyczek. W konsekwencji Zakład uznał, iż brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności, zarówno na podstawie art. 28 ust. 3, ust. 3 a ustawy o s. u. s., jak i na podstawie rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 136). Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, strona pismem z dnia 28 listopada 2008 roku złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając, że ZUS nie przeanalizował dokładnie sprawy pod kątem umorzenia powstałych zaległości. Zdaniem wnioskującej organ nie wziął pod uwagę aktualnej, sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz stanu zdrowia jej oraz małżonka, który po poważnej operacji nie jest w stanie samodzielnie się poruszać. Zarzuciła nieprawidłowe przyjęcie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dochodu brutto przypadającego na członka rodziny. Według wyliczeń Wnioskującej, po zajęciu również wynagrodzenia za pracę pozostaje kwota [...] zł. Poinformowała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i ma na utrzymaniu dwójkę dzieci. Na poparcie wniosku wskazała, że obecnie przebywa na zwolnieniu chorobowym, jest przygotowywana do operacji kręgosłupa, co oznacza, że jest całkowicie niezdolna do pracy. Do wniosku załączyła nowe dokumenty tj: odpis skrócony aktu urodzenia Nr [...] z dnia [...]r, dotyczący K. J. ur. [...]r., odpis skrócony aktu urodzenia Nr [...] z dnia [...] r, dotyczący K. J. ur. [...] r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] r. nr [...], nieuwierzytelnioną kopię wyniku badania diagnostycznego z dnia [...] r. nr badania [...], nieuwierzytelnioną kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia [...]r., nieuwierzytelnioną kopię skierowania do szpitala z dnia [...] r., nieuwierzytelnioną kopię recepty nr [...], nieuwierzytelnioną kopię umowy prostej pożyczki gotówkowej zawartej z [...] Bank S.A. nr [...] z dnia [...] r. Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2008 roku. Po analizie całokształtu materiału dowodowego oraz okoliczności podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzono, że organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a powołana przez wnioskującą argumentacja nie prowadzi do zmiany rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji. Argumentując swoje stanowisko organ wskazał, że na podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31.07.2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) to osoba wnosząca o umorzenie należności winna wykazać, iż ze względu na sytuację majątkową i rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie zebranych dowodów bada czy w sprawie została spełniona któraś z prawnych przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Musi przy tym brać pod uwagę między innymi żywotny interes samego wnioskodawcy, który przy ewentualnej decyzji umarzającej należności traci okres ubezpieczenia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co może w konsekwencji spowodować utratę uprawnień do tych świadczeń. Oceniając całokształt materiału dowodowego organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności uzasadniające umorzenie należności. Brak jest również możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a. ustawy o s.u.s., gdyż nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U Nr 141, poz. 1365). W konkluzji organ stwierdził, że wskazane przez Wnioskującą nowe dowody i okoliczności, nie uzasadniają zmiany stanowiska w sprawie. Zaznaczył, że obowiązujące przepisy przyznają Zakładowi możliwość wydania decyzji uznaniowej w zakresie umorzenia zaległości. Oznacza to, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności ma charakter fakultatywny, nawet w przypadku, gdy zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a, nie skutkuje to automatycznym umorzeniem zadłużenia. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki dające możliwość umorzenia należności składkowych. Pismem z dnia 20 lutego 2009 r. M. J. wniosła skargę na powyższą decyzję, powtarzając zarzuty przedstawione w piśmie wnoszącym o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca nie zgodziła się z ustaleniami poczynionymi przez organ w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009 r. skarżąca podtrzymała zarzuty skargi. Wyjaśniła, że ZUS prowadzi egzekucję należności z tytułu składek, a to wpływa na pogorszenie sytuacji majątkowej jej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sądy administracyjne sprawują wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164). W zaskarżonej decyzji z dnia 26 stycznia 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , a więc organ niewłaściwy do wydania tej decyzji, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.pa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-/M. Lorych – Olszanowska /-/T. Geremek /-/W. Długaszewska za nieobecnego Sędziego /-/T. M. Geremek