III SA/Po 269/24

Dnia 25 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 roku sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia 20 marca 2024r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. W. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 20 marca 2024 r. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 12 grudnia 2023 r. o stwierdzeniu u A. R. choroby zawodowej – nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi pod postacią międzybłoniaka opłucnej albo otrzewnej. W uzasadnieniu organ wskazał, że A. R. zmarła [...] r. a zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonał jej syn M. R.. W. Centrum Medycyny Pracy w P. w dniu 12 września 2023 r. wydało orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu u A. R. choroby zawodowej - nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi pod postacią międzybłoniaka opłucnej albo otrzewnej – poz. 17 pkt 2 wykazu chorób zawodowych. W. Centrum Medycyny Pracy w P. pismem z dnia 9 listopada 2023 r. podtrzymało swoje stanowisko zawarte w orzeczeniu z 12 września 2023 r. Organ II instancji stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , że na podstawie art. 235 1 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia RM w sprawie chorób zawodowych z dnia 30 czerwca 2009 r. ( Dz. U. z 2022 r., poz. 1836 ) o chorobach zawodowych orzeka lekarz spełniający określone wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony we wskazanej jednostce orzeczniczej. Zgodnie z § 8 ust. 1 powyższego rozporządzenia decyzję w tej kwestii wydaje się na podstawie danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia ryzyka zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Zdaniem organu orzeczenia lekarskie mają zatem kluczowe znaczenie dowodowe w takich postępowaniach i stanowią dowód z opinii biegłego w rozumieniu art. 84 kpa. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie są uprawnione do merytorycznego badania orzeczeń lekarskich, są nimi związane. Dotyczy to objawów choroby i przyczyn jej powstania. Dalej wskazano w decyzji organu II instancji , że Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] potwierdził narażenie na pył azbestu, zaliczonego do czynników rakotwórczych kat. I, działającego potencjalnie na układ oddechowy płuc i oskrzeli. Wskazano na związek między ekspozycją i narażeniem zawodowym na pył azbestu a charakterystycznym schorzeniem z poz. 17 pkt 2 załącznika do rozporządzenia chorób zawodowych. Organ II instancji wskazał ponadto , że A. R. pracowała w zakładzie [...] Sp. z o. o. w okresie od 1.09.1973 do 16.07.2010 r. i w okresie od 1.09.1973 do 10.1.1982 r. wykonywała prace w szczególnych warunkach na stanowisku uczennica w zawodzie laminiarz i formierz wyrobów z tworzyw sztucznych. Nie ma dokumentów pomiarów czynników szkodliwych na tych stanowiskach, a ocena ryzyka zawodowego nie była w tych latach opracowana. Nie jest możliwe powołanie świadków pracujących z A. R.. Organ II instancji stwierdził jednak, że brak tych dowodów nie może działać na niekorzyść pracownika. W. Centrum Medycyny Pracy w dodatkowej konsultacji z 14 lutego 2024 r. wyjaśniło, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi. A. R. w trakcie pracy zawodowej była narażona na czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka zamieszczonym w grupie kat. I. Pył azbestu obecny był na terenie całego zakładu pracy, narażenie mogło być zatem pośrednie. W skardze do WSA w Poznaniu strona podniosła zarzut naruszenia : - art. 235 1 Kodeksu pracy - art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa - art. 80 w zw. z art. 84 § 1 kpa. Wniesiono o uchylenie decyzji II instancji. Zdaniem strony nie wykazano, że choroba mogła być spowodowana działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy. Opinia biegłych lekarzy nie miała wyczerpującego charakteru. Do obowiązków organu, a nie strony należy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem potwierdzenie narażenia A. R. na wpływ pyłu zawierającego azbest ,a tego w toku postępowania nie wykonano. Ponadto, zdaniem skarżącej nie wzięto pod uwagę mapy lokalizacji pomieszczeń pracy zmarłej oraz pomieszczenia , w którym odbywała się obróbka płyt [...] i jej umowy o pracę. Strona podkreśliła, że nie można na podstawie występowania czynnika szkodliwego na jednym stanowisku pracy w jednym z pomieszczeń zakładu pracy przyjmować ,że czynnik taki może występować w każdym innym nie tylko pomieszczeniu ,ale również w każdym osobnym budynku tego zakładu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga okazała się niezasadna, albowiem decyzje organów obu instancji zostały wydane zgodnie z prawem. Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 235 1 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia RM w sprawie chorób zawodowych z dnia 30 czerwca 2009 r. ( Dz. U. z 2022 r., poz. 1836 ) o chorobach zawodowych orzeka lekarz spełniający określone wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony we wskazanej jednostce orzeczniczej. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się, zgodnie z § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniach lekarskich oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Ocena orzeczeń lekarskich dokonywana przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprowadza się jedynie do badania ich pod względem formalnym, czyli oceny czy wyjaśniają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy są rzeczowo i przekonująco uzasadnione. Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. § 6 ust. 2 wymienia czynniki, które lekarz orzecznik winien uwzględnić przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego. Orzeczenia lekarskie mają zatem kluczowe znaczenie dowodowe w takich postępowaniach i stanowią dowód z opinii biegłego w rozumieniu art. 84 kpa. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie są uprawnione do merytorycznego badania orzeczeń lekarskich, są nimi związane. Dotyczy to objawów choroby i przyczyn jej powstania. Jak wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniach swych wyroków- nie oznacza to zwolnienia organów orzekających od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a., jednak związane są one orzeczeniami lekarskimi wydanymi przez wyspecjalizowane placówki medycyny pracy, gdyż orzeczenia te stanowią wiarygodny i podstawowy środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej lub jej braku jeżeli nie budzą wątpliwości w świetle pozostałych dowodów." Organy sanitarne I i II instancji dopiero po otrzymaniu ostatecznego orzeczenia lekarskiego wydają decyzję na podstawie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności na podstawie danych zawartych w orzeczeniu lekarskim i formularza oceny narażenia zawodowego pracownika. W. Centrum Medycyny Pracy w P. w dniu 12 września 2023 r. wydało orzeczenie lekarskie ( k. 10 akt ) o rozpoznaniu u A. R. choroby zawodowej - nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi pod postacią międzybłoniaka opłucnej albo otrzewnej – poz. 17 pkt 2 wykazu chorób zawodowych. Następnie W. Centrum Medycyny Pracy w P. pismem z dnia 9 listopada 2023 r. podtrzymało swoje stanowisko zawarte w orzeczeniu z 12 września 2023 r. – k. 14 akt. Podkreślono w nim ,że wyjaśnienia pracodawcy nie wykluczają narażenia zawodowego na pył zawierający włókna azbestu, a brak wyników pomiarów i dokumentacji z tego okresu nie oznacza, że takiego narażenia nie było. W. Centrum Medycyny Pracy w dodatkowej konsultacji z 14 lutego 2024 r. ( k. 20 akt ) uzupełniło orzeczenie wskazując , że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi. A. R. w trakcie pracy zawodowej była narażona na czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka zamieszczonym w grupie kat. I. Wskazano w tym dokumencie ,że pył azbestu był na terenie całego zakładu pracy, narażenie mogło być zatem pośrednie. Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest 1) rozpoznanie jej przez właściwą upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia, przy czym choroba musi być określona przez ustawodawcę jako choroba zawodowa, tj. znajdować się w wykazie chorób zawodowych (rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych); 2) choroba musi zostać wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy lub też sposobem wykonywania pracy, 3) wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z utrwalonym w tym względzie orzecznictwem badając okoliczności istotne w postępowaniu odnoszącym się do ustalenia istnienia choroby zawodowej (jej wykluczenia) konieczne jest ustalenie, czy dane schorzenie (określone jako choroba zawodowa przez prawodawcę w odrębnych przepisach) ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy. Dla rozpoznania danego schorzenia za chorobę wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że to właśnie takie warunki ją spowodowały. Odnosząc się do okoliczności ustalonych w toku postępowania trzeba wskazać, że rozpoznana u A. R. choroba mieści się w katalogu chorób zawodowych i jest tak kwalifikowana przez prawodawcę, a objawy chorobowe wystąpiły w okresie ustalonym w złączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a ustalenia i wnioski organu w tym zakresie były prawidłowe. Wątpliwości strony budziła natomiast okoliczność wywołania choroby czynnikami szkodliwymi znajdującymi się środowisku pracy lub też sposobem wykonywania pracy. W tym zakresie dokumentami o najistotniejszym znaczeniu w rozpoznawanej sprawie są również orzeczenie lekarskie i dane zwarte w formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Karta narażenia zawodowego stanowi dowód wiążący zarówno lekarza orzecznika jak i właściwy organ inspekcji sanitarnej , co nadaje karcie narażenia zawodowego istotną dla tego postępowania rangę . Z tego właśnie dokumentu wynika opis warunków pracy mogących spowodować chorobę zawodową w stopniu wysoce prawdopodobnym, jak to stwierdzono w orzeczeniach oraz dodatkowej konsultacji lekarza specjalisty medycyny przemysłowej WCMP w P.. Rację miał więc organ stwierdzając powiązanie przyczynowo-skutkowe objawów choroby z warunkami pracy. Z akt wynika jednoznacznie ,że zmarła mogła być narażona pośrednio nawet na pył azbestu bez bezpośredniego kontaktu z nim, ponieważ przez 7 lat pył azbestu mógł występować na terenie całego zakładu z uwagi na obróbkę płyt [...] . Ponadto załączone dokumenty dowodzą jedynie , że pracowała m.in. na stanowisku w zawodzie luminarz i formierz, a nawet robotnik gospodarczy ,ale nie wynika z nich, że pracowała wyłącznie w hali chemicznej skoro , co jest niesporne pracowała też jako pracownik gospodarczy. Skarżąca nie wykazała też , że plan zakładu był planem identycznym, jak w latach , gdy pracowała tam zmarła ,a mapa lokalizacji nie dowodzi też wprost , w którym z pomieszczeń odbywała się obróbka płyt [...] w okresie zatrudnienia zmarłej. Ponadto oczywistym jest, że towary zawierające azbest poddawane stałej obróbce z natury rzeczy wytwarzały pył azbestowy. Przez tak długi okres pracy w bezpośredniej bliskości hali produkcyjnej z na bieżąco obrabianym azbestem zmarła z dużym prawdopodobieństwem musiała mieć kontakt z pyłem będącym wytworem tej obróbki, a zatem mogła znajdować się w narażeniu tego czynnika chorobotwórczego w środowisku pracy. Narażenie na szkodliwy kontakt z azbestem może mieć miejsce nie tylko podczas dokonywania bezpośrednich czynności przy wyrobach azbestowych, ale także na skutek przebywania w bliskim otoczeniu uszkodzonych materiałów azbestowych czy pyłu azbestowego . Na terenie zakładu wyroby zawierające azbest nie tylko występowały czy były składowane, ale były na bieżąco obrabiane przy produkcji drzwi okrętowych. Powyższe potwierdza więc stanowisko organów, że zmarła będąc pracownikiem zakładu w latach 1973-2010, czyli w całym okresie obrabiania płyt azbestowych była pośrednio na niego narażona, nawet bez bezpośredniego kontaktu z nim. W ocenie Sądu bezzasadnie argumentowała skarżąca spółka , że brak obowiązku przechowywania pomiarów /rejestrów czynników szkodliwych organy rozstrzygnęły na niekorzyść skarżącego, bowiem organy oceniały całość materiału dowodowego . Okoliczności sprawy nie wskazywały też na istnienie u pracownika czynników pozazawodowych ,a obowiązujące przepisy w zakresie orzecznictwa chorób zawodowych nie nakładają również na jednostkę orzeczniczą obowiązku wskazywania czynników pozazawodowych tj. badania przez organ , czy A. R. nie była narażona na ekspozycję azbestu w innym środowisku. Przepisy nakładają na organ jedynie wykazanie bezspornego lub wysoce prawdopodobnego związku przyczynowego pomiędzy rozpatrywanym schorzeniem, a narażeniem zawodowym. W ocenie Sądu, wydane w sprawie orzeczenia lekarskie wraz z dodatkową konsultacją związek ten wskazują w sposób bezsporny ,a ponadto zostały poddane prawidłowej ocenie organów, które nie dopuściły się naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu, brak jest podstaw, by poddawać je w wątpliwość ,skoro posiadanie wiadomości specjalnych zaliczających się do tej dziedziny jest oczywistą i konstytutywną cechą lekarza właściwego do orzekania w zakresie chorób zawodowych, który zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia musi spełniać specjalistyczne wymagania kwalifikacyjne. W kwestii związku między warunkami pracy, a chorobą w judykaturze sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia takiego związku (pewności lub wysokiego prawdopodobieństwa wywołania choroby) – por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2007 r.,sygn. akt II OSK 1039/06, LEX nr 315105, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r.,sygn. akt II OSK 388/06, LEX nr 266357. 2024, komentarz do art. 2351 k.p.). Nie można także uwzględnić zarzutu braku analizy innych przypadków zachorowań pracowników skarżącej spółki. Badanie tej kwestii w ujęciu statystycznym jest oczywiście bezpodstawne. Decydujące znaczenie ma tu bowiem zgłoszenie choroby zawodowej przez lekarza, a następnie postępowanie organów inspekcji sanitarnej z udziałem wymienionych jednostek diagnostycznych, wiodące w sumie do stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. Materiał dowodowy został zdaniem Sądu zebrany w zakresie wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy, a organy dokonały pełnej i wnikliwej analizy zebranych dowodów. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera konieczne elementy przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności wyjaśnia podstawę prawną i zawiera wystarczające uzasadnienie faktyczne. Zaś dokonana przez organy inspekcji sanitarnej ocena zgromadzonych środków dowodowych nie przekroczyła granic swobodnej oceny dowodów. Zatem wbrew wywodom skargi w sprawie nie doszło też do naruszenia art. 7, art. 77 §1, art. 80 i 84 §1 Kpa w sposób opisany w petitum skargi. Podsumowując, Sąd w składzie orzekającym nie stwierdził w przedmiotowej sprawie naruszenia przepisów postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy jak również przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił jako niezasadną