III SA/Po 29/11

Dnia 08 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska ( spr.) Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 września 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 22 listopada 2010r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku dotyczącego umorzenia należności celnych I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 8 września 2010 roku nr [...]; II. przyznaje adwokat K. J. Kancelaria Adwokacka ul. [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wynagrodzenie w kwocie [...]- ([...]) złotych podwyższone o kwotę [...] złotych ([...]) stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie [...] ([...]) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu W dniu 22 sierpnia 2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego decyzją nr [...] uznał zgłoszenie celne SAD nr [...] z dnia 10 grudnia 1998r. dokonane na rzecz P. P. za nieprawidłowe w części dotyczącej określenia kwoty długu celnego oraz zapisów w polach nr 12, 22, 42, 46 i 47 w wierszu pierwszym i orzekł w tym zakresie. Za dłużników zostali uznani: P. P., J. W. oraz K. P. Strony postępowania zostały wezwane do uiszczenia niedoboru cła w kwocie 48.869,10 zł. oraz odsetek wyrównawczych od dnia powstania długu celnego do dnia zapłaty. Powyższa decyzja stała się ostateczna. Ze względu na brak wpłat należności celnych wymierzonych wskazaną decyzją, zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Pismem z dnia 3 sierpnia 2010 r. P. P. złożył wniosek o wstrzymanie egzekucji wraz z alternatywnym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji albo umorzenie zaległości celnych. Wnioskodawca wniósł o: 1. wstrzymanie w stosunku do niego egzekucji należności celnych; 2. wstrzymanie wykonania prowadzonej egzekucji do czasu merytorycznego rozpoznania przedmiotowej sprawy; Z ostrożności procesowej wniósł ewentualnie o: 3. stwierdzenie nieważności decyzji stanowiącej podstawę egzekucji, a więc decyzji, z której wynika wysokość zobowiązania celnego; 4. albo o umorzenie zaległości celnych; 5. przekazanie sprawy właściwemu organowi, gdyby okazało się, że do któregoś z wniosków właściwy jest inny organ. Zobowiązany uzasadnił swój wniosek bardzo trudną sytuacją materialną i rodzinną. Rozpoznając powyższy wniosek w zakresie żądania umorzenie zaległości celnych Dyrektor Izby Celnej ze względu na braki formalne wniosku, wezwał stronę pismem z dnia 16 sierpnia 2010 r. do nadesłania prawidłowo sporządzonego wniosku oraz wymaganych dokumentów, zgodnie ze wzorem zamieszczonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. w sprawie wniosku o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć (Dz.U. Nr 77 z 1999r., poz.871), w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma. W piśmie tym zaznaczono również, że wniosek powinien zawierać opis okoliczności uzasadniających jego złożenie oraz dokumenty potwierdzające te okoliczności. W wezwaniu pouczono stronę, iż konsekwencją nieusunięcia powyższego braku w wyznaczonym terminie, będzie pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie organu, zobowiązany wraz z pismem z dnia 25 sierpnia 2010 r. przesłał niewypełniony i niepodpisany wniosek (karty nr 22-35), gdyż jak twierdził nie posiada odpowiednich dokumentów. Dlatego też wniósł o udostępnienie dokumentów umożliwiających mu prawidłowe wypełnienie wniosku w zakresie objętym brakami i ewentualnie wydłużenie terminu do jego uzupełnienia. Podniósł przy tym, że nie doręczono mu wzoru wniosku z rozporządzenia i nie mógł go nigdzie znaleźć. Zobowiązany ponownie obszernie uzasadnił powody złożenia wniosku, wskazując na swoją bardzo trudną sytuacją materialną i rodzinną. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia 8 września 2010 r. – działając na podstawie art. 216 w zw. z art. 169 § 1 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w zw. z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (t.j. Dz.U. Dz 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) i art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r.– Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623) - pozostawił wniosek strony dotyczący umorzenia należności celnych bez rozpatrzenia. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. w sprawie wniosku o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć (Dz.U. Nr 77 z 1999r., poz.871), to wnioskodawca ma obowiązek złożenia właściwych dokumentów w określonym czasie. Natomiast w niniejszej sprawie strona pomimo pouczenia o konsekwencjach nie nadesłała wymaganych dokumentów. Na powyższe postanowienie wnioskodawca wniósł zażalenie żądając jego zmiany i uwzględnienia jego wniosku albo uchylenia postanowienia i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, iż w przedmiotowej sprawie do powstania zaległości celnych doszło na skutek popełnienia przestępstwa. W konsekwencji czego nie posiada wszystkich dokumentów i dlatego nie jest w stanie ich dołączyć. Odwołujący zarzucił, że organ celny nie rozpatrzył jego prośby o udostępnieniem dokumentów koniecznych do wypełnienie wniosku o umorzenie zaległości celnych. Jego zdaniem brak pomocy ze strony organów administracji w postaci udostępnienia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku w sytuacji, gdy właściwy wniosek został złożony należy uznać za naruszenie podstawowych zasad rządzących postępowaniem administracyjnym – tj. zasady dążenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a) i pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k..p.a.). Na marginesie wnioskodawca podniósł ponadto zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Wskazał bowiem, że organ I instancji nie wyjaśnił w ogóle przyczyn, dla których odmówił uwzględnienia jego wniosku o udostępnienie mu właściwych dokumentów, których nie posiada, a koniecznych do wypełnienia wniosku o umorzenie zaległości. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2010 r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odnosząc się do zarzutu nieudostępnienia wnioskodawcy dokumentów koniecznych do wypełnienia wniosku o umorzenie zaległości celnych ponownie wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. w sprawie wniosku o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć (Dz.U. z 1999 r. Nr 77, poz. 871), to wnioskodawca ma obowiązek złożenia właściwych dokumentów w określonym czasie. Organ stwierdził, że strona nie tylko nie usunęła przeszkody formalnej nie składając właściwego wniosku, ale dodatkowo cały ciężar zgromadzenia dowodów i wypełnienia wniosku przerzuca na organ celny. Podkreślił, że obowiązkiem strony występującej z roszczeniem było sprostanie wymogom nałożonym przepisami, a w tym przypadku § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.09.1999 r. W konsekwencji organ stwierdził, że wnioskodawca mimo prawidłowego wezwania do nadesłania właściwych dokumentów nie przedstawił ich, co skutkować musiało pozostawieniem jego wniosku bez rozpatrzenia. W skardze na powyższe postanowienie wnioskodawca wniósł o jego zmianę i uwzględnienie jego wniosku, albo o jego uchylenie i przekazanie sprawy właściwemu organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi zobowiązany powołał argumentację tożsamą z zawartą w odwołaniu. Ponownie zaznaczył, iż w przedmiotowej sprawie do powstania zaległości celnych doszło na skutek popełnienia przestępstwa. Podniósł również, że organy obu instancji nie rozpoznały jego wniosku o udostępnienie dokumentów koniecznych do wypełnienia wniosku o umorzenie zaległości, czym naruszyły zasady sformułowane w art. 7 i art. 8 k.p.a. oraz obowiązek właściwego uzasadnienia rozstrzygnięcia wynikający z art. 107 § 3 k.p.a. Zobowiązany ponownie wskazał na swoją bardzo ciężką sytuację materialną i zdrowotną stwierdzając, że uzasadnia ona wstrzymanie prowadzonej wobec niego egzekucji chociażby do czasu, aż jego sytuacja trochę się poprawi, albo poprawi się stan zdrowia jego żony. Zaznaczył przy tym, że jego sytuacja życiowa została spowodowana działaniem czynników, na które nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w szczególności przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Kierując się wskazanymi wyżej przepisami oraz mając na uwadze podniesione w skardze zarzuty, Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. Dyrektor Izby Celnej dopuścił się bowiem naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem niniejszego postępowania celnego był wniosek skarżącego o umorzenie należności celnych objętych decyzją z dnia 22 sierpnia 2001 r., nr [...]. Analiza akt kontrolowanej sprawy prowadzi do wniosku, że Dyrektor Izby Celnej naruszył w sposób istotny jedną z najważniejszych zasad ogólnych postępowania podatkowego – zasadę zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Zgodnie bowiem z art. 123 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Znaczenie powyższej zasady podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając w wyroku z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt I GSK 1065/09, Lex nr 744622, iż stanowi ona jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego i obejmuje swym zakresem wszystkie fazy tego postępowania. Niewątpliwie z omawianą zasadą bezpośrednio związane są regulacje zawarte w art. 178 Ordynacji podatkowej. Stosownie do § 1 powołanego przepisu w każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek, kopii lub odpisów. Organ podatkowy, poza sytuacjami określonymi w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, nie ma podstaw do odmowy spełnienia żądania strony w zakresie wglądu do akt postępowania. W literaturze przedmiotu wskazuje się, iż komentowany przepis nakłada na organy podatkowe następujące obowiązki. Po pierwsze, organ podatkowy ma umożliwić stronie wgląd w akta sprawy. Po drugie, organ ten ma umożliwić stronie sporządzanie z tych akt notatek, odpisów, bądź kopii. Obowiązkom nałożonym na organ podatkowy odpowiada więc uprawnienie strony do wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów lub kopii. W świetle powyższego zasadne są zarzuty skarżącego, iż ani w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, ani w postępowaniu zażaleniowym organ celny nie uwzględnił jego wniosku, zawartego w piśmie z dnia 25 sierpnia 2010 r., o umożliwienie mu przeglądania akt postępowania w celu zapoznania się z dokumentami zawierającymi dane konieczne do prawidłowego wypełnienia wniosku o umorzenie należności celnych. W ocenie Sądu skarżący w dostateczny sposób wykazał, że naruszenie przez Dyrektora Izby Celnej art. 123 § 1 w zw. z art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej, miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem uniemożliwiło mu zapoznanie się z dokumentami zawierającymi informacje konieczne do prawidłowego wypełnienia wniosku o umorzenie należności celnych, przez co nie mógł on uzupełnić braków formalnych wniosku, co z kolei skutkowało pozostawieniem go bez rozpoznania. Wskazać ponadto należy, iż organ celny w żaden sposób nie odniósł się również do twierdzeń strony, która w powołanym piśmie z dnia 25 sierpnia 2010 r. podniosła, iż nie przesłano jej wzoru wniosku przewidzianego w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. w sprawie wniosku o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć (Dz.U. Nr 77 z 1999r., poz.871) ani nie może go nigdzie znaleźć. Wymaga podkreślenia, iż art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej nakłada na organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązek udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. W tym stanie sprawy stwierdzić należy, iż Dyrektor Izby Celnej zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu zażaleniowym naruszył przepisy postępowania: art. 123 § 1 w związku z art. 178 § 1 oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie prowadzenie postępowania podatkowego w sposób uchybiający fundamentalnej zasadzie zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zasadzie udzielania przez organ podatkowy informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego stanowi również naruszenie, wyrażonej w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Mając na względnie powyższe przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Izby Celnej zobowiązany jest wyznaczyć stronie odpowiedni termin do zapoznania się z aktami sprawy, tym bardzie, że w aktach znajdują się dokumenty konieczne do prawidłowego wypełnienia wniosku o umorzenie należności celnych. Ponadto powinien udzielić stronie odpowiednich informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego dotyczących wypełnienia i złożenia wniosku o umorzenie należności celnych, a na żądanie strony udostępnić jej formularz wniosku. Organ podatkowy winien zatem prowadzić ponowne postępowanie podatkowe w sposób budzący zaufanie strony do organów podatkowych. Ze względu na powyższe Sąd uznał skargę za zasadą i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – p.p.s.a. - orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach sądowych Sąd orzekł na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c) w związku z § 2 ust. 3 ustawy z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). W punkcie III sentencji wyroku Sąd, na podstawie art. 152 p.p.s.a., orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia.