III SA/Po 298/24

Dnia 19 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji własnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w P. decyzją dnia 26 września 2023 roku, o nr [...] orzekł o obowiązku zwrotu świadczeń przez podmiot [...] Sp. z o.o. w kwocie 16.237,25 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia 15 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz o obowiązku zwrotu odsetek w kwocie 1.762,66 zł naliczonych od dnia 14 grudnia 2021 roku. Podstawą obowiązku zwrotu było przyjęcie, że beneficjent dokonała błędnego rozliczenia uzyskanych środków, gdyż już w roku 2020 skorzystał na podst. art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 roku – O szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem , przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 ,innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych tzw. ustawy covidowej ze zwolnienia w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne w ZUS. Tym samym strona niezasadnie wnioskowała o środki na pokrycie składek na ubezpieczenie społeczne pracowników w ramach FGŚ. Organ uznał, że skoro wnioskodawca skorzystał ze zwolnienia ze składek ZUS na podst. art. 31 zo ustawy za dowolne 3 miesiące, to nie może skorzystać z kolejnych 3 miesięcy wsparcia w tym samym czasie w Wojewódzkim Urzędzie Pracy w P.. Organ ustalił więc, że nie wszystkie środki zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem, a dodatkowo jeden z pracowników przez cały okres dofinansowania przebywał na chorobowym, więc strona zobowiązana jest do zwrotu 16.237,25 zł jako należności głównej wraz z odsetkami za część środków wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem. Spółka złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które decyzją z dnia 29 stycznia 2024 roku, nr. SKO [...] utrzymało ją w mocy . Strona w dniu 7 marca 2024 roku skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, bowiem w dniu 19 marca 2024 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 54 § .3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchyliło decyzję własną z dnia 29 stycznia 2024 roku o nr SKO [...] W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 3 października 2023 roku strona dokonała zwrotu w kwocie 22.276,31 zł, którą zaliczono na poczet należności głównej 16.234,63 zł oraz odsetki w kwocie 6.041,68 zł. Zdaniem organu oznaczało to, że beneficjent zwrócił organowi należne środki niewykorzystane zgodnie z przeznaczeniem, ustalone zaskarżoną decyzją, co w konsekwencji skutkuje umorzeniem postępowania pierwszoinstancyjnego. Strona zaskarżyła decyzję autokontrolą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu wskazała, że istota sprawy nie została rozstrzygnięta ostatecznie zgodnie z oczekiwaniami strony, gdyż oczekiwania strony należy odnieść do meritum sprawy. W sytuacji gdy organ nie podziela niektórych zarzutów skargi nie ma kompetencji do wydania decyzji autokontrolnej. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko. Na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 roku pełnomocnik skarżącej podniósł, że dobrowolna wpłata świadczenia uzyskanego z Wojewódzkiego Urzędu Pracy nie była wyrazem akceptacji stanowiska organu, ale wyłącznie podyktowana kwestią niwelowania kosztów z uwagi na kwotę odsetek, ale także koniecznością formalnej i prawidłowej gospodarki z uwagi na nadzór państwowy na podmiotami audytowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie art. 54 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) - organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio. Cytowany art. 54 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. reguluje instytucję autokontroli, której kwintesencją jest umożliwienie organowi administracji publicznej weryfikacji własnego działania bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę zgodności tego działania (lub braku działania czy też przewlekłości działania) z prawem. Przepis ten daje organowi administracji publicznej możliwość dokonania autokontroli aktu, który został zaskarżony do sądu administracyjnego. Celem autokontroli jest, by sprawa, która w toku instancyjnym została rozstrzygnięta ostateczną decyzją, nie powracała na drogę postępowania administracyjnego w sytuacji przekazania sprawy ze skargą do sądu administracyjnego. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, warunkiem skorzystania przez organ administracji publicznej z instytucji autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości, co oznacza uznanie za zasadne zawartych w skardze zarzutów, podstawy prawnej i wniosków (zob.m.in.: wyrok NSA z 10 grudnia 2008 r., II OSK 1575/07, wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ podejmujący rozstrzygnięcie w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. jest związany treścią żądania skarżącego i nie ma możliwości wybiórczego uwzględnienia skargi. Przez uwzględnienie skargi w całości należy rozumieć doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniem strony wynikającym z jej skargi skierowanej do sądu. Oczekiwania strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należy odnosić do meritum sprawy. W sytuacji gdy organ nie podziela niektórych zarzutów skargi, zakwestionowania przedstawionej w skardze oceny prawnej naruszeń bądź nieuwzględnienia w całości jej wniosków, organ winien zrezygnować z wydania rozstrzygnięcia w trybie autokontroli i przekazać skargę do rozpoznania sądowi, który w przeciwieństwie do organu, nie jest związany granicami skargi na gruncie art. 134 § 1 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 5 lutego 2008 r., I OSK 581/07).W ocenie sądu organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył powyższy przepis. Skarga rozpoznana w ramach autokontroli dotyczyła decyzji organu z dnia 29 stycznia 2024 roku w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami przez [...] sp z o.o. świadczeń uzyskanych na rzecz obrony miejsc pracy. W skardze zawarty był wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji poprzedzającej. Kwestią sporną w orzecznictwie pozostaje interpretacja, czym w rozumieniu powoływanego przepisu jest sformułowanie "uwzględnienie skargi w całości". Organ tak w decyzji autkontrolnej, jak i w odpowiedzi na skargę całkowicie błędnie założył, że nie przekroczył granic tzw. autokontroli, gdyż zgodnie z wnioskiem strony uchylił decyzję także organu pierwszej instancji i umorzył postepowanie przed tym organem. Tymczasem strona nie składała wniosku o umorzenie postępowania pierwszoinstancyjnego w skardze na decyzję z dnia 29 stycznia 2024 roku. Składała jedynie wniosek o uchylenie decyzji obu organów. Bezzasadne jest więc twierdzenie organu w odpowiedzi na skargę, że umarza postępowanie przed organem I instancji zgodnie z wnioskiem strony. Należy jeszcze raz podkreślić, że strona takiego wniosku nie składała. Samo przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty bądź uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania również nie przekraczałoby zakresu uprawnień organu odwoławczego działającego w trybie autokontroli, gdyby przyjąć, iż skarga została uwzględniona w całości. Tymczasem orzeczenie autokontrolne nie uwzględnia jej ani w zakresie wniosków, ani zarzutów. Rację ma skarżący twierdząc w skardze, że organ bezzasadnie uznał, iż podstawą uchylenia decyzji własnej i decyzji organu I instancji jest wyłącznie fakt, że skarżąca zwróciła organowi należną kwotę. Decyzja autokontrolna przesądziła jedynie o wpłacie środków, ale fakt ten był bezsporny, natomiast nie odnosiła się w żaden sposób do zarzutów strony związanych z niezasadnością uznania organu o wykorzystaniu ich niezgodnie z przeznaczeniem. Bez znaczenia jest okoliczność, że strona dokonała wpłaty środków na konto WUP, gdyż sam fakt zaksięgowania okresowej kwoty nie oznacza aprobaty strony dla stanowiska organu w w/w sprawie. Tryb uregulowany w przepisie art. 154 §3 P.p.s.a jest trybem szczególnym, który uprawnia organ do zastąpienia sądu administracyjnego w rozpoznaniu skargi. Redakcja powyższego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że organ, uwzględniając skargę w trybie autokontroli, jest obecnie zobowiązany w sentencji decyzji każdorazowo zawrzeć rozstrzygnięcie w przedmiocie tego, czy działanie (bezczynność, przewlekłe prowadzenie sprawy) organu miały miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Powołany przepis nie pozostawia w tym zakresie organowi dowolności, uznaniowości, ani nie przewiduje jakichkolwiek możliwości odstąpienia od tego obowiązku. Organ, stwierdzając naruszenie prawa, jest przy tym zobligowany precyzyjnie wskazać na konkretne naruszenie, które miało miejsce w ramach zaskarżonego działania. Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia późniejszego ewentualnego dochodzenia przez adresata tej działalności odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu dopuszczenia się przez organ rażącego naruszenia prawa. Błędne rozpoznanie żądania i zarzutów skargi w niniejszym postępowaniu spowodowało, że organ nie zawarł rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, bowiem rozstrzygnięcie autokontrolne w istocie nie zawiera uznania żadnego naruszenia organu. To oznacza, że organ nie dostrzegł wady podjętego przez siebie aktu (rozstrzygnięcia mającego walor ostateczności) i pomimo braku przyznania tej wadliwości zastosował instytucję autokontroli przewidzianą w art. 54 § 3 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (tj. przepisu art. 54 § 3 p.p.s.a.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 tej ustawy.